൩. പുഗ്ഗലവഗ്ഗോ

൧. സമിദ്ധസുത്തവണ്ണനാ

൨൧. തതിയസ്സ പഠമേ രുച്ചതീതി കായസക്ഖിആദീസു പുഗ്ഗലേസു അതിവിയ സുന്ദരതരപണീതതരഭാവേന തേ ചിത്തസ്സ അഭിരുചിഉപ്പാദകോ കതമോതി പുച്ഛതി. സദ്ധിന്ദ്രിയം ധുരം അഹോസി സദ്ധാധുരം മഗ്ഗവുട്ഠാനന്തി കത്വാ, സേസിന്ദ്രിയാനി പന കഥന്തി ആഹ ‘‘സേസാനീ’’തിആദി. പടിവിദ്ധമഗ്ഗോവാതി തീഹിപി ഥേരേഹി അത്തനോ അത്തനോ പടിവിദ്ധഅരഹത്തമഗ്ഗോ ഏവ കഥിതോ, തസ്മാ ന സുകരം ഏകംസേന ബ്യാകാതും ‘‘അയം…പേ… പണീതതരോ ചാ’’തി. ഭുമ്മന്തരേനേവ കഥേസി ‘‘തീസുപി പുഗ്ഗലേസു അഗ്ഗമഗ്ഗട്ഠോവ പണീതതരോ’’തി.

സമിദ്ധസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ഗിലാനസുത്തവണ്ണനാ

൨൨. ദുതിയേ ഹിതാനീതി ഭബ്യാനി. വുദ്ധികരാനീതി ആരോഗ്യാദിവുദ്ധികരാനി. അനുച്ഛവികന്തി ഉപട്ഠാനകിരിയായ അനുരൂപം. വാതാപമാരരോഗേനാതി വാതരോഗേന ച അപമാരരോഗേന ച, വാതനിദാനേന വാ അപമാരരോഗേന. നിട്ഠപ്പത്തഗിലാനോതി ‘‘ഇമിനാ രോഗേന ന ചിരസ്സേവ മരിസ്സതീ’’തി നിട്ഠം പത്തോ ഗിലാനോ. ഖിപിതകം നാമ വമഥുരോഗോ. കച്ഛൂതി ഥുല്ലകച്ഛുആബാധോ. തിണപുപ്ഫകജരോ വിസമവാതസമ്ഫസ്സജരോഗോ. യേസന്തി യേസം രോഗാനം. പടിജഗ്ഗനേനാതി പടികാരമത്തേന. ഫാസുകന്തി ബ്യാധിവൂപസമനേന സരീരസ്സ ഫാസുഭാവോ. ബ്യാധിനിദാനസമുട്ഠാനജാനനേന പണ്ഡിതോ, പടികാരകിരിയായ യുത്തകാരിതായ ദക്ഖോ, ഉട്ഠാനവീരിയസമ്പത്തിയാ അനലസോ.

പദപരമോ പുഗ്ഗലോ കഥിതോ സമ്മത്തനിയാമോക്കമനസ്സ അയോഗ്ഗഭാവതോ. അലഭന്തോവ തഥാഗതപ്പവേദിതം ധമ്മവിനയം സവനായ ഓക്കമതി നിയാമം കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തം പച്ചേകബോധിം. യന്തി, യതോ. ഓവാദം ലഭിത്വാതി ആഭിസമാചാരികവത്തം ഓവാദമത്തം. ഏത്തകോപി ഹി തസ്സ ഹിതാവഹോതി. തന്നിസ്സിതോവാതി വിപഞ്ചിതഞ്ഞുനിസ്സിതോവ ഹോതി. പുനപ്പുനം ദേസേതബ്ബോവ സമ്മത്തനിയാമോക്കമനസ്സ യോഗ്ഗഭാവതോ.

ഗിലാനസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. സങ്ഖാരസുത്തവണ്ണനാ

൨൩. തതിയേ വിവിധേഹി ആകാരേഹി ആബാധനതോ ബ്യാബാധോവ ബ്യാബജ്ഝം, കായികം ചേതസികഞ്ച ദുക്ഖം. സഹ ബ്യാബജ്ഝേന വത്തതീതി സബ്യാബജ്ഝം. തേനാഹ ‘‘സദുക്ഖ’’ന്തി. ചേതനാരാസിന്തി പുബ്ബചേതനാദിരാസിം. ചേതനം പുനപ്പുനം പവത്തേന്തോ ‘‘രാസിം കരോതി പിണ്ഡം കരോതീ’’തി ച വുത്തോ. സദുക്ഖന്തി നിരന്തരദുക്ഖം. തേനാഹ ‘‘സാബാധം നിരസ്സാദ’’ന്തി. അത്ഥീതി ഉജുകം ദുക്ഖവേദനാ നത്ഥീതി അവത്തബ്ബത്താ വുത്തം. അനിട്ഠസഭാവത്താ അനിട്ഠാരമ്മണത്താ ച ദുക്ഖപക്ഖികാവ സാ ദട്ഠബ്ബാ. ന ഹി അകുസലവിപാകാ ഇട്ഠാ നാമ അത്ഥീ, കുസലവിപാകാ പന ഉപേക്ഖാവേദനാ തത്ഥ അപ്പാവസരാ. അട്ഠകഥായം പന നിരയസ്സ ദുക്ഖബഹുലത്താ ദുക്ഖസ്സ ച തത്ഥ ബലവതായ സാ അബ്ബോഹാരികട്ഠാനേ ഠിതാതി വുത്തം. ഉപമം കത്വാ ആഹടോ വിസേസോ വിയ സാമഞ്ഞസ്സ യഥാ അയോപിണ്ഡിരോഹിനോ വിയ രൂപാനന്തി. പടിഭാഗഉപമാതി പടിബിമ്ബഉപമാ.

തേ അഗ്ഗഹേത്വാതി ഹേട്ഠിമബ്രഹ്മലോകേ അഗ്ഗഹേത്വാ. വോമിസ്സകസുഖദുക്ഖന്തി വിമിസ്സകസുഖദുക്ഖം പീതിമിസ്സകഭാവതോ. കമ്മന്തി പാപകമ്മം. കമ്മസീസേന ഫലം വദതി. കാമഞ്ചേത്ഥ ‘‘അബ്യാബജ്ഝം ലോകം ഉപപജ്ജതീ’’തി ആഗതം, ‘‘അബ്യാബജ്ഝാ ഫസ്സാ ഫുസന്തീ’’തി പന വചനേന ലോകുത്തരഫസ്സാപി സങ്ഗയ്ഹന്തീതി ‘‘തീണി സുചരിതാനി ലോകിയലോകുത്തരമിസ്സകാനി കഥിതാനീ’’തി വുത്തം.

സങ്ഖാരസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ബഹുകാരസുത്തവണ്ണനാ

൨൪. ചതുത്ഥേ അവസ്സയം ഗതോതി വട്ടദുക്ഖപരിമുത്തിയാ അവസ്സയോ മയ്ഹന്തി സരണഗമനക്കമേന ഉപഗതോ ഹോതി. സതന്തികന്തി സപരിയത്തിധമ്മം. അഗ്ഗഹിതസരണപുബ്ബസ്സാതി അഗ്ഗഹിതപുബ്ബസരണസ്സ. അകതാഭിനിവേസസ്സ വസേന വുത്തന്തി തസ്മിം അത്തഭാവേ ന കതോ സരണഗമനാഭിനിവേസോ യേനാതി അകതാഭിനിവേസോ, തസ്സ വസേന വുത്തം. കാമം പുബ്ബേപി സരണദായകോ ആചരിയോ വുത്തോ, പബ്ബജ്ജാദായകോപി സരണദായകോവ. പുബ്ബേ പന ഉപാസകഭാവാപാദകവസേന സരണദായകോ അധിപ്പേതോ. ഇദം പന ഗഹിതപബ്ബജ്ജസ്സ സരണഗമനം. പബ്ബജാ ഹി സവിസേസം സരണഗമനന്തി പബ്ബജ്ജാദായകോ പുന വുത്തോ. ഏതേതി പബ്ബജ്ജാദായകാദയോ. ദുവിധേന പരിച്ഛിന്നാതി ലോകിയധമ്മസമ്പാപകോ ലോകുത്തരധമ്മസമ്പാപകോതി ദ്വിപ്പകാരേന പരിച്ഛിന്നാ, കതാഭിനിവേസഅകതാഭിനിവേസവസേന വാ. ഉപരീതി പഠമമഗ്ഗതോ ഉപരി. നേവ സക്കോതീതി ആചരിയേന കതസ്സ ഉപകാരസ്സ മഹാനുഭാവത്താ തസ്സ പതികാരം നാമ കാതും ന സക്കോതി.

ബഹുകാരസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. വജിരൂപമസുത്തവണ്ണനാ

൨൫. പഞ്ചമേ അരുഇതി പുരാണം ദുട്ഠവണം വുച്ചതി. ക-കാരോ പദസന്ധികരോതി അരുകൂപമം ചിത്തം ഏതസ്സാതി അരുകൂപമചിത്തോ അപ്പമത്തകസ്സപി ദുക്ഖസ്സ അസഹനതോ. സേസപദദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. ഇത്തരകാലോഭാസേനാതി പരിത്തമേവ കാലോ ഞാണോഭാസവിരഹേന. ലഗതീതി കോധാസങ്ഗവസേന കുപ്പന്തോ പുഗ്ഗലോ സമ്മുഖാ, ‘‘കിം വദസീ’’തിആദിനാ പരമ്മുഖാ ച ഉപനയ്ഹനവസേന ലഗതി, ന തണ്ഹാസങ്ഗവസേന. കുപ്പതീതി കുജ്ഝതി. ബ്യാപജ്ജതീതി വിപന്നചിത്തോ ഹോതി. ഥദ്ധഭാവം ആപജ്ജതി ഈസകമ്പി മുദുത്താഭാവതോ. ദുട്ഠാരുകോതി മംസലോഹിതാനം ദുട്ഠഭാവേന പകതിഭാവം ജഹിത്വാ ഠിതോ ദുട്ഠവണോ. ‘‘ദുട്ഠാരുതാ’’തിപി പഠന്തി, തത്ഥാപി താകാരോ പദസന്ധികരോ.

തസ്സാതി ദുട്ഠാരുകസ്സ. സവനന്തി അസുചിവിസന്ദനം. ഉദ്ധുമാതസ്സ വിയാതി കോധേന ഉദ്ധം ഉദ്ധം ധുമാതകസ്സ വിയ കോധൂപായാസസ്സ അവിസ്സജ്ജനതോ. ചണ്ഡികതസ്സാതി കുപിതസ്സ. ഏത്ഥ ച കിഞ്ചാപി ഹേട്ഠിമമഗ്ഗവജ്ഝാപി കിലേസാ തേഹി അനുപ്പത്തിധമ്മതം ആപാദിതത്താ സമുച്ഛിന്നാ, തഥാപി തസ്മിം സന്താനേ അഗ്ഗമഗ്ഗസ്സ അനുപ്പന്നത്താ തത്ഥ അപ്പഹീനാപി കിലേസാ അത്ഥേവാതി കത്വാ തേസം ഞാണാനം വിജ്ജൂപമതാ വുത്താ, ന തേഹി മഗ്ഗേഹി പഹീനാനം കിലേസാനം അത്ഥിഭാവതോതി ദട്ഠബ്ബം.

വജിരൂപമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. സേവിതബ്ബസുത്തവണ്ണനാ

൨൬. ഛട്ഠേ ഉപസങ്കമിതബ്ബോതി കാലേന കാലം ഉപസങ്കമിതബ്ബോ. അല്ലീയിതബ്ബോതി ഛായായ വിയ വിനാ ഭാവനായ നില്ലീയിതബ്ബോ. പുനപ്പുനം ഉപാസിതബ്ബോതി അഭിണ്ഹസോ ഉപനിസീദിതബ്ബോ. അനുദ്ദയാതി മേത്താപുബ്ബഭാഗോ. ഉപസങ്കമിതും വട്ടതീതി ‘‘ഏതസ്സ സീലേന അഭിവുദ്ധി ഭവിസ്സതീ’’തി ഉപകാരത്ഥം ഉപസേവനാദി വട്ടതി.

