(൧൧) ൧. ആസാദുപ്പജഹവഗ്ഗവണ്ണനാ

൧൧൯. തതിയപണ്ണാസകസ്സ പഠമേ ദുക്ഖേന പജഹിതബ്ബാതി ദുപ്പജഹാ. ദുച്ചജാതിആദീസുപി ഏസേവ നയോ. ദ്വിന്നം ആസാനം ദുച്ചജഭാവോ കഥം ജാനിതബ്ബോതി പഠമം താവ ലാഭാസായ ദുച്ചജഭാവം വിഭാവേതി ‘‘ലാഭാസായാ’’തിആദിനാ. ഉഭതോബ്യൂള്ഹന്തി യുദ്ധത്ഥായ ഉഭതോ സന്നിപതിതം. പക്ഖന്ദന്തീതി അനുപ്പവിസന്തി. ജീവിതാസായ ദുപ്പജഹത്താതിആദിനാ ജീവിതാസായ ദുച്ചജഭാവം വിഭാവേതി.

൧൨൦. ദുതിയേ ദുല്ലഭാതി ന സുലഭാ. ഇണം ദേമീതി സഞ്ഞം കരോതീതി ഏവം സഞ്ഞം കരോന്തോ വിയ ഹോതീതി അത്ഥോ. ഏത്ഥ ച ‘‘പുബ്ബകാരീതി പഠമം ഉപകാരസ്സ കാരകോ. കതഞ്ഞൂ കതവേദീതി തേന കതം ഞത്വാ പച്ഛാ കാരകോ. തേസു പുബ്ബകാരീ ‘ഇണം ദേമീ’തി സഞ്ഞം കരോതി, പച്ഛാ കാരകോ ‘ഇണം ജീരാപേമീ’തി സഞ്ഞം കരോതീ’’തി ഏത്തകമേവ ഇധ വുത്തം. പുഗ്ഗലപണ്ണത്തിസംവണ്ണനായം (പു. പ. അട്ഠ. ൮൩) പന –

‘‘പുബ്ബകാരീതി പഠമമേവ കാരകോ. കതവേദീതി കതം വേദേതി, വിദിതം പാകടം കരോതി. തേ അഗാരിയാനഗാരിയേഹി ദീപേതബ്ബാ. അഗാരികേസു ഹി മാതാപിതരോ പുബ്ബകാരിനോ നാമ, പുത്തധീതരോ പന മാതാപിതരോ പടിജഗ്ഗന്താ അഭിവാദനാദീനി തേസം കുരുമാനാ കതവേദിനോ നാമ. അനഗാരിയേസു ആചരിയുപജ്ഝായാ പുബ്ബകാരിനോ നാമ, അന്തേവാസികസദ്ധിവിഹാരികാ ആചരിയുപജ്ഝായേ പടിജഗ്ഗന്താ അഭിവാദനാദീനി ച തേസം കുരുമാനാ കതവേദിനോ നാമ. തേസം ആവിഭാവത്ഥായ ഉപജ്ഝായപോസകസോണത്ഥേരാദീനം വത്ഥൂനി കഥേതബ്ബാനി.

‘‘അപരോ നയോ – പരേന അകതേയേവ ഉപകാരേ അത്തനി കതം ഉപകാരം അനപേക്ഖിത്വാ കാരകോ പുബ്ബകാരീ, സേയ്യഥാപി മാതാപിതരോ ചേവ ആചരിയുപജ്ഝായാ ച. സോ ദുല്ലഭോ സത്താനം തണ്ഹാഭിഭൂതത്താ. പരേന കതസ്സ ഉപകാരസ്സ അനുരൂപപ്പവത്തിം അത്തനി കതം ഉപകാരം ഉപകാരതോ ജാനന്തോ വേദിയന്തോ കതഞ്ഞുകതവേദീ സേയ്യഥാപി മാതാപിതുആചരിയുപജ്ഝായേസു സമ്മാപടിപന്നോ. സോപി ദുല്ലഭോ സത്താനം അവിജ്ജാഭിഭൂതത്താ. അപിച അകാരണവച്ഛലോ പുബ്ബകാരീ, സകാരണവച്ഛലോ കതഞ്ഞുകതവേദീ. ‘കരിസ്സതി മേ’തി ഏവമാദികാരണനിരപേക്ഖകിരിയോ പുബ്ബകാരീ, ‘കരിസ്സതി മേ’തി ഏവമാദികാരണസാപേക്ഖകിരിയോ കതഞ്ഞുകതവേദീ. തമോജോതിപരായണോ പുബ്ബകാരീ, ജോതിജോതിപരായണോ കതഞ്ഞുകതവേദീ. ദേസേതാ പുബ്ബകാരീ, പടിപജ്ജിതാ കതഞ്ഞുകതവേദീ. സദേവകേ ലോകേ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ പുബ്ബകാരീ, അരിയസാവകോ കതഞ്ഞുകതവേദീ’’തി വുത്തം.

