൪. പരിസാസുത്തവണ്ണനാ

൯൬. ചതുത്ഥേ പച്ചയബാഹുല്ലികാതി ചീവരാദിബാഹുല്ലായ പടിപന്നാ. അവീതതണ്ഹതായ ഹി തം തം പരിക്ഖാരജാതം ബഹും ലന്തി ആദിയന്തീതി ബഹുലാ, തേ ഏവ ബാഹുലികാ യഥാ ‘‘വേനയികോ’’തി (മ. നി. ൧.൨൪൬; അ. നി. ൮.൧൧; പാരാ. ൮). തേ പച്ചയബാഹുല്ലായ യുത്തപ്പയുത്താ ഹോന്തീതി ചീവരാദിബാഹുല്ലായ പടിപന്നാ നാമ ഹോന്തി. സിക്ഖായ അഗാരവഭാവതോ സിഥിലം അഗാള്ഹം ഗണ്ഹന്തീതി സാഥലികാ. സിഥിലന്തി ച ഭാവനപുംസകനിദ്ദേസോ. സിഥിലസദ്ദേന സമാനത്ഥസ്സ സഥലസദ്ദസ്സ വസേന സാഥലികാതി പദസിദ്ധി വേദിതബ്ബാ. അവഗമനട്ഠേനാതി അധോഗമനട്ഠേന, ഓരമ്ഭാഗിയഭാവേനാതി അത്ഥോ. നിക്ഖിത്തധുരാതി ഓരോപിതധുരാ ഉജ്ജിതുസ്സാഹാ. ഉപധിവിവേകോ നിബ്ബാനം. ദുവിധമ്പി വീരിയന്തി കായികം ചേതസികഞ്ച വീരിയം.

ഭണ്ഡനം ജാതം ഏതേസന്തി ഭണ്ഡനജാതാ. വിസേസനസ്സ പരനിപാതവസേന ചേതം വുത്തം. അട്ഠകഥായം പന വിസേസനസ്സ പുബ്ബനിപാതവസേനേവ അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ‘‘ജാതഭണ്ഡനാ’’തി ആഹ. കലഹോ ജാതോ ഏതേസന്തി കലഹജാതാതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. കലഹസ്സ പുബ്ബഭാഗോതി കലഹസ്സ ഹേതുഭൂതാ പടിഭാഗാ തംസദിസീ ച അനിട്ഠകിരിയാ. ഹത്ഥപരാമാസാദിവസേനാതി കുജ്ഝിത്വാ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഹത്ഥേ ഗഹേത്വാ പലപനഅച്ഛിന്ദനാദിവസേന. ‘‘അയം ധമ്മോ, നായം ധമ്മോ’’തിആദിനാ വിരുദ്ധവാദഭൂതം വിവാദം ആപന്നാതി വിവാദപന്നാ. തേനാഹ ‘‘വിരുദ്ധവാദം ആപന്നാ’’തി. മുഖസന്നിസ്സിതതായ വാചാ ഇധ ‘‘മുഖ’’ന്തി അധിപ്പേതാതി ആഹ ‘‘ഫരുസാ വാചാ മുഖസത്തിയോ’’തി.

സതിപി ഉഭയേസം കലാപാനം പരമത്ഥതോ ഭേദേ പചുരജനേഹി പന ദുവിഞ്ഞേയ്യനാനത്തം ഖീരോദകസമ്മോദിതം അച്ചന്തമേതം സംസട്ഠം വിയ ഹുത്വാ തിട്ഠതീതി ആഹ ‘‘ഖീരോദകം വിയ ഭൂതാ’’തി. യഥാ ഖീരഞ്ച ഉദകഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം സംസന്ദതി, വിസും ന ഹോതി, ഏകത്തം വിയ ഉപേതി, ഏവം സാമഗ്ഗിവസേന ഏകത്തൂപഗതചിത്തുപ്പാദാതി അത്ഥോ. മേത്തചിത്തം പച്ചുപട്ഠാപേത്വാ ഓലോകനം ചക്ഖൂനി വിയ ചക്ഖൂനി നാമാതി ആഹ ‘‘ഉപസന്തേഹി മേത്തചക്ഖൂഹീ’’തി. പിയഭാവദീപകാനി ഹി ചക്ഖൂനി പിയചക്ഖൂനി. പമുദിതസ്സ പീതി ജായതീതി പമോദപച്ചയബലവപീതിമാഹ. പഞ്ചവണ്ണാ പീതി ഉപ്പജ്ജതീതി ഖുദ്ദികാദിഭേദേന പഞ്ചപ്പകാരാ പീതി ഉപ്പജ്ജതി. പീതിമനസ്സാതി തായ പീതിയാ പീണിതമനസ്സ, പസ്സദ്ധിആവഹേഹി ഉളാരേഹി പീതിവേഗേഹി തിന്തചിത്തസ്സാതി അത്ഥോ. വിഗതദരഥോതി കിലേസപരിളാഹാനം ദൂരീഭാവേന വൂപസന്തദരഥോ.

കേന ഉദകേന ദാരിതോ പബ്ബതപ്പദേസോതി കത്വാ ആഹ ‘‘കന്ദരോ നാമാ’’തിആദി. ഉദകസ്സ യഥാനിന്നം പവത്തിയാ നദിനിബ്ബത്തനഭാവേന ‘‘നദികുഞ്ജോ’’തിപി വുച്ചതി. സാവട്ടാ നദിയോ പദരാ. അട്ഠ മാസേതി ഹേമന്തഗിമ്ഹഉതുവസേന അട്ഠ മാസേ. ഖുദ്ദകാ ഉദകവാഹിനിയോ സാഖാ വിയാതി സാഖാ. ഖുദ്ദകസോബ്ഭാ കുസുബ്ഭാ ഓകാരസ്സ ഉകാരം കത്വാ. യത്ഥ ഉപരി ഉന്നതപ്പദേസതോ ഉദകം ആഗന്ത്വാ തിട്ഠതി ചേവ സന്ദതി ച, തേ കുസുബ്ഭാ ഖുദ്ദകആവാടാ. ഖുദ്ദകനദിയോതി പബ്ബതപാദാദിതോ നിക്ഖന്താ ഖുദ്ദകാ നദിയോ.

പരിസാസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.