(൧൪) ൬. ഛട്ഠഏതദഗ്ഗവഗ്ഗവണ്ണനാ

തപുസ്സ-ഭല്ലികവത്ഥു

൨൪൮. ഉപാസകപാളിസംവണ്ണനായ പഠമേ സബ്ബപഠമം സരണം ഗച്ഛന്താനന്തി സബ്ബേസം പഠമം ഹുത്വാ സരണം ഗച്ഛന്താനം. ഇതോ പരന്തി സത്തസത്താഹതോ പരം. ഗമനൂപച്ഛേദം അകാസീതി ഗമനവിച്ഛേദം അകാസി. യഥാ തേ ഗോണാ ധുരം ഛഡ്ഡേത്വാ പോഥിയമാനാപി ന ഗച്ഛന്തി, തഥാ അകാസീതി അത്ഥോ. തേസന്തി തപുസ്സഭല്ലികാനം. അധിമുച്ചിത്വാതി ആവിസിത്വാ. യക്ഖസ്സ ആവട്ടോ യക്ഖാവട്ടോ. ഏവം സേസേസുപി. അതീതബുദ്ധാനം ആചിണ്ണം ഓലോകേസീതി അതീതബുദ്ധാ കേന ഭാജനേന പടിഗ്ഗണ്ഹിംസൂതി ബുദ്ധാചിണ്ണം ഓലോകേസി. ദ്വേവാചികേ സരണേ പതിട്ഠായാതി സങ്ഘസ്സ അനുപ്പന്നത്താ ബുദ്ധധമ്മവസേന ദ്വേവാചികേ സരണേ പതിട്ഠഹിത്വാ. ചേതിയന്തി പൂജനീയവത്ഥും. ജീവകേസധാതുയാതി ജീവമാനസ്സ ഭഗവതോ കേസധാതുയാ.

അനാഥപിണ്ഡികസേട്ഠിവത്ഥു

൨൪൯. ദുതിയേ തേനേവ ഗുണേനാതി തേനേവ ദായകഭാവസങ്ഖാതേന ഗുണേന. സോ ഹി സബ്ബകാമസമിദ്ധതായ വിഗതമച്ഛേരതായ കരുണാദിഗുണസമങ്ഗിതായ ച നിച്ചകാലം അനാഥാനം പിണ്ഡമദാസി. തേന സബ്ബകാലം ഉപട്ഠിതോ അനാഥാനം പിണ്ഡോ ഏതസ്സ അത്ഥീതി അനാഥപിണ്ഡികോതി സങ്ഖം ഗതോ. യോജനികവിഹാരേ കാരേത്വാതി യോജനേ യോജനേ ഏകമേകം വിഹാരം കാരേത്വാ. ‘‘ഏവരൂപം ദാനം പവത്തേസീ’’തി വത്വാ തമേവ ദാനം വിഭജിത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘ദേവസികം പഞ്ച സലാകഭത്താനി ഹോന്തീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സലാകായ ഗാഹേതബ്ബം ഭത്തം സലാകഭത്തം. ഏകസ്മിം പക്ഖേ ഏകദിവസം ദാതബ്ബം ഭത്തം പക്ഖികഭത്തം. ധുരഗേഹേ ഠപേത്വാ ദാതബ്ബം ഭത്തം ധുരഭത്തം. ആഗന്തുകാനം ദാതബ്ബം ഭത്തം ആഗന്തുകഭത്തം. ഏവം സേസേസുപി. പഞ്ച ആസനസതാനി ഗേഹേ നിച്ചപഞ്ഞത്താനേവ ഹോന്തീതി ഗേഹേ നിസീദാപേത്വാ ഭുഞ്ജന്താനം പഞ്ചന്നം ഭിക്ഖുസതാനം പഞ്ച ആസനസതാനി നിച്ചപഞ്ഞത്താനി ഹോന്തി.

