൭. പഠമമഹാപഞ്ഹസുത്തവണ്ണനാ

൨൭. സത്തമേ വുച്ചേഥാതി വുച്ചേയ്യ. ദുതിയപദേപീതി ‘‘അനുസാസനിയാ വാ അനുസാസനി’’ന്തി ഏവം ദുതിയവാക്യേപി. തേ കിര ഭിക്ഖൂ. ന ചേവ സമ്പായിസ്സന്തീതി ന ചേവ സമ്മദേവ പകാരേഹി ഗഹേസ്സന്തി ഞാപേസ്സന്തി. തേനാഹ ‘‘സമ്പാദേത്വാ കഥേതും ന സക്ഖിസ്സന്തീ’’തി. യസ്മാ അവിസയേ പഞ്ഹം പുച്ഛിതാ ഹോന്തി, തസ്മാ വിഘാതം ആപജ്ജിസ്സന്തീതി യോജനാ. അഞ്ഞഥാ ആരാധനം നാമ നത്ഥീതി ഇമിനാ സപച്ചയനാമരൂപാനം യാഥാവതോ അവബോധോ ഏവ ഇതോ ബാഹിരകാനം നത്ഥി, കുതോ പവേദനാതി ദസ്സേതി. ആരാധനന്തി യാഥാവപവേദനേന ചിത്തസ്സ പരിതോസനം.

ഏകോ പഞ്ഹോതി ഏകോ പഞ്ഹമഗ്ഗോ, ഏകം പഞ്ഹഗവേസനന്തി അത്ഥോ. ഏകോ ഉദ്ദേസോതി ഏകം ഉദ്ദിസനം അത്ഥസ്സ സംഖിത്തവചനം. വേയ്യാകരണന്തി നിദ്ദിസനം അത്ഥസ്സ വിവരിത്വാ കഥനം. ഹേതുനാതി ‘‘അന്തവന്തതോ അനച്ചന്തികതോ താവകാലികതോ നിച്ചപ്പടിക്ഖേപതോ’’തി ഏവമാദിനാ നയേന യഥാ ഇമേ സങ്ഖാരാ ഏതരഹി, ഏവം അതീതേ അനാഗതേ ച അനിച്ചാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ ഖയധമ്മാ വയധമ്മാ വിരാഗധമ്മാതി അതീതാനാഗതേസു നയേന.

സബ്ബേ സത്താതി അനവസേസാ സത്താ. തേ പന ഭവഭേദതോ സങ്ഖേപേനേവ ഭിന്ദിത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘കാമഭവാദീസൂ’’തിആദിമാഹ. ബ്യധികരണാനമ്പി ബാഹിരത്ഥസമാസോ ഹോതി യഥാ ‘‘ഉരസിലോമോ’’തി ആഹ ‘‘ആഹാരതോ ഠിതി ഏതേസന്തി ആഹാരട്ഠിതികാ’’തി. തിട്ഠതി ഏതേനാതി വാ ഠിതി, ആഹാരോ ഠിതി ഏതേസന്തി ആഹാരട്ഠിതികാതി ഏവം വാ ഏത്ഥ സമാസവിഗ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ. ആഹാരട്ഠിതികാതി പച്ചയട്ഠിതികാ, പച്ചയായത്തവുത്തികാതി അത്ഥോ. പച്ചയത്ഥോ ഹേത്ഥ ആഹാരസദ്ദോ ‘‘അയമാഹാരോ അനുപ്പന്നസ്സ വാ കാമച്ഛന്ദസ്സ ഉപ്പാദായാ’’തിആദീസു (സം. നി. ൪.൨൩൨) വിയ. ഏവഞ്ഹി ‘‘സബ്ബേ സത്താ’’തി ഇമിനാ അസഞ്ഞസത്താ പരിഗ്ഗഹിതാ ഹോന്തി. സാ പനായം ആഹാരട്ഠിതികതാ നിപ്പരിയായതോ സങ്ഖാരധമ്മോ. തേനാഹു അട്ഠകഥാചരിയാ ‘‘ആഹാരട്ഠിതികാതി ആഗതട്ഠാനേ സങ്ഖാരലോകോ വേദിതബ്ബോ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൧.൧ വേരഞ്ജകണ്ഡവണ്ണനാ; വിസുദ്ധി. ൧.൧൩൬). യദി ഏവം ‘‘സബ്ബേ സത്താ’’തി ഇദം കഥന്തി? പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനദേസനാതി നായം ദോസോ. തേനേവാഹ – ‘‘ഏകധമ്മേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാ നിബ്ബിന്ദമാനോ സമ്മാ വിരജ്ജമാനോ സമ്മാ വിമുച്ചമാനോ സമ്മാ പരിയന്തദസ്സാവീ സമ്മദത്ഥം അഭിസമേച്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി. കതമസ്മിം ഏകധമ്മേ? സബ്ബേ സത്താ ആഹാരട്ഠിതികാ’’തി. യ്വായം പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനായ കഥായ സബ്ബേസം സങ്ഖാരാനം പച്ചയായത്തവുത്തിതായ ആഹാരപരിയായേന സാമഞ്ഞതോ പച്ചയധമ്മോ വുത്തോ, അയം ആഹാരോ നാമ ഏകോ ധമ്മോ.