ന പടിഹഞ്ഞിസ്സതീതി ‘‘അപേഹി, കിം ഏതേനാ’’തി പടിക്ഖേപാഭാവതോ പിയസീലത്താ ന പടിഹഞ്ഞിസ്സതി. ഫാസു ഭവിസ്സതീതി ദ്വീസു ഹി സീലവന്തേസു ഏകേന സീലസ്സ വണ്ണേ കഥിതേ ഇതരോ അനുമോദതി. തേന തേസം കഥാ ഫാസു ചേവ ഹോതി പവത്തിനീ ച. ഏകസ്മിം പന ദുസ്സീലേ സതി ദുസ്സീലസ്സ സീലകഥാ ദുക്കഥാ, നേവ സീലകഥാ ഹോതി, ന ഫാസു ഹോതി, ന പവത്തിനീ. ദുസ്സീലസ്സ ഹി സീലകഥാ അഫാസു ഭവിസ്സതി. സീലകഥായ വുത്തമത്ഥം സമാധിപഞ്ഞാകഥാസുപി അതിദിസതി ‘‘സമാധിപഞ്ഞാകഥാസുപി ഏസേവ നയോ’’തി. ദ്വേ ഹി സമാധിലാഭിനോ സമാധികഥം സപ്പഞ്ഞാ ച പഞ്ഞാകഥം കഥേന്താ രത്തിം വാ ദിവസം വാ അതിക്കമന്തമ്പി ന ജാനന്തി.

തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഞായ അനുഗ്ഗഹേസ്സാമീതി തസ്മിം തസ്മിം അനുഗ്ഗഹേതബ്ബേ പഞ്ഞായ സോധേതബ്ബേ വഡ്ഢേതബ്ബേ ച അധികസീലം നിസ്സായ ഉപ്പന്നപഞ്ഞായ അനുഗ്ഗഹേസ്സാമീതി അത്ഥോ. തഞ്ച അനുഗ്ഗണ്ഹനം സീലസ്സ അസപ്പായാനുപകാരധമ്മേ വജ്ജേത്വാ തപ്പടിപക്ഖസേവനേന ഹോതീതി ആഹ ‘‘സീലസ്സ അസപ്പായേ’’തിആദി. സീലസ്സ അസപ്പായാനുപകാരധമ്മാ നാമ അനാചാരാഗോചരാദയോ, തപ്പടിപക്ഖതോ ഉപകാരധമ്മാ വേദിതബ്ബാ. തസ്മിം തസ്മിം ഠാനേതി തംതംസിക്ഖാകോട്ഠാസപദട്ഠാനേ. അനുഗ്ഗണ്ഹാതി നാമാതി അഭിന്നം അസംകിലിട്ഠം കത്വാ അനുഗ്ഗണ്ഹാതി നാമ. ഖാരപരിസ്സാവനേതി രജകാനം ഊസഖാരാദിഖാരപരിസ്സാവനപടേ. ഹായതീതി സീലാദിനാ പരിഹായതി. സേട്ഠം പുഗ്ഗലന്തി സീലാദിഗുണേഹി സേട്ഠം ഉത്തരിതരം ഉത്തമം പുഗ്ഗലം.

സേവിതബ്ബസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. ജിഗുച്ഛിതബ്ബസുത്തവണ്ണനാ

൨൭. സത്തമേ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതീതി ഏത്ഥ അഭി-സദ്ദാപേക്ഖായ ‘‘ന’’ന്തി സാമിഅത്ഥേ ഉപയോഗവചനന്തി ആഹ ‘‘അസ്സാ’’തി ‘‘തം ഖോ പന ഭവന്ത’’ന്തിആദീസു വിയ. പാപകോ കിത്തിസദ്ദോതി ലാമകഭാവേന കഥേതബ്ബസദ്ദോ. ഗൂഥകൂപോ വിയ ദുസ്സീല്യന്തി ഏതേന ദുസ്സീലസ്സ ഗൂഥസദിസത്തമേവ ദസ്സേതി. വചനന്തി അനിട്ഠവചനം. പുരിമനയേനേവാതി ‘‘ഗൂഥകൂപോ വിയ ദുസ്സീല്യ’’ന്തിആദിനാ പുബ്ബേ വുത്തനയേന. സുചിമിത്തോതി സീലാചാരസുദ്ധിയാ സുചിമിത്തോ. സഹ അയന്തി പവത്തന്തീതി സഹായാതി ആഹ ‘‘സഹഗാമിനോ’’തി.