തത്ഥ കാരണേന വിനാ പവത്തഹിതചിത്തോ അകാരണവച്ഛലോ. അനാഗതമ്ഹി പയോജനം അപേക്ഖമാനോ ‘‘കരിസ്സതി മേ’’തിആദിനാ ചിത്തേന പഠമം ഗഹിതം താദിസം കതം ഉപാദായ കതഞ്ഞൂ ഏവ നാമ ഹോതി, ന പുബ്ബകാരീതി അധിപ്പായേന ‘‘കരിസ്സതി മേതി ഏവമാദികാരണസാപേക്ഖകിരിയോ കതഞ്ഞുകതവേദീ’’തി വുത്തം. തമോജോതിപരായണോ പുഞ്ഞഫലാനി അനുപജീവന്തോ ഏവ പുഞ്ഞാനി കരോതീതി ‘‘പുബ്ബകാരീ’’തി വുത്തോ. പുഞ്ഞഫലം ഉപജീവന്തോ ഹി കതഞ്ഞുപക്ഖേ തിട്ഠതി.

൧൨൧. തതിയേ തിത്തോതി സുഹിതോ പരിയോസിതോ നിട്ഠിതകിച്ചതായ നിരുസ്സുക്കോ. ഗുണപാരിപൂരിയാ ഹി പരിപുണ്ണോ യാവദത്ഥോ ഇധ തിത്തോ വുത്തോ. തപ്പേതാതി അഞ്ഞേസമ്പി തിത്തികരോ. പച്ചേകബുദ്ധോ ച തഥാഗതസാവകോ ച ഖീണാസവോ തിത്തോതി ഏത്ഥ പച്ചേകബുദ്ധോ നവലോകുത്തരധമ്മേഹി സയം തിത്തോ പരിപുണ്ണോ, അഞ്ഞം പന തപ്പേതും ന സക്കോതി. തസ്സ ഹി ധമ്മകഥായ അഭിസമയോ ന ഹോതി, സാവകാനം പന ധമ്മകഥായ അപരിമാണാനം ദേവമനുസ്സാനം അഭിസമയോ ഹോതി. ഏവം സന്തേപി യസ്മാ തേ ധമ്മം ദേസേന്താ ന അത്തനോ വചനം കത്വാ കഥേന്തി, ബുദ്ധാനം വചനം കത്വാ കഥേന്തി, സോതും നിസിന്നപരിസാപി – ‘‘അയം ഭിക്ഖു ന അത്തനാ പടിവിദ്ധം ധമ്മം കഥേതീ’’തി ചിത്തീകാരം കരോതി. ഇതി സോ ചിത്തീകാരോ ബുദ്ധാനംയേവ ഹോതി. ഏവം തത്ഥ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോവ തപ്പേതാ നാമ. യഥാ ഹി ‘‘അസുകസ്സ നാമ ഇദഞ്ചിദഞ്ച ദേഥാ’’തി രഞ്ഞാ ആണത്തേ കിഞ്ചാപി ആനേത്വാ ദേന്തി, അഥ ഖോ രാജാവ തത്ഥ ദായകോ. യേഹിപി ലദ്ധം ഹോതി, തേ ‘‘രഞ്ഞാ അമ്ഹാകം ഠാനന്തരം ദിന്നം, ഇസ്സരിയവിഭവോ ദിന്നോ’’ത്വേവ ഗണ്ഹന്തി, ന ‘‘രാജപുരിസേഹീ’’തി ഏവംസമ്പദമിദം വേദിതബ്ബം.

൧൨൨. ചതുത്ഥേ ദുത്തപ്പയാതി അതപ്പയാ, ന സക്കാ കേനചി തപ്പേതും. യോ ഹി ഉപട്ഠാകകുലം വാ ഞാതികുലം വാ നിസ്സായ വസമാനോ ചീവരേ ജിണ്ണേ തേഹി ദിന്നം ചീവരം നിക്ഖിപതി, ന പരിഭുഞ്ജതി. പുനപ്പുനം ദിന്നമ്പി ഗഹേത്വാ നിക്ഖിപതേവ. യോ ച തേനേവ നയേന ലദ്ധം ലദ്ധം വിസ്സജ്ജേതി, പരസ്സ ദേതി, പുനപ്പുനം ലദ്ധമ്പി തഥേവ കരോതി. ഇമേ ദ്വേ പുഗ്ഗലാ സകടേഹിപി പച്ചയേ ഉപനേന്തേന തപ്പേതും ന സക്കാതി ദുത്തപ്പയാ.

൧൨൩. പഞ്ചമേ ന വിസ്സജ്ജേതീതി അത്തനോ അകത്വാ പരസ്സ ന ദേതി, അതിരേകേ പന സതി ന നിക്ഖിപതി, പരസ്സ ദേതി. തേനേവാഹ ‘‘സബ്ബംയേവ പരേസം ന ദേതീ’’തിആദി. ഇദം വുത്തം ഹോതി ‘‘യോ ഭിക്ഖു ഉപട്ഠാകകുലാ വാ ഞാതികുലാ വാ ജിണ്ണചീവരോ സാടകം ലഭിത്വാ ചീവരം കത്വാ പരിഭുഞ്ജതി ന നിക്ഖിപതി, അഗ്ഗളം ദത്വാ പാരുപന്തോപി പുനപി ദിയ്യമാനേ സഹസാ നപ്പടിഗ്ഗണ്ഹാതി. യോ ച ലദ്ധം ലദ്ധം അത്തനാ പരിഭുഞ്ജതി, പരേസം ന ദേതി. ഇമേ ദ്വേപി സുഖേന സക്കാ തപ്പേതുന്തി സുതപ്പയാ’’തി.

൧൨൪-൧൨൭. ഛട്ഠസത്തമാദീനി ഉത്താനത്ഥാനേവ.

ആസാദുപ്പജഹവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.