(൧൪) ൪. യോധാജീവവഗ്ഗോ

൧. യോധാജീവസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൪. ചതുത്ഥസ്സ പഠമേ യുജ്ഝനം യോധോ, സോ ആജീവോ ഏതസ്സാതി യോധാജീവോ. യുദ്ധമുപജീവതീതി വാ ഏതസ്മിം അത്ഥേ യോധാജീവോതി നിരുത്തിനയേന പദസിദ്ധി വേദിതബ്ബാ. തേനാഹ ‘‘യുദ്ധം ഉപജീവതീതി യോധാജീവോ’’തി. സഹ…പേ… പസ്സതീതി പുബ്ബഭാഗേ വിപസ്സനാപഞ്ഞായ സമ്മസനവസേന, മഗ്ഗക്ഖണേ അഭിസമയവസേന അത്തപച്ചക്ഖേന ഞാണേന പസ്സതി.

യോധാജീവസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. പരിസാസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൫. ദുതിയേ അപ്പടിപുച്ഛിത്വാ വിനീതാതി ‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, രൂപം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തിആദിനാ അപ്പടിപുച്ഛിത്വാ കേവലം ധമ്മദേസനാവസേനേവ വിനീതപരിസാ. ദുബ്ബിനീതപരിസാതി ദുക്ഖേന വിനീതപരിസാ. പുച്ഛിത്വാ വിനീതാതി ‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ’’തിആദിനാ പുച്ഛിത്വാ അനുമതിഗ്ഗഹണവസേന വിനീതാ. സുവിനീതപരിസാതി സുഖേന വിനീതപരിസാ. അനുമതിഗ്ഗഹണവസേന വിനയനഞ്ഹി ന ദുക്കരം ഹോതി.

പരിസാസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ഉപ്പാദാസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൭. ചതുത്ഥേ ഉപ്പാദാ വാ തഥാഗതാനന്തി തഥാഗതാനം ഉപ്പാദേപി വേനേയ്യപുഗ്ഗലാനം മഗ്ഗഫലുപ്പത്തി വിയ സങ്ഖാരാനം അനിച്ചാദിസഭാവോ ന തഥാഗതുപ്പാദായത്തോ, അഥ ഖോ തഥാഗതാനം ഉപ്പാദേപി അനുപ്പാദേപി ഹോതിമേവാതി വുത്തം ഹോതി. ഠിതാവ സാ ധാതൂതി ഠിതോ ഏവ സോ അനിച്ചസഭാവോ ബ്യഭിചാരാഭാവതോ ന കദാചി സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ ന ഹോതി. കാമം അസങ്ഖതാ വിയ ധാതു ന നിച്ചോ സോ സഭാവോ, തഥാപി സബ്ബകാലികോയേവാതി അധിപ്പായോ.

അപരോ നയോ – ഠിതാവ സാ ധാതൂതി ‘‘സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ’’തി ഏസാ ധാതു ഏസ സഭാവോ തഥാഗതാനം ഉപ്പാദതോ പുബ്ബേ ഉദ്ധഞ്ച അപ്പടിവിജ്ഝിയമാനോ ന തഥാഗതേഹി ഉപ്പാദിതോ, അഥ ഖോ സബ്ബകാലം സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ, ഠിതാവ സാ ധാതു, കേവലം പന സയമ്ഭുഞാണേന അഭിസമ്ബുജ്ഝനതോ ‘‘അയം ധമ്മോ തഥാഗതേന അഭിസമ്ബുദ്ധോ’’തി പവേദനതോ ച തഥാഗതോ ധമ്മസ്സാമീതി വുച്ചതി അപുബ്ബസ്സ തസ്സ ഉപ്പാദനതോ. തേന വുത്തം ‘‘ഠിതാവ സാ ധാതൂ’’തി.

അഭിസമ്ബുജ്ഝതീതി ഞാണേന അഭിസമ്ബുജ്ഝതി. അഭിസമേതീതി ഞാണേന അഭിസമാഗച്ഛതി. ആചിക്ഖതീതി കഥേതി. ദേസേതീതി ദസ്സേതി. പഞ്ഞാപേതീതി ജാനാപേതി. പട്ഠപേതീതി ഞാണമുഖേ ഠപേതി. വിവരതീതി വിവരിത്വാ ദസ്സേതി. വിഭജതീതി വിഭാഗതോ ദസ്സേതി. ഉത്താനീകരോതീതി പാകടം കരോതി.