ജിഗുച്ഛിതബ്ബസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. ഗൂഥഭാണീസുത്തവണ്ണനാ

൨൮. അട്ഠമേ ഗൂഥഭാണീതി ഗൂഥസദിസവചനത്താ ഗൂഥഭാണീ. യഥാ ഹി ഗൂഥം നാമ മഹാജനസ്സ അനിട്ഠം ഹോതി, ഏവമേവ ഇമസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ വചനം ദേവമനുസ്സാനം അനിട്ഠം ഹോതി. ദുഗ്ഗന്ധകഥന്തി കിലേസാസുചിസംകിലിട്ഠതായ ഗൂഥം വിയ ദുഗ്ഗന്ധവായനകഥം. പുപ്ഫഭാണീതി സുപുപ്ഫസദിസവചനത്താ പുപ്ഫഭാണീ. യഥാ ഹി ഫുല്ലാനി വസ്സികാനി വാ അധിമുത്തികാനി വാ മഹാജനസ്സ ഇട്ഠാനി കന്താനി ഹോന്തി, ഏവമേവ ഇമസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ വചനം ദേവമനുസ്സാനം ഇട്ഠം ഹോതി കന്തം. പുപ്ഫാനി വിയാതി ചമ്പകസുമനാദിസുഗന്ധപുപ്ഫാനി വിയ. സുഗന്ധകഥന്തി സുചിഗന്ധവായനകഥം കിലേസദുഗ്ഗന്ധാഭാവതോ. മധുഭാണീതി ഏത്ഥ ‘‘മുദുഭാണീ’’തിപി പഠന്തി. ഉഭയത്ഥാപി ഹി മധുരവചനോതി അത്ഥോ. യഥാ ഹി ചതുമധുരം നാമ മധുരം പണീതം, ഏവമേവ ഇമസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ വചനം ദേവമനുസ്സാനം മധുരം ഹോതി. മധുരകഥന്തി കണ്ണസുഖതായ പേമനീയതായ ച സദ്ദതോ അത്ഥതോ ച മധുരസഭാവകഥം. അത്തഹേതു വാതി അത്തനോ വാ ഹത്ഥപാദാദിച്ഛേദനഹരണഹേതു. പരഹേതു വാതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. തേനാഹ ‘‘അത്തനോ വാ’’തിആദി.

‘‘നേലങ്ഗോതി ഖോ, ഭന്തേ, സീലാനമേതം അധിവചന’’ന്തി സുത്തേ (സം. നി. ൪.൩൪൭) ആഗതത്താ വുത്തം ‘‘ഏത്ഥ വുത്തസീലം വിയാ’’തി. പൂരേതി ഗുണാനം പാരിപൂരിയം. സുകുമാരാതി അഫരുസതായ മുദുകാ കോമലാ. പുരസ്സാതി ഏത്ഥ പുര-സദ്ദോ തന്നിവാസിവാചകോ ദട്ഠബ്ബോ ‘‘ഗാമോ ആഗതോ’’തിആദീസു വിയ. തേനാഹ ‘‘നഗരവാസീന’’ന്തി. മനം അപ്പായതി വഡ്ഢേതീതി മനാപാ. തേനാഹ ‘‘ചിത്തവുദ്ധികരാ’’തി.

ഗൂഥഭാണീസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. അന്ധസുത്തവണ്ണനാ

൨൯. നവമേ അന്ധോതിആദീസു പാളിപദേസു പഠമോ ദിട്ഠധമ്മികഭോഗസംഹരണപഞ്ഞാചക്ഖുനോ ച സമ്പരായികത്ഥസാധനപഞ്ഞാചക്ഖുനോ ച അഭാവാ ‘‘അന്ധോ’’തി വുച്ചതി ദുതിയോപി, തതിയോ പന ദ്വിന്നമ്പി ഭാവാ ‘‘ദ്വിചക്ഖൂ’’തി വുച്ചതി. പഞ്ഞാചക്ഖൂതി ആയകോസല്ലഭൂതാ പഞ്ഞാചക്ഖു. തേനാഹ ‘‘ഫാതിം കരേയ്യാ’’തി. അധമുത്തമേതി അധമേ ചേവ ഉത്തമേ ച. പടിപക്ഖവസേനാതി പടിപക്ഖസ്സ അത്ഥിതാവസേന. സുക്കസപ്പടിഭാഗാതി സുക്കധമ്മേഹി പഹായകേഹി സപ്പടിഭാഗാതി ജാനേയ്യ. കണ്ഹസപ്പടിഭാഗാതി കണ്ഹധമ്മേഹി പഹാതബ്ബേഹി സപ്പടിഭാഗാതി ജാനേയ്യ.

