൩. ആസംസസുത്തവണ്ണനാ

൧൩. തതിയേ സന്തോതി ഏത്ഥ സന്ത-സദ്ദോ ‘‘ദീഘം സന്തസ്സ യോജന’’ന്തിആദീസു (ധ. പ. ൬൦) കിലന്തഭാവേ ആഗതോ. ‘‘അയഞ്ച വിതക്കോ, അയഞ്ച വിചാരോ സന്തോ ഹോന്തി സമിതാ’’തിആദീസു (വിഭ. ൫൭൬) നിരുദ്ധഭാവേ. ‘‘അധിഗതോ ഖോ മ്യായം ധമ്മോ, ഗമ്ഭീരോ ദുദ്ദസോ ദുരനുബോധോ സന്തോ പണീതോ’’തിആദീസു (ദീ. നി. ൨.൬൭; മ. നി. ൧.൨൮൧; സം. നി. ൧.൧൭൨; മഹാവ. ൭-൮) സന്തഞാണഗോചരതായം. ‘‘ഉപസന്തസ്സ സദാ സതിമതോ’’തിആദീസു (ഉദാ. ൨൭) കിലേസവൂപസമേ. ‘‘സന്തോ ഹവേ സബ്ഭി പവേദയന്തീ’’തിആദീസു (ധ. പ. ൧൫൧) സാധൂസു. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, മഹാചോരാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ’’തിആദീസു (പാരാ. ൧൯൫) അത്ഥിഭാവേ. ഇധാപി അത്ഥിഭാവേയേവാതി ആഹ ‘‘സന്തോതി അത്ഥി ഉപലബ്ഭന്തീ’’തി. തത്ഥ അത്ഥീതി ലോകസങ്കേതവസേന സംവിജ്ജന്തി. അത്ഥിഭാവോ ഹേത്ഥ പുഗ്ഗലസമ്ബന്ധേന വുത്തത്താ ലോകസമഞ്ഞാവസേനേവ വേദിതബ്ബോ, ന പരമത്ഥവസേന. അത്ഥീതി ചേതം നിപാതപദം ദട്ഠബ്ബം ‘‘അത്ഥി ഇമസ്മിം കായേ കേസാ’’തിആദീസു (മ. നി. ൧.൧൧൦) വിയ.

സംവിജ്ജമാനാതി ഉപലബ്ഭമാനാ. യഞ്ഹി സംവിജ്ജതി, തം ഉപലബ്ഭതി. തേനാഹ ‘‘സംവിജ്ജമാനാതി തസ്സേവ വേവചന’’ന്തി. അനാസോതി പത്ഥനാരഹിതോ. തേനാഹ ‘‘അപത്ഥനോ’’തി. ആസംസതി പത്ഥേതീതി ആസംസോ. വേണുവേത്താദിവിലീവേഹി സുപ്പാദിഭാജനകാരകാ വിലീവകാരകാ. മിഗമച്ഛാദീനം നിസാദനതോ നേസാദാ, മാഗവികമച്ഛബന്ധാദയോ. രഥേസു ചമ്മേന നഹനകരണതോ രഥകാരാ, ധമ്മകാരാ. പുഇതി കരീസസ്സ നാമം, തം കുസേന്തി അപനേന്തീതി പുക്കുസാ, പുപ്ഫച്ഛഡ്ഡകാ.

ദുബ്ബണ്ണോതി വിരൂപോ. ഓകോടിമകോതി ആരോഹാഭാവേന ഹേട്ഠിമകോ, രസ്സകായോതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘ലകുണ്ഡകോ’’തി. ലകു വിയ ഘടികാ വിയ ഡേതി പവത്തതീതി ഹി ലകുണ്ഡകോ, രസ്സോ. കണതി നിമീലതീതി കാണോ. തം പനസ്സ നിമീലനം ഏകേന അക്ഖിനാ ദ്വീഹിപി ചാതി ആഹ ‘‘ഏകക്ഖികാണോ വാ ഉഭയക്ഖികാണോ വാ’’തി. കുണനം കുണോ, ഹത്ഥവേകല്ലം. തം ഏതസ്സ അത്ഥീതി കുണീ. ഖഞ്ജോ വുച്ചതി പാദവികലോ. ഹേട്ഠിമകായസങ്ഖാതോ സരീരസ്സ പക്ഖോ പദേസോ ഹതോ അസ്സാതി പക്ഖഹതോ. തേനാഹ ‘‘പീഠസപ്പീ’’തി. പദീപേ പദീപനേ ഏതബ്ബം നേതബ്ബന്തി പദീപേയ്യം, തേലാദിഉപകരണം.