ചോദകോ വുത്തമ്പി അത്ഥം യാഥാവതോ അപ്പടിവിജ്ഝമാനോ നേയ്യത്ഥം സുത്തപദം നീതത്ഥതോ ദഹന്തോ ‘‘സബ്ബേ സത്താ’’തി വചനമത്തേ ഠത്വാ ‘‘നനു ചാ’’തിആദിനാ ചോദേതി. ആചരിയോ അവിപരീതം തത്ഥ യഥാധിപ്പേതമത്ഥം പവേദേന്തോ ‘‘ന വിരുജ്ഝതീ’’തി വത്വാ ‘‘തേസഞ്ഹി ഝാനം ആഹാരോ ഹോതീ’’തി ആഹ. ഝാനന്തി ഏകവോകാരഭവാവഹം സഞ്ഞായ വിരജ്ജനവസേന പവത്തരൂപാവചരചതുത്ഥജ്ഝാനം. പാളിയം പന ‘‘അനാഹാരാ’’തി വചനം അസഞ്ഞഭവേ ചതുന്നം ആഹാരാനം അഭാവം സന്ധായ വുത്തം, ന പച്ചയാഹാരസ്സ അഭാവതോ. ഏവം സന്തേപീതി ഇദം സാസനേ യേസു ധമ്മേസു വിസേസതോ ആഹാരസദ്ദോ നിരുള്ഹോ, ‘‘ആഹാരട്ഠിതികാ’’തി ഏത്ഥ യദി തേയേവ ഗയ്ഹന്തി, അബ്യാപിതദോസമാപന്നോ. അഥ സബ്ബോപി പച്ചയധമ്മോ ആഹാരോതി അധിപ്പേതോ, ഇമായ ആഹാരപാളിയാ വിരോധോ ആപന്നോതി ദസ്സേതും ആരദ്ധം. ‘‘ന വിരുജ്ഝതീ’’തി യേനാധിപ്പായേന വുത്തം, തം വിവരന്തോ ‘‘ഏതസ്മിഞ്ഹി സുത്തേ’’തിആദിമാഹ. കബളീകാരാഹാരാദീനം ഓജട്ഠമകരൂപാഹരണാദി നിപ്പരിയായേന ആഹാരഭാവോ. യഥാ ഹി കബളീകാരാഹാരോ ഓജട്ഠമകരൂപാഹരണേന രൂപകായം ഉപത്ഥമ്ഭേന്തി, ഏവം ഫസ്സാദയോ വേദനാദിആഹരണേന നാമകായം ഉപത്ഥമ്ഭേതി, തസ്മാ സതിപി ജനകഭാവേ ഉപത്ഥമ്ഭകഭാവോ ഓജാദീസു സാതിസയോ ലബ്ഭമാനോ മുഖ്യോ ആഹാരട്ഠോതി തേ ഏവ നിപ്പരിയായേന ആഹാരലക്ഖണാ ധമ്മാ വുത്താ.