തഥാജാതികാതി യാദിസേഹി സപുത്തദാരപരിജനസഞാതിമിത്തബന്ധവഗ്ഗം അത്താനം സുഖേതി പീണേതി, താദിസാ ഭോഗാപി ന സന്തി. പുഞ്ഞാനി ച ന കരോതീതി സമണബ്രാഹ്മണകപണദ്ധികയാചകാനം സന്തപ്പനവസേന പുഞ്ഞാനി ന കരോതി. ഉഭയത്ഥാതി ഉഭയസ്മിം ലോകേ, ഉഭയസ്മിം വാ അത്ഥേതി വിഗ്ഗഹോതി ദസ്സേന്തോ ‘‘ഇധലോകേ’’തിആദിമാഹ. ഉഭയേനാതി വുത്തമത്ഥം യോജേത്വാ ദസ്സേതും ‘‘കഥ’’ന്തിആദി വുത്തം. യസ്മിം ഠാനേതി യസ്മിംയേവ ഠാനേ. ന സോചതീതി സോകഹേതൂനം തത്ഥ അഭാവതോ ന സോചതി.

അന്ധസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. അവകുജ്ജസുത്തവണ്ണനാ

൩൦. ദസമേ അവകുജ്ജപഞ്ഞോതി നിക്കുജ്ജപഞ്ഞോ. തേനാഹ ‘‘അധോമുഖപഞ്ഞോ’’തി. പുബ്ബപട്ഠപനാതി പഠമാരമ്ഭോ. സന്നിട്ഠാനന്തി കഥാപരിയോസാനം. അപ്പനാതി ദേസനായ നിട്ഠാപനം. അനേകേ വാ അനുസന്ധിയോതി യോജേതബ്ബം. സമാധി വാതിആദീസു ലോകുത്തരധമ്മാ പരമത്ഥതോ സാസനന്തി തദത്ഥോപാദകസമാധി തസ്സ ആദീതി വുത്തോ, തദാസന്നത്താ വിപസ്സനാ, തസ്സ മൂലഭാവേന ഏകദേസത്താ മഗ്ഗോ.

സാസനസ്സ പാരിപൂരിസുദ്ധിയോ നാമ സത്ഥാരാ ദേസിതനിയാമേനേവ സിദ്ധാ, താ പനേത്ഥ കഥേന്തസ്സ വസേന ഗഹേതബ്ബാതി ദസ്സേതും ‘‘അനൂനം കത്വാ ദേസേന്തീ’’തി, ‘‘നിഗ്ഗണ്ഠിം കത്വാ ദേസേന്തീ’’തി ച വുത്തം. തത്ഥ നിജ്ജടന്തി നിഗ്ഗുമ്ബം അനാകുലം. നിഗ്ഗണ്ഠിന്തി ഗണ്ഠിട്ഠാനരഹിതം സുവിഞ്ഞേയ്യം കത്വാ.

ആകിണ്ണാനീതി ആകിരിത്വാ സംകിരിത്വാ ഠപിതാനീതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘പക്ഖിത്താനീ’’തി. ഉച്ഛങ്ഗോ വിയ ഉച്ഛങ്ഗപഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ ദട്ഠബ്ബോതി ഉച്ഛങ്ഗസദിസപഞ്ഞതായ ഉച്ഛങ്ഗപഞ്ഞോ. ഏവം പഞ്ഞാ വിയ പുഗ്ഗലോപി ഉച്ഛങ്ഗോ വിയ ഹോതി, തസ്മിം ധമ്മാനം അചിരട്ഠാനതോതി അധിപ്പായേന വുത്തം. യഥാ ച ഉച്ഛങ്ഗസദിസാ പഞ്ഞാ, ഏവം നിക്കുജ്ജകുമ്ഭസദിസാ പഞ്ഞാ ഏവാതി ദട്ഠബ്ബാ.

സംവിദഹനപഞ്ഞായാതി ‘‘ഏവം കതേ ഇദം നാമ ഭവിസ്സതീ’’തി ഏവം തംതംഅത്ഥകിച്ചം സംവിധാതും സമത്ഥതായ വിചാരണപഞ്ഞായ രഹിതോ. സേയ്യോതി സേട്ഠോ പാസംസോ. പുബ്ബഭാഗപടിപദന്തി ചിത്തവിസുദ്ധിആദികം അരിയമഗ്ഗസ്സ അധിഗമായ പുബ്ബഭാഗപടിപത്തിം.

അവകുജ്ജസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പുഗ്ഗലവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.