(൯) ൪. ഥേരവഗ്ഗോ

൧-൮. വാഹനസുത്താദിവണ്ണനാ

൮൧-൮൮. ചതുത്ഥസ്സ പഠമേ വിമരിയാദീകതേനാതി നിമ്മരിയാദീകതേന. ചേതസാതി ഏവംവിധേന ചിത്തേന വിഹരതി. തത്ഥ ദ്വേ മരിയാദാ കിലേസമരിയാദാ ച ആരമ്മണമരിയാദാ ച. സചേ ഹിസ്സ രൂപാദികേ ആരബ്ഭ രാഗാദയോ ഉപ്പജ്ജേയ്യും, കിലേസമരിയാദാ തേന കതാ ഭവേയ്യ. തേസു പനസ്സ ഏകോപി ന ഉപ്പന്നോതി കിലേസമരിയാദാ നത്ഥി. സചേ പനസ്സ രൂപാദിധമ്മേ ആവജ്ജേന്തസ്സ ഏകച്ചേ ആപാഥം നാഗച്ഛേയ്യും, ഏവമസ്സ ആരമ്മണമരിയാദാ ഭവേയ്യ. തേ പനസ്സ ധമ്മേ ആവജ്ജേന്തസ്സ ആപാഥം അനാഗതധമ്മോ നാമ നത്ഥീതി ആരമ്മണമരിയാദാപി നത്ഥി. ഇധ പന കിലേസമരിയാദാ അധിപ്പേതാതി ആഹ ‘‘കിലേസമരിയാദം ഭിന്ദിത്വാ’’തിആദി. തതിയാദീസു നത്ഥി വത്തബ്ബം.

വാഹനസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯-൧൦. കോകാലികസുത്താദിവണ്ണനാ

൮൯-൯൦. നവമേ (സം. നി. ടീ. ൧.൧.൧൮൧) കോകാലികനാമകാ ദ്വേ ഭിക്ഖൂ. തതോ ഇധാധിപ്പേതം നിദ്ധാരേത്വാ ദസ്സേതും ‘‘കോയം കോകാലികോ’’തി പുച്ഛാ. സുത്തസ്സ അട്ഠുപ്പത്തിം ദസ്സേതും ‘‘കസ്മാ ച ഉപസങ്കമീ’’തി പുച്ഛാ. അയം കിരാതിആദി യഥാക്കമം താസം വിസ്സജ്ജനം. വിവേകവാസം വസിതുകാമത്താ അപ്പിച്ഛതായ ച മാ നോ കസ്സചി…പേ… വസിംസു. ആഘാതം ഉപ്പാദേസി അത്തനോ ഇച്ഛാവിഘാതനതോ. ഥേരാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ നിയ്യാദയിംസു പയുത്തവാചായ അകതത്താ ഥേരേഹി ച അദാപിതത്താ. പുബ്ബേപി…പേ… മഞ്ഞേതി ഇമിനാ ഥേരാനം കോഹഞ്ഞേ ഠിതഭാവം ആസങ്കതി അവണേ വണം പസ്സന്തോ വിയ, സുപരിസുദ്ധേ ആദാസതലേ ജല്ലം ഉട്ഠാപേന്തോ വിയ ച.

അപരജ്ഝിത്വാതി ഭഗവതോ സമ്മുഖാ ‘‘പാപഭിക്ഖൂ ജാതാ’’തി വത്വാ. മഹാസാവജ്ജദസ്സനത്ഥന്തി മഹാസാവജ്ജഭാവദസ്സനത്ഥം, അയമേവ വാ പാഠോ. മാഹേവന്തി മാ ഏവമാഹ, മാ ഏവം ഭണി. സദ്ധായ അയോ ഉപ്പാദോ സദ്ധായോ, തം ആവഹതീതി സദ്ധായികോതി ആഹ ‘‘സദ്ധായ ആഗമകരോ’’തി. സദ്ധായികോതി വാ സദ്ധായ അയിതബ്ബോ, സദ്ധേയ്യോതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘സദ്ധാതബ്ബവചനോ വാ’’തി.

പീളകാ നാമ ബാഹിരതോ പട്ഠായ അട്ഠീനി ഭിന്ദന്തി, ഇമാ പന പഠമംയേവ അട്ഠീനി ഭിന്ദിത്വാ ഉഗ്ഗതാ. തേനാഹ ‘‘അട്ഠീനി ഭിന്ദിത്വാ ഉഗ്ഗതാഹി പിളകാഹീ’’തി. തരുണബേലുവമത്തിയോതി തരുണബില്ലഫലമത്തിയോ. വിസഗിലിതോതി ഖിത്തപഹരണോ. തഞ്ച ബളിസം വിസസമഞ്ഞാ ലോകേ. ആരക്ഖദേവതാനം സദ്ദം സുത്വാതി പദം ആനേത്വാ സമ്ബന്ധോ.