ചിത്തഗഹപതിവത്ഥു

൨൫൦. തതിയേ മിഗാ ഏവ മിഗരൂപാനി. ഭിക്ഖം സമാദാപേത്വാതി, ‘‘ഭന്തേ, മയ്ഹം അനുഗ്ഗഹം കരോഥ, ഇധ നിസീദിത്വാ ഭിക്ഖം ഗണ്ഹഥാ’’തി ഭിക്ഖാഗഹണത്ഥം സമാദാപേത്വാ. വിവട്ടം ഉദ്ദിസ്സ ഉപചിതം നിബ്ബേധഭാഗിയകുസലം ഉപനിസ്സയോ. സളായതനവിഭത്തിമേവ ദേസേസീതി സളായതനവിഭാഗപ്പടിസംയുത്തമേവ ധമ്മകഥം കഥേസി. ഥേരേനാതി തത്ഥ സന്നിഹിതാനം സബ്ബേസം ജേട്ഠേന മഹാഥേരേന. പഞ്ഹം വിസ്സജ്ജേതും അസക്കോന്തേനാതി ചിത്തേന ഗഹപതിനാ ‘‘യാ ഇമാ, ഭന്തേ ഥേര, അനേകവിഹിതാ ദിട്ഠിയോ ലോകേ ഉപ്പജ്ജന്തി, ‘സസ്സതോ ലോകോ’തി വാ, ‘അസസ്സതോ ലോകോ’തി വാ, ‘അന്തവാ ലോകോ’തി വാ, ‘അനന്തവാ ലോകോ’തി വാ, ‘തം ജീവം തം സരീര’ന്തി വാ, ‘അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീര’ന്തി വാ, ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി വാ, ‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി വാ, ‘ഹോതി ച ന ഹോതി ച തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി വാ, ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി വാ യാനി ചിമാനി ദ്വാസട്ഠി ദിട്ഠിഗതാനി ബ്രഹ്മജാലേ ഗണിതാനി, ഇമാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ദിട്ഠിയോ കിസ്മിം സതി ഹോന്തി, കിസ്മിം അസതി ന ഹോന്തീ’’തി ഏവമാദിനാ (സം. നി. ൪.൩൪൫) പഞ്ഹേ പുട്ഠേ തം പഞ്ഹം വിസ്സജ്ജേതും അസക്കോന്തേന. ഇമം കിര പഞ്ഹം യാവതതിയം പുട്ഠോ മഹാഥേരോ തുണ്ഹീ അഹോസി. അഥ ഇസിദത്തത്ഥേരോ ചിന്തേസി – ‘‘അയം ഥേരോ നേവ അത്തനാ ബ്യാകരോതി, ന അഞ്ഞം അജ്ഝേസതി, ഉപാസകോ ച ഭിക്ഖുസങ്ഘം വിഹേസതി, അഹമേതം ബ്യാകരിത്വാ ഫാസുവിഹാരം കത്വാ ദസ്സാമീ’’തി. ഏവം ചിന്തേത്വാ ച ആസനതോ വുട്ഠായ ഥേരസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ ‘‘ബ്യാകരോമഹം, ഭന്തേ, ചിത്തസ്സ ഗഹപതിനോ ഏതം പഞ്ഹ’’ന്തി (സം. നി. ൪.൩൪൫) ആഹ. ഏവം വുത്തേ ഥേരോ ‘‘ബ്യാകരോഹി ത്വം, ആവുസോ ഇസിദത്ത, ചിത്തസ്സ ഗഹപതിനോ ഏതം പഞ്ഹ’’ന്തി ഇസിദത്തം അജ്ഝേസി. തേന വുത്തം – ‘‘പഞ്ഹം വിസ്സജ്ജേതും അസക്കോന്തേന അജ്ഝിട്ഠോ’’തി.

