(൧൦) ൫. ബാലവഗ്ഗവണ്ണനാ

൯൯. പഞ്ചമസ്സ പഠമേ അനാഗതം ഭാരം വഹതീതി അത്തനോ അസമ്പത്തം ഭാരം വഹതി. അഥേരോവ സമാനോ ഥേരേഹി വഹിതബ്ബം ബീജനഗ്ഗാഹധമ്മജ്ഝേസനാദിഭാരം വഹതീതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. അട്ഠകഥായം (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൫൯-൧൬൦) പന യസ്മാ സമ്മജ്ജനാദിനവവിധം പുബ്ബകിച്ചം ആണത്തേനേവ കാതബ്ബം, പാതിമോക്ഖഞ്ച ആണത്തേനേവ ഉദ്ദിസിതബ്ബം, തസ്മാ തം സബ്ബം വിനാ ആണത്തിയാ കരോന്തോ അനാഗതം ഭാരം വഹതി നാമാതി ദസ്സേതും ‘‘സമ്മജ്ജനീ പദീപോ’’തിആദി വുത്തം. യഞ്ഹി ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉപോസഥാഗാരം സമ്മജ്ജിതു’’ന്തിആദിനാ നയേന പാളിയം ആഗതം. അട്ഠകഥാസു ച –

‘‘സമ്മജ്ജനീ പദീപോ ച, ഉദകം ആസനേന ച;

ഉപോസഥസ്സ ഏതാനി, ‘പുബ്ബകരണ’ന്തി വുച്ചതി.

‘‘ഛന്ദപാരിസുദ്ധിഉതുക്ഖാനം, ഭിക്ഖുഗണനാ ച ഓവാദോ;

ഉപോസഥസ്സ ഏതാനി, ‘പുബ്ബകിച്ച’ന്തി വുച്ചതീ’’തി. (മഹാവ. അട്ഠ ൧൬൮) –

ഏവം ദ്വീഹി നാമേഹി നവവിധം പുബ്ബകിച്ചം ദസ്സിതം, തം അകത്വാ ഉപോസഥം കാതും ന വട്ടതി. തസ്മാ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ നവം ഭിക്ഖും ആണാപേതു’’ന്തി വചനതോ ഥേരേന ആണത്തേന അഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ ഉപോസഥാഗാരം സമ്മജ്ജിതബ്ബം, പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠപേതബ്ബം, ആസനം പഞ്ഞാപേതബ്ബം, പദീപോ കാതബ്ബോ, അകരോന്തോ ദുക്കടം ആപജ്ജതി.

ഥേരേനപി പതിരൂപം ഞത്വാ ആണാപേതബ്ബം, ആണാപേന്തേനപി യം കിഞ്ചി കമ്മം കരോന്തോ വാ സദാ കാലമേവ ഏകോ വാ ഭാരനിത്ഥരണകോ വാ സരഭാണകധമ്മകഥികാദീസു വാ അഞ്ഞതരോ ന ഉപോസഥാഗാരസമ്മജ്ജനത്ഥം ആണാപേതബ്ബോ, അവസേസാ പന വാരേന ആണാപേതബ്ബാ. സചേ ആണത്തോ സമ്മജ്ജനിം താവകാലികമ്പി ന ലഭതി, സാഖാഭങ്ഗം കപ്പിയം കാരേത്വാ സമ്മജ്ജിതബ്ബം, തമ്പി അലഭന്തസ്സ ലദ്ധകപ്പിയം ഹോതി. പദീപകരണേപി വുത്തനയേനേവ ആണാപേതബ്ബോ, ആണാപേന്തേന ച ‘‘അമുകസ്മിം നാമ ഓകാസേ തേലം വാ കപല്ലികാ വാ അത്ഥി, തം ഗഹേത്വാ കരോഹീ’’തി വത്തബ്ബോ. സചേ തേലാദീനി നത്ഥി, പരിയേസിതബ്ബാനി. പരിയേസിത്വാ അലഭന്തസ്സ ലദ്ധകപ്പിയം ഹോതി. അപി ച കപാലേ അഗ്ഗി ജാലേതബ്ബോ. ആസനപഞ്ഞാപനാണത്തിയമ്പി വുത്തനയേനേവ ആണാപേതബ്ബോ, ആണത്തേന ച സചേ ഉപോസഥാഗാരേ ആസനാനി നത്ഥി, സങ്ഘികാവാസതോ ആഹരിത്വാ പഞ്ഞാപേത്വാ പുന ആഹരിതബ്ബാനി, ആസനേസു അസതി കടസാരകേപി തട്ടികായോപി പഞ്ഞാപേതും വട്ടതി, താസുപി അസതി സാഖാഭങ്ഗാനി കപ്പിയം കാരേത്വാ പഞ്ഞാപേതബ്ബാനി. കപ്പിയകാരകം അലഭന്തസ്സ ലദ്ധകപ്പിയം ഹോതി.