ഇധാതി ഇമസ്മിം സുത്തേ പരിയായേന പച്ചയോ ആഹാരോതി വുത്തോ, സബ്ബോ പച്ചയധമ്മോ അത്തനോ ഫലം ആഹരതീതി ഇമം പരിയായം ലഭതീതി. തേനാഹ ‘‘സബ്ബധമ്മാനഞ്ഹീ’’തിആദി. തത്ഥ സബ്ബധമ്മാനന്തി സബ്ബേസം സങ്ഖതധമ്മാനം. ഇദാനി യഥാവുത്തമത്ഥം സുത്തേന സമത്ഥേതും ‘‘തേനേവാഹാ’’തിആദി വുത്തം. അയന്തി പച്ചയാഹാരോ. നിപ്പരിയായാഹാരോപി ഗഹിതോവ ഹോതീതി യാവതാ സോപി പച്ചയഭാവേനേവ ജനകോ ഉപത്ഥമ്ഭകോ ച ഹുത്വാ തം തം ഫലം ആഹരതീതി വത്തബ്ബതം ലഭതീതി.

തത്ഥാതി പരിയായാഹാരോ, നിപ്പരിയായാഹാരോതി ദ്വീസു ആഹാരേസു അസഞ്ഞഭവേ യദിപി നിപ്പരിയായാഹാരോ ന ലബ്ഭതി, പരിയായാഹാരോ പന ലബ്ഭതേവ. ഇദാനി തമേവത്ഥം വിത്ഥാരതോ ദസ്സേതും ‘‘അനുപ്പന്നേ ഹി ബുദ്ധേ’’തിആദി വുത്തം. ഉപ്പന്നേ ബുദ്ധേ തിത്ഥകരമതനിസ്സിതാനം ഝാനഭാവനായ അസിജ്ഝനതോ ‘‘അനുപ്പന്നേ ബുദ്ധേ’’തി വുത്തം. സാസനികാ താദിസം ഝാനം ന നിബ്ബത്തേന്തീതി ‘‘തിത്ഥായതനേ പബ്ബജിതാ’’തി വുത്തം. തിത്ഥിയാ ഹി ഉപപത്തിവിസേസേ വിമുത്തിസഞ്ഞിനോ സഞ്ഞാവിരാഗാവിരാഗേസു ആദീനവാനിസംസദസ്സിനോവ ഹുത്വാ അസഞ്ഞസമാപത്തിം നിബ്ബത്തേത്വാ അക്ഖണഭൂമിയം ഉപ്പജ്ജന്തി, ന സാസനികാ. വായോകസിണേ പരിക്കമ്മം കത്വാതി വായോകസിണേ പഠമാദീനി തീണി ഝാനാനി നിബ്ബത്തേത്വാ തതിയജ്ഝാനേ ചിണ്ണവസീ ഹുത്വാ തതോ വുട്ഠായ ചതുത്ഥജ്ഝാനാധിഗമായ പരികമ്മം കത്വാ. തേനേവാഹ ‘‘ചതുത്ഥജ്ഝാനം നിബ്ബത്തേത്വാ’’തി.