പഞ്ഹം വിസ്സജ്ജേത്വാതി ‘‘യാ ഇമാ, ഗഹപതി, അനേകവിഹിതാ ദിട്ഠിയോ ലോകേ ഉപ്പജ്ജന്തി ‘സസ്സതോ ലോകോ’തി വാ, ‘അസസ്സതോ ലോകോ’തി വാ…പേ… യാനി ചിമാനി ദ്വാസട്ഠി ദിട്ഠിഗതാനി ബ്രഹ്മജാലേ ഗണിതാനി, ഇമാ ഖോ, ഗഹപതി, ദിട്ഠിയോ സക്കായദിട്ഠിയാ സതി ഹോന്തി, സക്കായദിട്ഠിയാ അസതി ന ഹോന്തീ’’തിആദിനാ നയേന പഞ്ഹം വിസ്സജ്ജേത്വാ. ഗിഹിസഹായകഭാവേ ഞാതേതി ഥേരസ്സ ഗിഹിസഹായകഭാവേ ചിത്തേന ഗഹപതിനാ ഞാതേ. ചിത്തോ കിര, ഗഹപതി, തസ്സ പഞ്ഹവേയ്യാകരണേ തുട്ഠോ ‘‘കുതോ, ഭന്തേ, അയ്യോ ഇസിദത്തോ ആഗച്ഛതീ’’തി വത്വാ ‘‘അവന്തിയാ ഖോ അഹം, ഗഹപതി, ആഗച്ഛാമീ’’തി വുത്തോ ‘‘അത്ഥി, ഭന്തേ, അവന്തിയാ ഇസിദത്തോ നാമ കുലപുത്തോ അമ്ഹാകം അദിട്ഠസഹായോ പബ്ബജിതോ, ദിട്ഠോ സോ ആയസ്മതാ’’തി പുച്ഛി. ഥേരോ ച ‘‘ഏവം, ഗഹപതീ’’തി വത്വാ ‘‘കഹം നു ഖോ, ഭന്തേ, സോ ആയസ്മാ ഏതരഹി വിഹരതീ’’തി പുന പുട്ഠോ തുണ്ഹീ അഹോസി. അഥ ചിത്തോ ഗഹപതി ‘‘അയ്യോ നോ, ഭന്തേ, ഇസിദത്തോ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ഏവം, ഗഹപതീ’’തി വുത്തേ അത്തനോ ഗിഹിസഹായഭാവം അഞ്ഞാസി.

തേജോസമാപത്തിപാടിഹാരിയം ദസ്സേത്വാതി ഏകസ്മിം കിര ദിവസേ ചിത്തോ ഗഹപതി ‘‘സാധു മേ, ഭന്തേ, അയ്യോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ ഇദ്ധിപാടിഹാരിയം ദസ്സേതൂ’’തി മഹാഥേരം യാചി. ഥേരോ ‘‘തേന ഹി ത്വം, ഗഹപതി, ആളിന്ദേ ഉത്തരാസങ്ഗം പഞ്ഞാപേത്വാ തത്ഥ തിണകലാപം ഓകിരാ’’തി വത്വാ തേന ച തഥാ കതേ സയം വിഹാരം പവിസിത്വാ ച ഘടികം ദത്വാ തഥാരൂപം ഇദ്ധാഭിസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖാരേസി, യഥാ താളച്ഛിഗ്ഗളേന ച അഗ്ഗളന്തരികായ ച അച്ചി നിക്ഖമിത്വാ തിണാനി ഝാപേതി, ഉത്തരാസങ്ഗം ന ഝാപേതി. അഥ ചിത്തോ ഗഹപതി ഉത്തരാസങ്ഗം പപ്ഫോടേത്വാ സംവിഗ്ഗോ ലോമഹട്ഠജാതോ ഏകമന്തം ഠിതോ ഥേരം ബഹി നിക്ഖമന്തം ദിസ്വാ ‘‘അഭിരമതു, ഭന്തേ, അയ്യോ മച്ഛികാസണ്ഡേ, രമണീയം അമ്ബാടകവനം, അഹം അയ്യസ്സ ഉസ്സുക്കം കരിസ്സാമി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാന’’ന്തി ആഹ. തതോ ഥേരോ ‘‘ന ദാനി ഇധ വസിതും സക്കാ’’തി തമ്ഹാ വിഹാരാ പക്കാമി. തം സന്ധായേതം വുത്തം – ‘‘തേജോസമാപത്തി പാടിഹാരിയം ദസ്സേത്വാ ‘ഇദാനി ഇധ വസിതും ന യുത്ത’ന്തി യഥാസുഖം പക്കാമീ’’തി. ദ്വേ അഗ്ഗസാവകാതിആദീസു യം വത്തബ്ബം, തം വിത്ഥാരതോ വിനയപാളിയം ആഗതമേവ.

