൮. കല്യാണമിത്താദിവഗ്ഗവണ്ണനാ

൭൧. അട്ഠമസ്സ പഠമേ ബുദ്ധാ, സാരിപുത്താദയോ വാ കല്യാണമിത്താ. വുത്തപടിപക്ഖനയേനാതി ‘‘പാപമിത്തതാ’’തി പദേ വുത്തസ്സ പടിപക്ഖനയേന.

൭൨-൭൩. ദുതിയേ യോഗോതി സമങ്ഗീഭാവോ. പയോഗോതി പയുഞ്ജനം പടിപത്തി. അയോഗോതി അസമങ്ഗീഭാവോ. അപ്പയോഗോതി അപ്പയുഞ്ജനം അപ്പടിപത്തി. അനുയോഗേനാതി അനുയോഗഹേതു.

൭൪. ചതുത്ഥേ ബുജ്ഝനകസത്തസ്സാതി ചതുന്നം അരിയസച്ചാനം പടിവിജ്ഝനകപുഗ്ഗലസ്സ. അങ്ഗഭൂതാതി തസ്സേവ പടിവേധസ്സ കാരണഭൂതാ. ഏത്ഥ ച ചത്താരി അരിയസച്ചാനി ബുജ്ഝതി, അഞ്ഞാണനിദ്ദായ വാപി ബുജ്ഝതീതി ബോധീതി ലദ്ധനാമോ അരിയസാവകോ ബുജ്ഝനകസത്തോ, തസ്സ ബുജ്ഝനകസത്തസ്സ. ബോധിയാതി തസ്സാ ധമ്മസാമഗ്ഗിസങ്ഖാതായ ബോധിയാ. ബുജ്ഝനട്ഠേന ബോധിയോ, ബോധിയോ ഏവ സച്ചസമ്പടിബോധസ്സ അങ്ഗാതി വുത്തം. ‘‘ബുജ്ഝന്തീതി ബോജ്ഝങ്ഗാ’’തി. വിപസ്സനാദീനം കാരണാനം ബുജ്ഝിതബ്ബാനഞ്ച സച്ചാനം അനുരൂപം ബുജ്ഝനതോ അനുബുജ്ഝന്തീതി ബോജ്ഝങ്ഗാ, പടിമുഖം പച്ചക്ഖഭാവേന അഭിമുഖം ബുജ്ഝനതോ പടിബുജ്ഝന്തീതി ബോജ്ഝങ്ഗാ, സമ്മാ അവിപരീതതോ ബുജ്ഝനതോ സമ്ബുജ്ഝന്തീതി ബോജ്ഝങ്ഗാതി ഏവം അത്ഥവിസേസദീപകേഹി ഉപസഗ്ഗേഹി അനുബുജ്ഝന്തീതിആദി വുത്തം. ബോധിസദ്ദോ സബ്ബവിസേസയുത്തം ബുജ്ഝനസാമഞ്ഞേന സങ്ഗണ്ഹാതി. ബോധായ സംവത്തന്തീതി ഇമിനാ തസ്സാ ധമ്മസാമഗ്ഗിയാ ബുജ്ഝനസ്സ ഏകന്തകാരണതം ദസ്സേതി. ഏവം പനേതം പദം വിഭത്തമേവാതി വുത്തപ്പകാരേന ഏതം ‘‘ബോജ്ഝങ്ഗാ’’തി (പടി. മ. ൨.൧൭) പദം നിദ്ദേസേ പടിസമ്ഭിദാമഗ്ഗേ വിഭത്തമേവ.

൭൫. പഞ്ചമേ യാഥാവസരസഭൂമീതി യാഥാവതോ സകിച്ചകരണഭൂമി. സാതി യാഥാവസരസഭൂമി. വിപസ്സനാതി ബലവവിപസ്സനാ. കേചി ‘‘ഭങ്ഗഞാണതോ പട്ഠായാ’’തി വദന്തി. വിപസ്സനായ പാദകജ്ഝാനേ ച സതിആദയോ ബോജ്ഝങ്ഗപക്ഖികാ ഏവ പരിയായബോധിപക്ഖിയഭാവതോ. തത്ഥാതിആദി ചതുബ്ബിധാനം ബോജ്ഝങ്ഗാനം ഭൂമിവിഭാഗദസ്സനം.

൭൬. ഛട്ഠേ തേസം അന്തരേതി തേസം ഭിക്ഖൂനം അന്തരേ. കാമം സങ്ഗീതിആരുള്ഹവസേന അപ്പകമിദം സുത്തപദം, ഭഗവാ പനേത്ഥ സന്നിപതിതപരിസായ അജ്ഝാസയാനുരൂപം വിത്ഥാരികം കരോതീതി കത്വാ ഇദം വുത്തം – ‘‘മഹതീ ദേസനാ ഭവിസ്സതീ’’തി. ഗാമനിഗമാദികഥാ നത്ഥീതി തസ്സാ കഥായ അതിരച്ഛാനകഥാഭാവമാഹു. തഥാ ഹി സാ പുബ്ബേ ബഹുഞാതികം അഹോസി ബഹുപക്ഖം, ഇദാനി അപ്പഞാതികം അപ്പപക്ഖന്തി അനിച്ചതാമുഖേന നിയ്യാനികപക്ഖികാ ജാതാ. ഏതായാതി യഥാവുത്തായ പരിഹാനിയാ. പതികിട്ഠന്തി നിഹീനം. മമ സാസനേതി ഇദം കമ്മസ്സകതജ്ഝാനപഞ്ഞാനമ്പി വിസേസനമേവ. തദുഭയമ്പി ഹി ബാഹിരകാനം തപ്പഞ്ഞാദ്വയതോ സാതിസയമേവ സബ്ബഞ്ഞുബുദ്ധാനം ദേസനായ ലദ്ധവിസേസതോ വിവട്ടൂപനിസ്സയതോ ച.

൭൭. സത്തമേ തേസം ചിത്താചാരം ഞത്വാതി തഥാ കഥേന്താനം തേസം ഭിക്ഖൂനം തത്ഥ ഉപഗമനേന അത്തനോ ദേസനായ ഭാജനഭൂതം ചിത്തപ്പവത്തിം ഞത്വാ. കമ്മസ്സകതാദീതി ആദിസദ്ദേന ഝാനപഞ്ഞാദീനം ചതുന്നമ്പി പഞ്ഞാനം ഗഹണം.

൭൮-൮൦. അട്ഠമാദീസു ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവാതി ‘‘യാ ഏസ മമ സാസനേ’’തിആദിനാ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ. സേസമേത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവ.

കല്യാണമിത്താദിവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮൧-൮൨. നവമേ വഗ്ഗേ നത്ഥി വത്തബ്ബം.