കസ്മാ (ദീ. നി. ടീ. ൧.൬൮-൭൩; ദീ. നി. അഭി. ടീ. ൧.൬൮-൭൩) പനേത്ഥ വായോകസിണേയേവ പരികമ്മം വുത്തന്തി? വുച്ചതേ, യഥേവ ഹി രൂപപടിഭാഗഭൂതേസു കസിണവിസേസേസു രൂപവിഭാവനേന രൂപവിരാഗഭാവനാസങ്ഖാതോ അരൂപസമാപത്തിവിസേസോ സച്ഛികരീയതി, ഏവം അപരിബ്യത്തവിഗ്ഗഹതായ അരൂപപടിഭാഗഭൂതേ കസിണവിസേസേ അരൂപവിഭാവനേന അരൂപവിരാഗഭാവനാ സങ്ഖാതോ രൂപസമാപത്തിവിസേസോ അധിഗമീയതീതി. ഏത്ഥ ച ‘‘സഞ്ഞാ രോഗോ, സഞ്ഞാ ഗണ്ഡോ’’തിആദിനാ (മ. നി. ൩.൨൪), ‘‘ധി ചിത്തം, ധി വതേതം ചിത്ത’’ന്തിആദിനാ ച നയേന അരൂപപ്പവത്തിയാ ആദീനവദസ്സനേന തദഭാവേ ച സന്തപണീതഭാവസന്നിട്ഠാനേന രൂപസമാപത്തിയാ അഭിസങ്ഖരണം അരൂപവിരാഗഭാവനാ. രൂപവിരാഗഭാവനാ പന സദ്ധിം ഉപചാരേന അരൂപസമാപത്തിയോ, തത്ഥാപി വിസേസേന പഠമാരുപ്പജ്ഝാനം. യദി ഏവം ‘‘പരിച്ഛിന്നാകാസകസിണേപീ’’തി വത്തബ്ബം, തസ്സാപി അരൂപപടിഭാഗതാ ലബ്ഭതീതി? ഇച്ഛിതമേവേതം, കേസഞ്ചി അവചനം പനേത്ഥ പുബ്ബാചരിയേഹി അഗ്ഗഹിതഭാവേന. യഥാ ഹി രൂപവിരാഗഭാവനാ വിരജ്ജനീയധമ്മാഭാവമത്തേന പരിനിപ്ഫന്നാ, വിരജ്ജനീയധമ്മപരിഭാസഭൂതേ ച വിസയവിസേസേ പാതുഭവതി, ഏവം അരൂപവിരാഗഭാവനാപീതി വുച്ചമാനേ ന കോചി വിരോധോ. തിത്ഥിയേഹേവ പന തസ്സാ സമാപത്തിയാ പടിപജ്ജിതബ്ബതായ തേസഞ്ച വിസയപഥേ സൂപനിബന്ധനസ്സേവ തസ്സ ഝാനസ്സ പടിപത്തിതോ ദിട്ഠിവന്തേഹി പുബ്ബാചരിയേഹി ചതുത്ഥേയേവ ഭൂതകസിണേ അരൂപവിരാഗഭാവനാപരികമ്മം വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. കിഞ്ച വണ്ണകസിണേസു വിയ പുരിമഭൂതകസിണത്തയേപി വണ്ണപ്പടിച്ഛായാവ പണ്ണത്തി ആരമ്മണം ഝാനസ്സ ലോകവോഹാരാനുരോധേനേവ പവത്തിതോ. ഏവഞ്ച കത്വാ വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ (വിസുദ്ധി. ൧.൫൭) പഥവീകസിണസ്സ ആദാസചന്ദമണ്ഡലൂപമവചനഞ്ച സമത്ഥിതം ഹോതി, ചതുത്ഥം പന ഭൂതകസിണം ഭൂതപ്പടിച്ഛായമേവ ഝാനസ്സ ഗോചരഭാവം ഗച്ഛതീതി തസ്സേവം അരൂപപടിഭാഗതാ യുത്താതി വായോകസിണേയേവ പരികമ്മം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

ധീതി ജിഗുച്ഛനത്ഥേ നിപാതോ, തസ്മാ ധി ചിത്തന്തി ചിത്തം ജിഗുച്ഛാമി. ധി വതേതം ചിത്തന്തി ഏതം മമ ചിത്തം ജിഗുച്ഛിതം വത ഹോതു. വതാതി സമ്ഭാവനേ. തേന ജിഗുച്ഛനം സമ്ഭാവേന്തോ വദതി. നാമാതി ച സമ്ഭാവനേ ഏവ. തേന ചിത്തസ്സ അഭാവം സമ്ഭാവേതി. ചിത്തസ്സ ഭാവാഭാവേസു ആദീനവാനിസംസേ ദസ്സേതും ‘‘ചിത്തഞ്ഹീ’’തിആദി വുത്തം. ഖന്തിം രുചിം ഉപ്പാദേത്വാതി ചിത്തസ്സ അഭാവോ ഏവ സാധു സുട്ഠൂതി ഇമം ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിം തത്ഥ ച അഭിരുചിം ഉപ്പാദേത്വാ. തഥാ ഭാവിതസ്സ ഝാനസ്സ ഠിതിഭാഗിയഭാവപ്പത്തിയാ അപരിഹീനജ്ഝാനാ. തിത്ഥായതനേ പബ്ബജിതസ്സേവ തഥാ ഝാനഭാവനാ ഹോതീതി ആഹ ‘‘മനുസ്സലോകേ’’തി. പണിഹിതോ അഹോസീതി മരണസ്സ ആസന്നകാലേ ഠപിതോ അഹോസി. യദി ഠാനാദിനാ ആകാരേന നിബ്ബത്തേയ്യ കമ്മബലേന, യാവ ഭേദാ തേനേവാകാരേന തിട്ഠേയ്യാതി ആഹ ‘‘തേന ഇരിയാപഥേനാ’’തിആദി. ഏവരൂപാനമ്പീതി ഏവം അചേതനാനമ്പി. പി-സദ്ദേന പഗേവ സചേതനാനന്തി ദസ്സേതി. കഥം പന അചേതനാനം നേസം പച്ചയാഹാരസ്സ ഉപകപ്പനന്തി ചോദനം സന്ധായ തത്ഥ നിദസ്സനം ദസ്സേന്തോ ‘‘യഥാ’’തിആദിമാഹ. തേന ന കേവലമാഗമോയേവ, അയമേത്ഥ യുത്തീതി ദസ്സേതി. താവ തിട്ഠന്തീതി ഉക്കംസതോ പഞ്ച മഹാകപ്പസതാനി തിട്ഠന്തി.

