൧൪. ഏതദഗ്ഗവഗ്ഗോ

(൧൪) ൭. സത്തമഏതദഗ്ഗവഗ്ഗവണ്ണനാ

സുജാതാവത്ഥു

൨൫൮. ഉപാസികാപാളിസംവണ്ണനായ പഠമം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

വിസാഖാവത്ഥു

൨൫൯. ദുതിയേ മഹാലതാപസാധനസ്സാതി മഹാലതാപിളന്ധനസ്സ. തസ്മിഞ്ച പിളന്ധനേ ചതസ്സോ വജിരനാളിയോ ഉപയോഗം അഗമംസു. മുത്താനം ഏകാദസ നാളിയോ, പവാളസ്സ ദ്വാവീസതി നാളിയോ, പദുമരാഗമണീനം തേത്തിംസ നാളിയോ. ഇതി ഏതേഹി ച അഞ്ഞേഹി ച ഇന്ദനീലാദീഹി നീലപീതലോഹിതോദാതമഞ്ജിട്ഠസാമകബരവണ്ണവസേന സത്തവണ്ണേഹി വരരതനേഹി നിട്ഠാനം അഗമാസി, തം സീസേ പടിമുക്കം യാവ പാദപിട്ഠിയാ ഭസ്സതി, പഞ്ചന്നം ഹത്ഥീനം ബലം ധാരയമാനാവ നം ഇത്ഥീ ധാരേതും സക്കോതി. അന്തോഅഗ്ഗി ബഹി ന നീഹരിതബ്ബോതിആദീനം അത്ഥോ ഉപരി ആവി ഭവിസ്സതി. സേസമേത്ഥ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ഖുജ്ജുത്തരാ-സാമാവതീവത്ഥു

൨൬൦-൨൬൧. തതിയചതുത്ഥേസു പായാസസ്സാതി ബഹലതരസ്സ പായാസസ്സ. തം പായാസം ഭുഞ്ജന്തേസൂതി തം ബഹലതരം ഗരുസിനിദ്ധം പായാസം ഭുഞ്ജന്തേസു. ജീരാപേതും അസക്കോന്തോതി അന്തരാമഗ്ഗേ അപ്പാഹാരതായ മന്ദഗഹണികത്താ ജീരാപേതും അസക്കോന്തോ. വാളമിഗട്ഠാനേതി വാളമിഗേഹി അധിട്ഠിതട്ഠാനേ. അനുവിജ്ജന്തോതി വിചാരേന്തോ. സാലാതി നളകാരസാലാ. മുധാ ന കരിസ്സതീതി മൂല്യം വിനാ ന കരിസ്സതി. ആലിമ്പേസീതി അഗ്ഗിം അദാസി, അഗ്ഗിം ജാലേസീതി അത്ഥോ. പേക്ഖാതി ആഗമേഹി. ഉപധിസമ്പദാതി സരീരസമ്പത്തി. വടരുക്ഖം പത്വാതി നിഗ്രോധരുക്ഖം പത്വാ. സുവണ്ണകടകേതി സുവണ്ണവലയേ. അബ്ഭും മേതി മേ അവഡ്ഢീതി അത്ഥോ. അന്തോ അസോധേത്വാതി പണ്ണസാലായ അന്തോ കസ്സചി അത്ഥിഭാവം വാ നത്ഥിഭാവം വാ അനുപധാരേത്വാ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ഉത്തരാനന്ദമാതാവത്ഥു