ബ്രഹ്മലോകേതി സുദ്ധാവാസലോകേ. വരാകോതി അനുഗ്ഗഹവചനമേതം. ഹീനപരിയായോതി കേചി. പിയസീലാതി ഇമിനാ ഏതസ്മിം അത്ഥേ നിരുത്തിനയേന പേസലാതി പദസിദ്ധീതി ദസ്സേതി. കബരക്ഖീനീതി ബ്യാധിബലേന പരിഭിന്നവണ്ണതായ കബരഭൂതാനി അക്ഖീനി. യത്തകന്തി ഭഗവതോ വചനം അഞ്ഞഥാ കരോന്തേന യത്തകം തയാ അപരദ്ധം, തസ്സ പമാണം നത്ഥീതി അത്ഥോ. യസ്മാ അനാഗാമിനോ നാമ പഹീനകാമച്ഛന്ദബ്യാപാദാ ഹോന്തി, ത്വഞ്ച ദിട്ഠികാമച്ഛന്ദബ്യാപാദവസേന ഇധാഗതോ, തസ്മാ യാവഞ്ച തേ ഇദം അപരദ്ധന്തി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

അദിട്ഠിപ്പത്തോതി അപ്പത്തദിട്ഠികോ. ഗിലിതവിസോ വിയ വിസം ഗിലിത്വാ ഠിതോ വിയ. കുഠാരിസദിസാ മൂലപച്ഛിന്ദനട്ഠേന. ഉത്തമത്ഥേതി അരഹത്തേ. ഖീണാസവോതി വദതി സുനക്ഖത്തോ വിയ അചേലം കോരക്ഖത്തിയം. യോ അഗ്ഗസാവകോ വിയ പസംസിതബ്ബോ ഖീണാസവോ, തം ‘‘ദുസ്സീലോ അയ’’ന്തി വദതി. വിചിനാതീതി ആചിനോതി പസവതി. പസംസിയനിന്ദാ താവ സമ്പന്നഗുണപരിധംസനവസേന പവത്തിയാ സാവജ്ജതായ കടുകവിപാകാ, നിന്ദിയപ്പസംസാ പന കഥം തായ സമവിപാകാതി? തത്ഥ അവിജ്ജമാനഗുണസമാരോപനേന അത്തനോ പരേസഞ്ച മിച്ഛാപടിപത്തിഹേതുഭാവതോ പസംസിയേന തസ്സ സമഭാവകരണതോ ച. ലോകേപി ഹി അസൂരം സൂരേന സമം കരോന്തോ ഗാരയ്ഹോ ഹോതി, പഗേവ ദുപ്പടിപന്നം സുപ്പടിപന്നേന സമം കരോന്തോതി.

സകേന ധനേനാതി അത്തനോ സാപതേയ്യേന. അയം അപ്പമത്തകോ അപരാധോ ദിട്ഠധമ്മികത്താ സപ്പതികാരത്താ ച തസ്സ. അയം മഹന്തതരോ കലി കതൂപചിതസ്സ സമ്പരായികത്താ അപ്പതികാരത്താ ച.

നിരബ്ബുദോതി ഗണനാവിസേസോ ഏസോതി ആഹ ‘‘നിരബ്ബുദഗണനായാ’’തി, സതസഹസ്സം നിരബ്ബുദാനന്തി അത്ഥോ. യമരിയഗരഹീ നിരയം ഉപേതീതി ഏത്ഥ യഥാവുത്തആയുപ്പമാണം പാകതികവസേന അരിയൂപവാദിനാ വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. അഗ്ഗസാവകാനം പന ഗുണമഹന്തതായ തതോപി അതിവിയ മഹന്തതരമേവാതി വദന്തി.

അഥ ഖോ ബ്രഹ്മാ സഹമ്പതീതി കോ അയം ബ്രഹ്മാ, കസ്മാ ച പന ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതദവോചാതി? അയം കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ സാസനേ സഹകോ നാമ ഭിക്ഖു അനാഗാമീ ഹുത്വാ സുദ്ധാവാസേസു ഉപ്പന്നോ, തത്ഥ സഹമ്പതി ബ്രഹ്മാതി സഞ്ജാനന്തി. സോ പനാഹം ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘പദുമനിരയം കിത്തേസ്സാമി, തതോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂനം ആരോചേസ്സതി, അഥാനുസന്ധികുസലാ ഭിക്ഖൂ തത്ഥായുപ്പമാണം പുച്ഛിസ്സന്തി, ഭഗവാ ആചിക്ഖന്തോ അരിയൂപവാദേ ആദീനവം പകാസേസ്സതീ’’തി ഇമിനാ കാരണേന ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതദവോച.

മഗധരട്ഠേ സംവോഹാരതോ മാഗധകോ പത്ഥോ, തേന. പച്ചിതബ്ബട്ഠാനസ്സാതി നിരയദുക്ഖേന പച്ചിതബ്ബപ്പദേസസ്സ ഏതം അബ്ബുദോതി നാമം. വസ്സഗണനാതി ഏകതോ പട്ഠായ ദസഗുണിതം അബ്ബുദആയുമ്ഹി തതോ അപരം വീസതിഗുണിതം നിരബ്ബുദാദീസു വസ്സഗണനാ വേദിതബ്ബാ. അയഞ്ച ഗണനാ അപരിചിതാനം ദുക്കരാതി വുത്തം ‘‘ന തം സുകരം സങ്ഖാതു’’ന്തി. കേചി പന ‘‘തത്ഥ തത്ഥ പരിദേവനാനത്തേന കമ്മകാരണനാനത്തേനപി ഇമാനി നാമാനി ലദ്ധാനീ’’തി വദന്തി, അപരേ ‘‘സീതനരകാ ഏതേ’’തി. സബ്ബത്ഥാതി അബബാദീസു പദുമപരിയോസാനേസു സബ്ബേസു നിരയേസു. ഏസ നയോതി ഹേട്ഠിമതോ ഉപരിമസ്സ വീസതിഗുണതം അതിദിസതി. ദസമേ നത്ഥി വത്തബ്ബം.

കോകാലികസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഥേരവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.