ഛന്ദപാരിസുദ്ധീതി ഏത്ഥ ഉപോസഥകരണത്ഥം സന്നിപതിതേ സങ്ഘേ ബഹി ഉപോസഥം കത്വാ ആഗതേന സന്നിപാതട്ഠാനം ഗന്ത്വാ കായസാമഗ്ഗിം അദേന്തേന ഛന്ദോ ദാതബ്ബോ. യോപി ഗിലാനോ വാ കിച്ചപ്പസുതോ വാ, തേന പാരിസുദ്ധിം ദേന്തേന ഛന്ദോ ദാതബ്ബോ. കഥം ദാതബ്ബോ? ഏകസ്സ ഭിക്ഖുനോ സന്തികേ ‘‘ഛന്ദം ദമ്മി, ഛന്ദം മേ ഹര, ഛന്ദം മേ ആരോചേഹീ’’തി അയമത്ഥോ കായേന വാ വാചായ വാ ഉഭയേന വാ വിഞ്ഞാപേതബ്ബോ. ഏവം ദിന്നോ ഹോതി ഛന്ദോ. അകതൂപോസഥേന പന ഗിലാനേന വാ കിച്ചപ്പസുതേന വാ പാരിസുദ്ധി ദാതബ്ബാ. കഥം ദാതബ്ബാ? ഏകസ്സ ഭിക്ഖുനോ സന്തികേ ‘‘പാരിസുദ്ധിം ദമ്മി, പാരിസുദ്ധിം മേ ഹര, പാരിസുദ്ധിം മേ ആരോചേഹീ’’തി അയമത്ഥോ കായേന വാ വാചായ വാ ഉഭയേന വാ വിഞ്ഞാപേതബ്ബോ. ഏവം ദിന്നാ ഹോതി പാരിസുദ്ധി. തം പന ദേന്തേന ഛന്ദോപി ദാതബ്ബോ. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തദഹുപോസഥേ പാരിസുദ്ധിം ദേന്തേന ഛന്ദമ്പി ദാതും, സന്തി സങ്ഘസ്സ കരണീയ’’ന്തി. തത്ഥ പാരിസുദ്ധിദാനം സങ്ഘസ്സപി അത്തനോപി ഉപോസഥകരണം സമ്പാദേതി, ന അവസേസം സങ്ഘകിച്ചം. ഛന്ദദാനം സങ്ഘസ്സേവ ഉപോസഥകരണഞ്ച സേസകിച്ചഞ്ച സമ്പാദേതി, അത്തനോ പന ഉപോസഥോ അകതോയേവ ഹോതി, തസ്മാ പാരിസുദ്ധിം ദേന്തേന ഛന്ദോപി ദാതബ്ബോ.

ഉതുക്ഖാനന്തി ‘‘ഹേമന്താദീനം ഉതൂനം ഏത്തകം അതിക്കന്തം, ഏത്തകം അവസിട്ഠ’’ന്തി ഏവം ഉതൂനം ആചിക്ഖനം. ഭിക്ഖുഗണനാതി ‘‘ഏത്തകാ ഭിക്ഖൂ ഉപോസഥഗ്ഗേ സന്നിപതിതാ’’തി ഭിക്ഖൂനം ഗണനാ. ഇദമ്പി ഉഭയം കത്വാവ ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ. ഓവാദോതി ഭിക്ഖുനോവാദോ. ന ഹി ഭിക്ഖൂനീഹി യാചിതം ഓവാദം അനാരോചേത്വാ ഉപോസഥം കാതും വട്ടതി. ഭിക്ഖുനിയോ ഹി ‘‘സ്വേ ഉപോസഥോ’’തി ആഗന്ത്വാ ‘‘അയം ഉപോസഥോ ചാതുദ്ദസോ, പന്നരസോ’’തി പുച്ഛിത്വാ പുന ഉപോസഥദിവസേ ആഗന്ത്വാ ‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ, അയ്യ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാദേ വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി, ലഭതു കിര, അയ്യ, ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി ഏവം ഓവാദം യാചന്തി. തം ഠപേത്വാ ബാലഗിലാനഗമിയേ അഞ്ഞോ സചേപി ആരഞ്ഞകോ ഹോതി, അപ്പടിഗ്ഗഹേതും ന ലഭതി, തസ്മാ യേന സോ പടിഗ്ഗഹിതോ, തേന ഭിക്ഖുനാ ഉപോസഥഗ്ഗേ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകോ ഭിക്ഖു ഏവം വത്തബ്ബോ ‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാദേ വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി, ലഭതു കിര, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി.

പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വത്തബ്ബം – ‘‘അത്ഥി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ’’തി. സചേ ഹോതി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, തതോ തേന സോ വത്തബ്ബോ – ‘‘ഇത്ഥന്നാമകോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, തം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഉപസങ്കമതൂ’’തി. സചേ നത്ഥി, തതോ തേന പുച്ഛിതബ്ബം – ‘‘കോ ആയസ്മാ ഉസ്സഹതി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിതു’’ന്തി. സചേ കോചി ഉസ്സഹതി, സോപി ച അട്ഠഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ, തം തത്ഥേവ സമ്മന്നിത്വാ ഓവാദപ്പടിഗ്ഗാഹകോ വത്തബ്ബോ – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, തം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഉപസങ്കമതൂ’’തി. സചേ പന ന കോചി ഉസ്സഹതി, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വത്തബ്ബം – ‘‘നത്ഥി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, പാസാദികേന ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ സമ്പാദേതൂ’’തി. ഏത്താവതാ ഹി സിക്ഖത്തയസങ്ഗഹിതം സകലം സാസനം ആരോചിതം ഹോതി. തേന ഭിക്ഖുനാ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛിത്വാ പാടിപദേ ഭിക്ഖുനീനം ആരോചേതബ്ബം. പാതിമോക്ഖമ്പി ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അനജ്ഝിട്ഠേന പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതബ്ബം, യോ ഉദ്ദിസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി വചനതോ അനാണത്തേന ന ഉദ്ദിസിതബ്ബം. ‘‘ഥേരാധേയ്യം പാതിമോക്ഖ’’ന്തി ഹി വചനതോ സങ്ഘത്ഥേരോ വാ പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസേയ്യ, ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യോ തത്ഥ ഭിക്ഖു ബ്യത്തോ പടിബലോ, തസ്സാധേയ്യം പാതിമോക്ഖ’’ന്തി വചനതോ നവകതരോ വാ ഥേരേന ആണത്തോ. ദുതിയാദീനി ഉത്താനത്ഥാനേവ.

൧൦൯. ഏകാദസമേ ന കുക്കുച്ചായിതബ്ബം കുക്കുച്ചായതീതി ന കുക്കുച്ചായിതും യുത്തകം കുക്കുച്ചായതി. സൂകരമംസം ലഭിത്വാ ‘‘അച്ഛമംസ’’ന്തി കുക്കുച്ചായതി, ‘‘സൂകരമംസ’’ന്തി ജാനന്തോപി ‘‘അച്ഛമംസ’’ന്തി കുക്കുച്ചായതി, ന പരിഭുഞ്ജതീതി വുത്തം ഹോതി. ഏവം മിഗമംസം ‘‘ദീപിമംസ’’ന്തി, കാലേ സന്തേയേവ ‘‘കാലോ നത്ഥീ’’തി, അപ്പവാരേത്വാ ‘‘പവാരിതോമ്ഹീ’’തി, പത്തേ രജസ്മിം അപതിതേയേവ ‘‘പതിത’’ന്തി, അത്താനം ഉദ്ദിസ്സ മച്ഛമംസേ അകതേയേവ ‘‘മം ഉദ്ദിസ്സ കത’’ന്തി കുക്കുച്ചായതി. കുക്കുച്ചായിതബ്ബം ന കുക്കുച്ചായതീതി കുക്കുച്ചായിതും യുത്തം ന കുക്കുച്ചായതി. അച്ഛമംസം ലഭിത്വാ ‘‘സൂകരമംസ’’ന്തി ന കുക്കുച്ചായതി, ‘‘അച്ഛമംസ’’ന്തി ജാനന്തോപി ‘‘സൂകരമംസ’’ന്തി ന കുക്കുച്ചായതി, മദ്ദിത്വാ വീതിക്കമതീതി വുത്തം ഹോതി. ഏവം ദീപിമംസം മിഗമംസന്തി…പേ… അത്താനം ഉദ്ദിസ്സ മച്ഛമംസേ കതേ ‘‘മം ഉദ്ദിസ്സ കത’’ന്തി ന കുക്കുച്ചായതീതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. അട്ഠകഥായം പന ‘‘ന കുക്കുച്ചായിതബ്ബന്തി സങ്ഘഭോഗസ്സ അപട്ഠപനം അവിചാരണം ന കുക്കുച്ചായിതബ്ബം നാമ, തം കുക്കുച്ചായതി. കുക്കുച്ചായിതബ്ബന്തി തസ്സേവ പട്ഠപനം വിചാരണം, തം ന കുക്കുച്ചായതീ’’തി ഏത്തകമേവ വുത്തം. തത്ഥ സങ്ഘഭോഗസ്സാതി സങ്ഘസ്സ ചതുപച്ചയപരിഭോഗത്ഥായ ദിന്നഖേത്തവത്ഥുതളാകാദികസ്സ, തതോ ഉപ്പന്നധഞ്ഞഹിരഞ്ഞാദികസ്സ ച സങ്ഘസ്സ ഭോഗസ്സ. അപട്ഠപനന്തി അസംവിദഹനം. തേനാഹ ‘‘അവിചാരണ’’ന്തി. തസ്സേവാതി യഥാവുത്തസ്സേവ സങ്ഘഭോഗസ്സ.

ബാലവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദുതിയപണ്ണാസകം നിട്ഠിതം.

൩. തതിയപണ്ണാസകം