ആസം ന കരോതീതി രജ്ജാഭിസേകേ കനിട്ഠോ പത്ഥനം ന കരോതി ജേട്ഠേ സതി കനിട്ഠസ്സ അനധികാരത്താ. അഭിസേകം അരഹതീതി അഭിസേകാരഹോ, ന അഭിസേകാരഹോ കാണകുണിആദിദോസസമന്നാഗതോ.

സീലസ്സ ദുട്ഠു നാമ നത്ഥി, തസ്മാ അഭാവത്ഥോ ഇധ ദു-സദ്ദോതി ആഹ ‘‘നിസ്സീലോ’’തി. ‘‘പാപം പാപേന സുകര’’ന്തിആദീസു (ഉദാ. ൪൮; ചൂളവ. ൩൪൩) വിയ പാപ-സദ്ദോ നിഹീനപരിയായോതി ആഹ ‘‘ലാമകധമ്മോ’’തി. സീലവിപത്തിയാ വാ ദുസ്സീലോ. ദിട്ഠിവിപത്തിയാ പാപധമ്മോ. കായവാചാസംവരഭേദേന വാ ദുസ്സീലോ, മനോസംവരഭേദേന, സതിസംവരാദിഭേദേന വാ പാപധമ്മോ. അസുദ്ധപ്പയോഗതായ ദുസ്സീലോ, അസുദ്ധാസയതായ പാപധമ്മോ. കുസലസീലവിരഹേന ദുസ്സീലോ, അകുസലസീലസമന്നാഗമേന പാപധമ്മോ. അസുചീഹീതി അപരിസുദ്ധേഹി. സങ്കാഹി സരിതബ്ബസമാചാരോതി ‘‘ഇമസ്സ മഞ്ഞേ ഇദം കമ്മ’’ന്തി ഏവം പരേഹി സങ്കായ സരിതബ്ബസമാചാരോ. തേനാഹ ‘‘കിഞ്ചിദേവാ’’തിആദി. അത്തനായേവ വാ സങ്കാഹി സരിതബ്ബസമാചാരോതി ഏതേനപി കമ്മസാധനതംയേവ സങ്കസ്സരസദ്ദസ്സ ദസ്സേതി. അത്തനോ സങ്കായ പരേസം സമാചാരകിരിയം സരതി ആസങ്കതി വിധാവതീതിപി സങ്കസ്സരസമാചാരോതി ഏവമേത്ഥ കത്തുസാധനതാപി ദട്ഠബ്ബാ. തസ്സ ഹി ദ്വേ തയോ ജനേ കഥേന്തേ ദിസ്വാ ‘‘മമ ദോസം മഞ്ഞേ കഥേന്തീ’’തി തേസം സമാചാരം സങ്കായ സരതി ധാവതി.

ഏവംപടിഞ്ഞോതി സലാകഗ്ഗഹണാദീസു ‘‘കിത്തകാ വിഹാരേ സമണാ’’തി ഗണനായ ആരദ്ധായ ‘‘അഹമ്പി സമണോ, അഹമ്പി സമണോ’’തി പടിഞ്ഞം ദത്വാ സലാകഗ്ഗഹണാദീനി കരോതീതി സമണോ അഹന്തി ഏവംസമണപ്പടിഞ്ഞോ. സുമ്ഭകപത്തധരേതി മത്തികാപത്തധരേ. പൂതിനാ കമ്മേനാതി സംകിലിട്ഠകമ്മേന, നിഗ്ഗുണതായ വാ ഗുണസാരവിരഹിതത്താ അന്തോപൂതി. കസമ്ബുകചവരോ ജാതോ സഞ്ജാതോ അസ്സാതി കസമ്ബുജാതോതി ആഹ ‘‘സഞ്ജാതരാഗാദികചവരോ’’തി. അഥ വാ കസമ്ബു വുച്ചതി തിന്തകുണപകസടം ഉദകം, ഇമസ്മിഞ്ച സാസനേ ദുസ്സീലോ നാമ ജിഗുച്ഛനീയത്താ തിന്തകുണപഉദകസദിസോ, തസ്മാ കസമ്ബു വിയ ജാതോതി കസമ്ബുജാതോ. ലോകുത്തരധമ്മഉപനിസ്സയസ്സ നത്ഥിതായാതി യത്ഥ പതിട്ഠിതേന സക്കാ ഭവേയ്യ അരഹത്തം ലദ്ധും, തസ്സാ പതിട്ഠായ ഭിന്നത്താ വുത്തം. മഹാസീലസ്മിം പരിപൂരകാരിതായാതി യത്ഥ പതിട്ഠിതേന സക്കാ ഭവേയ്യ അരഹത്തം പാപുണിതും, തസ്മിം പരിപൂരകാരിതായ.

ആസംസസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.