൨൬൨. പഞ്ചമേ ഉപനിസ്സയം ദിസ്വാതി ഇമിനാ യഥാ വിസേസാധിഗമസ്സ സതിപി പച്ചുപ്പന്നപച്ചയസമവായേ അവസ്സം ഉപനിസ്സയസമ്പദാ ഇച്ഛിതബ്ബാ, ഏവം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയഭാവേന വിപച്ചനകസ്സ കമ്മസ്സപി പച്ചുപ്പന്നസമവായോ വിയ ഉപനിസ്സയസമ്പദാപി സവിസേസാ ഇച്ഛിതബ്ബാതി ദസ്സേതി. തഥാ ഹി ഉക്കംസഗതസപ്പുരിസൂപനിസ്സയയോനിസോമനസികാരേസു ലബ്ഭമാനേസുപി ഉപനിസ്സയരഹിതസ്സ വിസേസാധിഗമോ ന സമ്പജ്ജതേവാതി. കപ്പിയം കത്വാതി യഥാ കപ്പിയം ഹോതി, തഥാ കത്വാ. പത്തേ പതിട്ഠപേയ്യാതി ആഹാരം ദാനമുഖേ വിസ്സജ്ജേയ്യ. തീഹി ചേതനാഹീതി പുബ്ബഭാഗമുഞ്ചഅനുമോദനാചേതനാഹി. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘പുബ്ബേവ ദാനാ സുമനോ, ദദം ചിത്തം പസാദയേ;

ദത്വാ അത്തമനോ ഹോതി, ഏസാ പുഞ്ഞസ്സ സമ്പദാ’’തി. (അ. നി. ൬.൩൭; പേ. വ. ൩൦൫);

തവ മനം സന്ധാരേഹീതി ‘‘അജ്ജ ഭത്തം ചിരായിത’’ന്തി കോധതോ തവ ചിത്തം സന്ധാരേഹി, മാ കുജ്ഝീതി അത്ഥോ. ഓലോകിതോലോകിതട്ഠാനം…പേ… സമ്പരികിണ്ണം വിയ അഹോസീതി തേന കസിതട്ഠാനം സബ്ബം സുവണ്ണഭാവാപത്തിയാ മഹാകോസാതകിപുപ്ഫേഹി സഞ്ഛന്നം വിയ അഹോസി. താദിസേതി തയാ സദിസേ. ന കോപേമീതി ന വിനാസേമി, ജാതിയാ ന ഹീളേമി. പൂജം കരോതീതി സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ പൂജം കരോതി. അന്തരവത്ഥുന്തി ഗേഹങ്ഗണം. ഭോതി സമ്ബോധനേ നിപാതോ. ജേതി അവഞ്ഞാലപനം. സയം അരിയസാവികാഭാവതോ സത്ഥുവസേന ‘‘സപിതികാ ധീതാ’’തി വത്വാ സത്ഥു സമ്മുഖാ ധമ്മസ്സവനേന തസ്സാ വിസേസാധിഗമം പച്ചാസീസന്തീ ‘‘ദസബലേ ഖമന്തേയേവ ഖമിസ്സാമീ’’തി ആഹ. കദരിയന്തി ഥദ്ധമച്ഛരിം.

സുപ്പവാസാവത്ഥു

൨൬൩. ഛട്ഠേ പണീതദായികാനന്തി പണീതരസവത്ഥൂനം ദായികാനം. ആയുനോ ഠിതിഹേതും ഭോജനം ദേന്തീ ആയും ദേതി നാമ. ഏസ നയോ വണ്ണം ദേതീതിആദീസു. തേനാഹ – ‘‘പഞ്ച ഠാനാനീ’’തി. കമ്മസരിക്ഖകഞ്ചേതം ഫലന്തി ദസ്സേന്തോ ‘‘ആയും ഖോ പന ദത്വാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ദത്വാതി ദാനഹേതു. ഭാഗിനീതി ഭാഗവതീ ലദ്ധും ഭബ്ബാ.