സദ്ധോതി ലോകിയലോകുത്തരായ സദ്ധായ സമന്നാഗതോ. സീലേനാതി അഗാരിയസീലം അനഗാരിയസീലന്തി ദുവിധം സീലം, തേസു ഇധ അഗാരിയം സീലം അധിപ്പേതം, തേന സമന്നാഗതോതി അത്ഥോ. യസോഭോഗസമപ്പിതോതി യാദിസോ അനാഥപിണ്ഡികാദീനം പഞ്ചഉപാസകസതപരിവാരസങ്ഖാതോ അഗാരിയോ യസോ, താദിസേനേവ യസേന, യോ ച ധനധഞ്ഞാദികോ ചേവ സത്തവിധഅരിയധനസങ്ഖാതോ ചാതി ദുവിധോ ഭോഗോ, തേന ച സമന്നാഗതോതി അത്ഥോ. യം യം പദേസന്തി പുരത്ഥിമാദീസു ദിസാസു ഏവരൂപോ കുലപുത്തോ യം യം പദേസം ഭജതി, തത്ഥ തത്ഥ ഏവരൂപേന ലാഭസക്കാരേന പൂജിതോവ ഹോതീതി അത്ഥോ.

ഹത്ഥകആളവകവത്ഥു

൨൫൧. ചതുത്ഥേ ചതുബ്ബിധേന സങ്ഗഹവത്ഥുനാതി ദാനപിയവചനഅത്ഥചരിയാസമാനത്തതാസങ്ഖാതേന ചതുബ്ബിധേന സങ്ഗഹവത്ഥുനാ. ‘‘സ്വേ ഭത്തചാടിയാ സദ്ധിം ആളവകസ്സ പേസേതബ്ബോ അഹോസീ’’തി വുത്തമത്ഥം പാകടം കത്വാ ദസ്സേതും – ‘‘തത്രായം അനുപുബ്ബികഥാ’’തിആദിമാഹ. മിഗവത്ഥായ അരഞ്ഞം ഗന്ത്വാതി ആളവകോ രാജാ വിവിധനാടകൂപഭോഗം ഛഡ്ഡേത്വാ ചോരപ്പടിബാഹനത്ഥഞ്ച പടിരാജനിസേധനത്ഥഞ്ച ബ്യായാമകരണത്ഥഞ്ച സത്തമേ സത്തമേ ദിവസേ മിഗവം ഗച്ഛന്തോ ഏകദിവസം ബലകായേന സദ്ധിം ‘‘യസ്സ പസ്സേന മിഗോ പലായതി, തസ്സേവ സോ ഭാരോ’’തി കതകതികവത്തോ മിഗവത്ഥായ അരഞ്ഞം ഗന്ത്വാ. ഏകം മിഗന്തി അത്തനോ ഠിതട്ഠാനേന പലാതം ഏണിമിഗം. അനുബന്ധിത്വാതി തിയോജനമഗ്ഗം ഏകകോവ അനുബന്ധിത്വാ. ജവസമ്പന്നോ ഹി രാജാ ധനും ഗഹേത്വാ പത്തികോവ തിയോജനം തം മിഗമനുബന്ധി. ഘാതേത്വാതി യസ്മാ ഏണിമിഗാ തിയോജനവേഗാ ഏവ ഹോന്തി, തസ്മാ പരിക്ഖിണജവം തം മിഗം ഉദകം പവിസിത്വാ ഠിതം ഘാതേത്വാ. ദ്വിധാ ഛേത്വാ ധനുകോടിയം ലഗേത്വാ നിവത്തേത്വാ ആഗച്ഛന്തോതി അനത്ഥികോപി മംസേന ‘‘നാസക്ഖി മിഗം ഗഹേതു’’ന്തി അപവാദമോചനത്ഥം ദ്വിധാ ഛിന്നം ധനുകോടിയം ലഗേത്വാ ആഗച്ഛന്തോ. സന്ദച്ഛായന്തി ഘനച്ഛായം ബഹലപത്തപലാസം.