അഥ വാ അഭിസമ്ബുജ്ഝതീതി പച്ചക്ഖകരണേന അഭിമുഖം ബുജ്ഝതി, യാഥാവതോ പടിവിജ്ഝതി. തതോ ഏവ അഭിസമേതി അഭിമുഖം സമാഗച്ഛതി. ആദിതോ കഥേന്തോ ആചിക്ഖതി, ഉദ്ദിസതീതി അത്ഥോ. തമേവ ഉദ്ദേസം പരിയോസാപേന്തോ ദേസേതി. യഥാഉദ്ദിട്ഠമത്ഥം നിദസ്സനവസേന പകാരേഹി ഞാപേന്തോ പഞ്ഞാപേതി. പകാരേഹി ഏതമത്ഥം പതിട്ഠപേന്തോ പട്ഠപേതി. യഥാഉദ്ദിട്ഠം പടിനിദസ്സനവസേന വിവരതി വിഭജതി. വിവടം വിഭത്തഞ്ച അത്ഥം ഹേതൂദാഹരണദസ്സനേഹി പാകടം കരോന്തോ ഉത്താനീകരോതി.

ഉപ്പാദാസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫-൧൦. കേസകമ്ബലസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൩൮-൧൪൩. പഞ്ചമേ തന്താവുതാനം വത്ഥാനന്തി ഇദം ‘‘യാനി കാനിചീ’’തി ഇമിനാ സമാനാധികരണന്തി ആഹ ‘‘പച്ചത്തേ സാമിവചന’’ന്തി. വായിതാനന്തി വീതാനം. ലാമകോതി നിഹീനോ, മക്ഖലി മോഘപുരിസോതി ഏത്ഥ മക്ഖലീതി തസ്സ നാമം. തം കിര സകദ്ദമായ ഭൂമിയാ തേലഘടം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തം, ‘‘താത, മാ ഖലീ’’തി സാമികോ ആഹ. സോ പമാദേന ഖലിത്വാ പതിത്വാ സാമികസ്സ ഭയേന പലായിതും ആരദ്ധോ. സാമികോ ഉപധാവിത്വാ നം ദുസ്സകണ്ണേ അഗ്ഗഹേസി, സാടകം ഛഡ്ഡേത്വാ അചേലകോ ഹുത്വാ പലായി. സോ പണ്ണേന വാ തിണേന വാ പടിച്ഛാദേതുമ്പി അജാനന്തോ ജാതരൂപേനേവ ഏകം ഗാമം പാവിസി. മനുസ്സാ തം ദിസ്വാ ‘‘അയം സമണോ അരഹാ അപ്പിച്ഛോ, നത്ഥി ഇമിനാ സദിസോ’’തി പൂവഭത്താദീനി ഗഹേത്വാ ഉപസങ്കമന്തി. സോ ‘‘മയ്ഹം സാടകം അനിവത്ഥഭാവേന ഇദം ഉപ്പന്ന’’ന്തി തതോ പട്ഠായ സാടകം ലഭിത്വാപി ന നിവാസേസി, തദേവ ച പബ്ബജ്ജം അഗ്ഗഹേസി. തസ്സ സന്തികേ അഞ്ഞേപി അഞ്ഞേപീതി പഞ്ചസതാ മനുസ്സാ പബ്ബജിംസു. തം സന്ധായാഹ ‘‘മക്ഖലി മോഘപുരിസോ’’തി. ഛട്ഠാദീനി ഉത്താനത്ഥാനി ഏവ.

കേസകമ്ബലസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൧-൧൩. പഠമമോരനിവാപസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൪൪-൧൪൬. ഏകാദസമേ അകുപ്പധമ്മതായ ഖയവയസങ്ഖാതം അന്തം അതീതാതി അച്ചന്താ, ഏവം അപരിഹായനസഭാവത്താ അച്ചന്താ നിട്ഠാ അസ്സാതി അച്ചന്തനിട്ഠോ. തേനാഹ ‘‘അന്തം അതിക്കന്തനിട്ഠോ’’തിആദി. ന ഹി പടിവിദ്ധസ്സ ലോകുത്തരധമ്മസ്സ ദസ്സനം കുപ്പനം നാമ അത്ഥി. ധുവനിട്ഠോതി സതതനിട്ഠോ. അച്ചന്തമേവ ചതൂഹി യോഗേഹി ഖേമോ ഏതസ്സ അത്ഥീതി അച്ചന്തയോഗക്ഖേമീ, നിച്ചയോഗക്ഖേമീതി അത്ഥോ. മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയസ്സ വുസിതത്താ തസ്സ അവിഹായനസഭാവത്താ അച്ചന്തം ബ്രഹ്മചാരീതി അച്ചന്തബ്രഹ്മചാരീ, നിച്ചബ്രഹ്മചാരീതി അത്ഥോ. പരിയോസാനന്തി ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം വട്ടദുക്ഖപരിയോസാനഞ്ച. അച്ചന്തം പരിയോസാനമസ്സാതി അച്ചന്തപരിയോസാനോ. ദ്വാദസമതേരസമാനി ഉത്താനത്ഥാനേവ.

പഠമമോരനിവാപസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

യോധാജീവവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൪൭-൧൫൬. മങ്ഗലവഗ്ഗോ ഉത്താനത്ഥോയേവ.

തതിയപണ്ണാസകം നിട്ഠിതം.