യേ ഉട്ഠാനവീരിയേന ദിവസം വീതിനാമേത്വാ തസ്സ നിസ്സന്ദഫലമത്തം കിഞ്ചിദേവ ലഭിത്വാ ജീവികം കപ്പേന്തി, തേ ഉട്ഠാനഫലൂപജീവിനോ. യേ പന അത്തനോ പുഞ്ഞഫലമേവ ഉപജീവന്തി, തേ പുഞ്ഞഫലൂപജീവിനോ. നേരയികാനം പന നേവ ഉട്ഠാനവീരിയവസേന ജീവികകപ്പനം, പുഞ്ഞഫലസ്സ പന ലേസോപി നത്ഥീതി വുത്തം ‘‘യേ പന നേരയികാ…പേ… ജീവീതി വുത്താ’’തി. പടിസന്ധിവിഞ്ഞാണസ്സ ആഹരണേന മനോസഞ്ചേതനാ ആഹാരോതി വുത്താ, ന യസ്സ കസ്സചി ഫലസ്സാതി അധിപ്പായേന ‘‘കിം പഞ്ച ആഹാരാ അത്ഥീ’’തി ചോദേതി. ആചരിയോ നിപ്പരിയായാഹാരേ അധിപ്പേതേ ‘‘സിയാ തവ ചോദനാ അവസരാ, സാ പന ഏത്ഥ അനവസരാ’’തി ച ദസ്സേന്തോ ‘‘പഞ്ച, ന പഞ്ചാതി ഇദം ന വത്തബ്ബ’’ന്തി വത്വാ പരിയായാഹാരസ്സേവ പനേത്ഥ അധിപ്പേതഭാവം ദസ്സേന്തോ ‘‘നനു പച്ചയോ ആഹാരോ’തി വുത്തമേത’’ന്തി ആഹ. തസ്മാതി യസ്സ കസ്സചി പച്ചയസ്സ ആഹാരോതി ഇച്ഛിതത്താ. ഇദാനി വുത്തമേവത്ഥം പാളിയാ സമത്ഥേന്തോ ‘‘യം സന്ധായാ’’തിആദിമാഹ.

മുഖ്യാഹാരവസേനപി നേരയികാനം ആഹാരട്ഠിതികതം ദസ്സേതും ‘‘കബളീകാരാഹാരം…പേ… സാധേതീ’’തി വുത്തം. യദി ഏവം നേരയികാ സുഖപ്പടിസംവേദിനോപി ഹോന്തീതി? നോതി ദസ്സേതും ‘‘ഖേളോ ഹീ’’തിആദി വുത്തം. തയോതി തയോ അരൂപാഹാരാ കബളീകാരാഹാരസ്സ അഭാവതോ. അവസേസാനന്തി അസഞ്ഞസത്തേഹി അവസേസാനം കാമഭവാദീസു നിബ്ബത്തസത്താനം. പച്ചയാഹാരോ ഹി സബ്ബേസം സാധാരണോതി.

പഠമമഹാപഞ്ഹസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.