രുക്ഖേ അധിവത്ഥാ ദേവതാതി ആളവകം യക്ഖം സന്ധായ വദതി. സോ ഹി മഹാരാജൂനം സന്തികാ വരം ലഭിത്വാ മജ്ഝന്ഹികസമയേ തസ്സ രുക്ഖസ്സ ഛായായ ഫുട്ഠോകാസം പവിട്ഠേ പാണിനോ ഖാദന്തോ തത്ഥ പടിവസതി. ആളവകസ്സ നിസീദനപല്ലങ്കേ നിസീദീതി യത്ഥ അഭിലക്ഖിതേസു മങ്ഗലദിവസാദീസു ആളവകോ നിസീദിത്വാ സിരിം അനുഭോതി, തസ്മിംയേവ ദിബ്ബരതനപല്ലങ്കേ നിസീദി. അത്തനോ ഗമനേ അസമ്പജ്ജമാനേ ‘‘കിം നു ഖോ കാരണ’’ന്തി ആവജ്ജേന്താതി തദാ കിര സാതാഗിരഹേമവതാ ഭഗവന്തം ജേതവനേയേവ വന്ദിത്വാ ‘‘യക്ഖസമാഗമം ഗമിസ്സാമാ’’തി സപരിവാരാ നാനായാനേഹി ആകാസേന ഗച്ഛന്തി, ആകാസേ ച യക്ഖാനം ന സബ്ബത്ഥ മഗ്ഗോ അത്ഥി, ആകാസട്ഠാനി വിമാനാനി പരിഹരിത്വാ മഗ്ഗട്ഠാനേനേവ മഗ്ഗോ ഹോതി, ആളവകസ്സ പന വിമാനം ഭൂമട്ഠം സുഗുത്തം പാകാരപരിക്ഖിത്തം സുസംവിഹിതദ്വാരട്ടാലകഗോപുരം ഉപരി കംസജാലസഞ്ഛന്നമഞ്ജൂസാസദിസം തിയോജനം ഉബ്ബേധേന, തസ്സ ഉപരി മഗ്ഗോ ഹോതി, തേ തം പദേസമാഗമ്മ ഗന്തുമസമത്ഥാ അഹേസും. ബുദ്ധാനഞ്ഹി നിസിന്നോകാസസ്സ ഉപരിഭാഗേന യാവ ഭവഗ്ഗാ കോചി ഗന്തുമസമത്ഥോ, തസ്മാ അത്തനോ ഗമനേ അസമ്പജ്ജമാനേ ‘‘കിം നു ഖോ കാരണ’’ന്തി ആവജ്ജേസും. തേസം കഥം സുത്വാ ചിന്തേസീതി യസ്മാ അസ്സദ്ധസ്സ സദ്ധാകഥാ ദുക്കഥാ ഹോതി ദുസ്സീലാദീനം സീലകഥാദയോ വിയ, തസ്മാ തേസം യക്ഖാനം സന്തികാ ഭഗവതോ പസംസം സുത്വാ ഏവ അഗ്ഗിമ്ഹി പക്ഖിത്തലോണസക്ഖരാ വിയ അബ്ഭന്തരേ ഉപ്പന്നകോപേന പടപടായമാനഹദയോ ഹുത്വാ ചിന്തേസി. പബ്ബതകൂടന്തി കേലാസപബ്ബതകൂടം.