സുപ്പിയാവത്ഥു

൨൬൪. സത്തമേ ഊരുമംസം ഛിന്ദിത്വാ ദാസിയാ അദാസീതി ആഗതഫലാ വിഞ്ഞാതസാസനാ അരിയസാവികാ അത്തനോ സരീരദുക്ഖം അചിന്തേത്വാ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ രോഗവൂപസമമേവ പച്ചാസീസന്തീ അത്തനോ ഊരുമംസം ഛിന്ദിത്വാ ദാസിയാ അദാസി. സത്ഥാപി തസ്സാ തഥാപവത്തം അജ്ഝാസയസമ്പത്തിം ദിസ്വാ ‘‘മമ സമ്മുഖീഭാവൂപഗമനേനേവസ്സാ വണോ രുഹിത്വാ സഞ്ഛവി ജായതി, ഫാസുഭാവോ ഹോതീ’’തി ച ദിസ്വാ ‘‘പക്കോസഥ ന’’ന്തി ആഹ. സാ ചിന്തേസീതി ‘‘സബ്ബലോകസ്സ ഹിതാനുകമ്പകോ സത്ഥാ ന മം ദുക്ഖാപേതും പക്കോസതി, അത്ഥേത്ഥ കാരണ’’ന്തി ചിന്തേസി. അത്തനാ കതകാരണം സബ്ബം കഥേസീതി ബുദ്ധാനുഭാവവിഭാവനത്ഥം കഥേസി, ന അത്തനോ ദള്ഹജ്ഝാസയതായ വിഭാവനത്ഥം. ഗിലാനുപട്ഠാകീനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേസീതി അഗണിതത്തദുക്ഖാ ഗിലാനാനം ഭിക്ഖൂനം ഗേലഞ്ഞവൂപസമനേ യുത്തപ്പയുത്താതി ഗിലാനുപട്ഠാകീനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേസീതി.

കാതിയാനീവത്ഥു

൨൬൫. അട്ഠമേ അവേച്ചപ്പസന്നാനന്തി രതനത്തയഗുണേ യാഥാവതോ ഞത്വാ പസന്നാനം, സോ പനസ്സ പസാദോ മഗ്ഗേനാഗതത്താ കേനചി അകമ്പനീയോ. അധിഗതേനാതി മഗ്ഗാധിഗമേനേവ അധിഗതേന. ‘‘അവിഗതേനാ’’തി വാ പാഠോ, തസ്സത്ഥോ ‘‘കദാചി അവിഗച്ഛന്തേനാ’’തി. സോ അപ്പധംസിയോ ച ഹോതി, തസ്മാ വുത്തം – ‘‘അധിഗതേന അചലപ്പസാദേനാ’’തി. തത്ഥ കായസക്ഖിം കത്വാതി പമുഖം കത്വാ, വചനത്ഥതോ പന നാമകായേന ദേസനായ സമ്പടിച്ഛനവസേന സക്ഖിഭൂതം കത്വാതി അത്ഥോ. ഉമ്മഗ്ഗം ഖനിത്വാതി ഘരസന്ധിച്ഛേദനേന അന്തോപവിസനമഗ്ഗം ഖനിത്വാ. ദുല്ലഭസ്സവനന്തി ദുല്ലഭസദ്ധമ്മസ്സവനം. മഹാപഥവീ പവിസിതബ്ബാ ഭവേയ്യാതി അവീചിപ്പവേസനം വദതി.

നകുലമാതാവത്ഥു

൨൬൬. നവമേ വിസ്സാസകഥനേനേവ നകുലമാതാ നകുലപിതാ ച സത്ഥുവിസ്സാസികാ നാമ ജാതാതി വുത്തം – ‘‘വിസ്സാസികാനന്തി വിസ്സാസകഥം കഥേന്തീനം ഉപാസികാന’’ന്തി. ഗഹപതാനീതി ഗേഹസാമിനീ. വുത്തമേവാതി ഉപാസകപാളിയം നകുലപിതുകഥായം വുത്തനയമേവ.

കാളീകുരരഘരികാവത്ഥു

൨൬൭. ദസമേ അനുസ്സവേനേവാതി പച്ചക്ഖതോ രൂപദസ്സനേന സത്ഥു സമ്മുഖാ ധമ്മസ്സവനേന ച വിനാ കേവലം അനുസ്സവനേനേവ പരസ്സ വചനം അനുഗതസ്സവനേനേവ ഉപ്പന്നേന പസാദേന. അനുസ്സവികപ്പസാദന്തി അനുസ്സവതോ ആഗതപ്പസാദം.

(സത്തമഏതദഗ്ഗവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.)

ഉപാസികാപാളിസംവണ്ണനാ സമത്താ.

നിട്ഠിതാ ച മനോരഥപൂരണിയാ

അങ്ഗുത്തരനികായ-അട്ഠകഥായ

ഏതദഗ്ഗവഗ്ഗവണ്ണനായ അനുത്താനത്ഥദീപനാ.