ഇതോ പട്ഠായ ആളവകയുദ്ധം വിത്ഥാരേതബ്ബന്തി സോ കിര മനോസിലാതലേ വാമപാദേന ഠത്വാ ‘‘പസ്സഥ ദാനി തുമ്ഹാകം വാ സത്ഥാ മഹാനുഭാവോ, അഹം വാ’’തി ദക്ഖിണപാദേന സട്ഠിയോജനമത്തം കേലാസകൂടപബ്ബതം അക്കമി, തം അയോകൂടപ്പഹതോ വിയ നിദ്ധന്തഅയപിണ്ഡോ പപടികായോ മുഞ്ചി. സോ തത്ര ഠത്വാ ‘‘അഹം ആളവകോ’’തി ഉഗ്ഘോസേസി, സകലജമ്ബുദീപം സദ്ദോ ഫരി. തിയോജനസഹസ്സവിത്ഥതഹിമവാപി സമ്പകമ്പി യക്ഖസ്സാനുഭാവേന. സോ വാതമണ്ഡലം സമുട്ഠാപേസി ‘‘ഏതേനേവ സമണം പലാപേസ്സാമീ’’തി. തേ പുരത്ഥിമാദിഭേദാ വാതാ സമുട്ഠഹിത്വാ അഡ്ഢയോജനയോജനദ്വിയോജനതിയോജനപ്പമാണാനി പബ്ബതകൂടാനി പദാലേത്വാ വനഗച്ഛരുക്ഖാദീനി ഉമ്മൂലേത്വാ ആളവിനഗരം പക്ഖന്ദാ ജിണ്ണഹത്ഥിസാലാദീനി ചുണ്ണേന്താ ഛദനിട്ഠകാ ആകാസേ ഭമേന്താ. ഭഗവാ ‘‘മാ കസ്സചി ഉപരോധോ ഹോതൂ’’തി അധിട്ഠാസി. തേ വാതാ ദസബലം പത്വാ ചീവരകണ്ണമത്തമ്പി ചാലേതും നാസക്ഖിംസു. തതോ മഹാവസ്സം സമുട്ഠാപേസി ‘‘ഉദകേന അജ്ഝോത്ഥരിത്വാ സമണം മാരേസ്സാമീ’’തി. തസ്സാനുഭാവേന ഉപരൂപരി സതപടലസഹസ്സപടലാദിഭേദാ വലാഹകാ ഉട്ഠഹിത്വാ പവസ്സിംസു. വുട്ഠിധാരാവേഗേന പഥവീ ഛിദ്ദാ അഹോസി. വനരുക്ഖാദീനം ഉപരി മഹോഘോ ആഗന്ത്വാ ദസബലസ്സ ചീവരേ ഉസ്സാവബിന്ദുമത്തമ്പി തേമേതും നാസക്ഖി. തതോ പാസാണവസ്സം സമുട്ഠാപേസി. മഹന്താനി മഹന്താനി പബ്ബതകൂടാനി ധൂമായന്താനി പജ്ജലന്താനി ആകാസേനാഗന്ത്വാ ദസബലം പത്വാ ദിബ്ബമാലാഗുളാനി സമ്പജ്ജിംസു. തതോ പഹരണവസ്സം സമുട്ഠാപേസി. ഏകതോധാരാ ഉഭതോധാരാ അസിസത്തിഖുരപ്പാദയോ ധൂമായന്താ പജ്ജലന്താ ആകാസേനാഗന്ത്വാ ദസബലസ്സ പാദമൂലേ ദിബ്ബപുപ്ഫാനി അഹേസും.

തതോ അങ്ഗാരവസ്സം സമുട്ഠാപേസി. കിംസുകവണ്ണാ അങ്ഗാരാ ആകാസേനാഗന്ത്വാ ദസബലസ്സ പാദമൂലേ ദിബ്ബപുപ്ഫാനി ഹുത്വാ വികിരിംസു. തതോ കുക്കുളവസ്സം സമുട്ഠാപേസി. അച്ചുണ്ഹോ കുക്കുളോ ആകാസേനാഗന്ത്വാ ദസബലസ്സ പാദമൂലേ ചന്ദനചുണ്ണം ഹുത്വാ നിപതി. തതോ വാലികവസ്സം സമുട്ഠാപേസി. അതിസുഖുമാ വാലികാ ധൂമായന്താ പജ്ജലന്താ ആകാസേനാഗന്ത്വാ ദസബലസ്സ പാദമൂലേ ദിബ്ബപുപ്ഫാനി ഹുത്വാ നിപതിംസു. തതോ കലലവസ്സം സമുട്ഠാപേസി. തം ധൂമായന്തം പജ്ജലന്തം ആകാസേനാഗന്ത്വാ ദസബലസ്സ പാദമൂലേ ദിബ്ബഗന്ധം ഹുത്വാ നിപതി. തതോ അന്ധകാരം സമുട്ഠാപേസി ‘‘ഭിംസേത്വാ സമണം പലാപേസ്സാമീ’’തി. ചതുരങ്ഗസമന്നാഗതം അന്ധകാരസദിസം ഹുത്വാ ദസബലം പത്വാ സൂരിയപ്പഭാവിഹതമിവന്ധകാരം അന്തരധായി. ഏവം യക്ഖോ ഇമാഹി നവഹി വാതവസ്സപാസാണപഹരണങ്ഗാരകുക്കുളവാലികകലലന്ധകാരവുട്ഠീഹി ഭഗവന്തം പലാപേതുമസക്കോന്തോ നാനാവിധപ്പഹരണഹത്ഥഅനേകപ്പകാരരൂപഭൂതഗണസമാകുലായ ചതുരങ്ഗിനിയാ സേനായ സയമേവ ഭഗവന്തം അഭിഗതോ. തേ ഭൂതഗണാ അനേകപ്പകാരവികാരേ കത്വാ ‘‘ഗണ്ഹഥ ഹനഥാ’’തി ഭഗവതോ ഉപരി ആഗച്ഛന്താ വിയ ച ഹോന്തി. അപിച ഖോ നിദ്ധന്തലോഹപിണ്ഡം വിയ മക്ഖികാ ഭഗവന്തം അല്ലീയിതുമസമത്ഥാ ഏവ അഹേസും.

ഏവം സബ്ബരത്തിം അനേകപ്പകാരവിഭിംസാകാരദസ്സനേനപി ഭഗവന്തം ചാലേതുമസക്കോന്തോ ആളവകോ ചിന്തേസി – ‘‘യംനൂനാഹം കേനചി അജേയ്യം ദുസ്സാവുധം മുഞ്ചേയ്യ’’ന്തി. സചേ ഹി സോ ദുട്ഠോ ആകാസേ തം ദുസ്സാവുധം മുഞ്ചേയ്യ, ദ്വാദസ വസ്സാനി ദേവോ ന വസ്സേയ്യ. സചേ പഥവിയം മുഞ്ചേയ്യ, സബ്ബരുക്ഖതിണാദീനി സുസ്സിത്വാ ദ്വാദസവസ്സന്തരം ന പുന രുഹേയ്യും. സചേ സമുദ്ദേ മുഞ്ചേയ്യ, തത്തകപാലേ ഉദകബിന്ദു വിയ സബ്ബം സുസ്സേയ്യ. സചേ സിനേരുപബ്ബതേ മുഞ്ചേയ്യ, ഖണ്ഡാഖണ്ഡം ഹുത്വാ വികിരേയ്യ. സോ ഏവംമഹാനുഭാവം ദുസ്സാവുധം ഉത്തരിസാടകം മുഞ്ചിത്വാ അഗ്ഗഹേസി. യേഭുയ്യേന ദസസഹസ്സിലോകധാതുദേവതാ വേഗേന സന്നിപതിംസു ‘‘അജ്ജ ഭഗവാ ആളവകം ദമേസ്സതി, തത്ഥ ധമ്മം സോസ്സാമാ’’തി. യുദ്ധദസ്സനകാമാപി ദേവതാ സന്നിപതിംസു. ഏവം സകലമ്പി ആകാസം ദേവതാഹി പരിപുണ്ണം അഹോസി. അഥാളവകോ ഭഗവതോ സമീപേ ഉപരൂപരി വിചരിത്വാ വത്ഥാവുധം മുഞ്ചി. തം അസനിചക്കം വിയ ആകാസേ ഭേരവസദ്ദം കരോന്തം ധൂമായന്തം പജ്ജലന്തം ഭഗവന്തം പത്വാ യക്ഖസ്സ മാനമദ്ദനത്ഥം പാദപുഞ്ഛനചോളം ഹുത്വാ പാദമൂലേ നിപതി. ആളവകോ തം ദിസ്വാ ഛിന്നവിസാണോ വിയ ഉസഭോ, ഉദ്ധടദാഠോ വിയ സപ്പോ നിത്തേജോ നിമ്മദോ നിപാതിതമാനദ്ധജോ അഹോസി. ഏവമിദം ആളവകയുദ്ധം വിത്ഥാരേതബ്ബം.

അട്ഠ പഞ്ഹേ പുച്ഛീതി –

‘‘കിം സൂധ വിത്തം പുരിസസ്സ സേട്ഠം,

കിം സു സുചിണ്ണം സുഖമാവഹാതി;

കിം സു ഹവേ സാദുതരം രസാനം,

കഥം ജീവിം ജീവിതമാഹു സേട്ഠ’’ന്തി. (സം. നി. ൧.൨൪൬; സു. നി. ൧൮൩) –

ആദിനാ അട്ഠ പഞ്ഹേ പുച്ഛി. സത്ഥാ വിസ്സജ്ജേസീതി –

‘‘സദ്ധീധ വിത്തം പുരിസസ്സ സേട്ഠം,

ധമ്മോ സുചിണ്ണോ സുഖമാവഹാതി;

സച്ചം ഹവേ സാദുതരം രസാനം,

പഞ്ഞാജീവിം ജീവിതമാഹു സേട്ഠ’’ന്തി. (സം. നി. ൧.൨൪൬; സു. നി. ൧൮൪) –

ആദിനാ വിസ്സജ്ജേസി. വിക്കന്ദമാനായാതി അച്ചന്തം പരിദേവമാനായ.

മഹാനാമസക്കവത്ഥു

൨൫൨. പഞ്ചമേ സത്ഥാ തതോ പരം പടിഞ്ഞം നാദാസീതി സംവച്ഛരതോ പരം സിക്ഖാപദപഞ്ഞത്തിയാ പച്ചയപ്പവാരണാസാദിയനസ്സ വാരിതത്താ ‘‘പടിഞ്ഞം നാദാസീ’’തി വുത്തം. തഥാ ഹി ഭഗവാ തതിയവാരേപി മഹാനാമേന സക്കേന ‘‘ഇച്ഛാമഹം, ഭന്തേ, സങ്ഘം യാവജീവം ഭേസജ്ജേന പവാരേതു’’ന്തി (പാചി. ൩൦൪-൩൦൫) വുത്തേ ‘‘സാധു സാധു, മഹാനാമ, തേന ഹി ത്വം, മഹാനാമ, സങ്ഘം യാവജീവം ഭേസജ്ജേന പവാരേഹീ’’തി പടിഞ്ഞം അദാസിയേവ. ഏവം പടിഞ്ഞം ദത്വാ പച്ഛാ ഛബ്ബഗ്ഗിയേഹി ഭിക്ഖൂഹി മഹാനാമസ്സ സക്കസ്സ വിഹേഠിതഭാവം സുത്വാ ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ വിഗരഹിത്വാ സിക്ഖാപദം പഞ്ഞപേസി ‘‘അഗിലാനേന ഭിക്ഖുനാ ചാതുമാസപ്പച്ചയപവാരണാ സാദിതബ്ബാ അഞ്ഞത്ര പുനപ്പവാരണായ അഞ്ഞത്ര നിച്ചപ്പവാരണായ. തതോ ചേ ഉത്തരി സാദിയേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി. തസ്മാ പഠമം അനുജാനിത്വാപി പച്ഛാ സിക്ഖാപദബന്ധനേന വാരിതത്താ ‘‘പടിഞ്ഞം നാദാസീ’’തി വുത്തം.

ഉഗ്ഗഗഹപത്യാദിവത്ഥു

൨൫൩-൨൫൬. ഛട്ഠസത്തമഅട്ഠമനവമാനി സുവിഞ്ഞേയ്യാനേവ.

നകുലപിതുഗഹപതിവത്ഥു

൨൫൭. ദസമേ സുസുമാരഗിരിനഗരേതി ഏവംനാമകേ നഗരേ. തസ്സ കിര നഗരസ്സ വത്ഥുപരിഗ്ഗഹദിവസേ അവിദൂരേ ഉദകരഹദേ സുസുമാരോ സദ്ദമകാസി, ഗിരം നിച്ഛാരേസി. അഥ നഗരേ അനന്തരായേന മാപിതേ തമേവ സുസുമാരഗിരകരണം സുഭനിമിത്തം കത്വാ ‘‘സുസുമാരഗിരീ’’ത്വേവസ്സ നാമം അകംസു. കേചി പന ‘‘സുസുമാരസണ്ഠാനത്താ സുസുമാരോ നാമ ഏകോ ഗിരി, സോ തസ്സ നഗരസ്സ സമീപേ, തസ്മാ തം സുസുമാരഗിരി ഏതസ്സ അത്ഥീതി സുസുമാരഗിരീതി വുച്ചതീ’’തി വദന്തി. ഭേസകളാവനേതി ഭേസകളാനാമകേ വനേ. ‘‘ഭേസകലാവനേ’’തിപി പാഠോ. കഥം പന ഭഗവതി നേസം പുത്തസഞ്ഞാ പതിട്ഠാസീതി ആഹ – ‘‘അയം കിരാ’’തിആദി. ദഹരസ്സേവ ദഹരാ ആനീതാതി മേ ദഹരസ്സേവ സതോ ദഹരാ ആനീതാതി അത്ഥോ. അതിചരിതാതി അതിക്കമിത്വാ ചരന്തോ.

(ഛട്ഠഏതദഗ്ഗവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.)

ഉപാസകപാളിസംവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.