൧൦. ദുതിയപമാദാദിവഗ്ഗവണ്ണനാ

൯൮-൧൧൫. ദസമേ വഗ്ഗേ അജ്ഝത്തസന്താനേ ഭവം അജ്ഝത്തികം. അജ്ഝത്തസന്താനതോ ബഹിദ്ധാ ഭവം ബാഹിരം. വുത്തപടിപക്ഖനയേനാതി ‘‘അവിനാസായാ’’തി ഏവമാദിനാ അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. ചതുക്കോടികേതി ‘‘അനുയോഗോ അകുസലാനം, അനനുയോഗോ കുസലാനം, അനുയോഗോ കുസലാനം, അനനുയോഗോ അകുസലാന’’ന്തി (അ. നി. ൧.൯൬) ഏവം പരിയോസാനസുത്തേ ആഗതനയം ഗഹേത്വാ ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞം ഏകധമ്മമ്പി സമനുപസ്സാമീ’’തിആദിനാ (അ. നി. ൧.൧൧) ആഗതസുത്താനം സമഞ്ഞാ ജാതാ.

൧൩൦. സുത്തന്തനയേ യഥാചോദനാ സംകിലേസധമ്മാനം വിപരിയേസനം, തംതംധമ്മകോട്ഠാസാനഞ്ച ഊനതോ അധികതോ ച പവേദനം അധമ്മം ധമ്മോതി ദീപനം. തേസംയേവ പന അവിപരീതതോ അനൂനാധികതോ ച പവേദനം ധമ്മം ധമ്മോതി ദീപനം. ഏവം വിനയപ്പടിപത്തിയാ അയഥാവിധിപ്പവേദനം അധമ്മം ധമ്മോതി ദീപനം. യഥാവിധിപ്പവേദനം ധമ്മം ധമ്മോതി ദീപനം. സുത്തന്തനയേന പഞ്ചവിധോ സംവരവിനയോ പഹാനവിനയോ ച വിനയോ, തപ്പടിപക്ഖേന അവിനയോ. വിനയനയേന വത്ഥുസമ്പദാദിനാ യഥാവിധിപ്പടിപത്തി ഏവ വിനയോ, തബ്ബിപരിയായേന അവിനയോ വേദിതബ്ബോ. തിംസ നിസ്സഗ്ഗിയാ പാചിത്തിയാതി ഏത്ഥ ഇതി-സദ്ദോ ആദ്യത്ഥോ. തേന ദ്വേനവുതി പാചിത്തിയാ, ചത്താരോ പാടിദേസനിയാ, സത്ത അധികരണസമഥാതി ഇമേസം സങ്ഗഹോ. ഏകതിംസ നിസ്സഗ്ഗിയാതി ഏത്ഥ ‘‘തേനവുതി പാചിത്തിയാ’’തിആദിനാ വത്തബ്ബം. സേസമേത്ഥ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

അധിഗന്തബ്ബതോ അധിഗമോ, മഗ്ഗഫലാനി. നിബ്ബാനം പന അന്തരധാനാഭാവതോ ഇധ ന ഗയ്ഹതി. പടിപജ്ജനം പടിപത്തി, സിക്ഖത്തയസമായോഗോ. പടിപജ്ജിതബ്ബതോ വാ പടിപത്തി. പരിയാപുണിതബ്ബതോ പരിയത്തി, പിടകത്തയം. മഗ്ഗഗ്ഗഹണേന ഗഹിതാപി തതിയവിജ്ജാഛട്ഠാഭിഞ്ഞാ വിജ്ജാഭിഞ്ഞാസാമഞ്ഞതോ ‘‘തിസ്സോ വിജ്ജാ ഛ അഭിഞ്ഞാ’’തി പുനപി ഗഹിതാ. തതോ പരം ഛ അഭിഞ്ഞാതി വസ്സസഹസ്സതോ പരം ഛ അഭിഞ്ഞാ നിബ്ബത്തേതും സക്കോന്തി, ന പടിസമ്ഭിദാതി അധിപ്പായോ. തതോതി അഭിഞ്ഞാകാലതോ പച്ഛാ. താതി അഭിഞ്ഞായോ. പുബ്ബഭാഗേ ഝാനസിനേഹാഭാവേന കേവലായ വിപസ്സനായ ഠത്വാ അഗ്ഗഫലപ്പത്താ സുക്ഖവിപസ്സകാ നാമ, മഗ്ഗക്ഖണേ പന ‘‘ഝാനസിനേഹോ നത്ഥീ’’തി ന വത്തബ്ബോ ‘‘സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം ഭാവേതീ’’തി (അ. നി. ൪.൧൭൦) വചനതോ. പച്ഛിമകസ്സാതി സബ്ബപച്ഛിമസ്സ. കിഞ്ചാപി അരിയോ അപരിഹാനധമ്മോ, സോതാപന്നസ്സ പന ഉദ്ധം ജീവിതപരിയാദാനാ അധിഗതധമ്മോ ഉപ്പന്നോ നാമ നത്ഥി, പച്ചയസാമഗ്ഗിയാ അസതി യാവ ഉപരിവിസേസം നിബ്ബത്തേതും ന സക്കോന്തി, താവ അധിഗമസ്സ അസമ്ഭവോ ഏവാതി ആഹ – ‘‘സോതാപന്നസ്സ…പേ… നാമ ഹോതീ’’തി. തസ്സിദം മനുസ്സലോകവസേന വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം.

ന ചോദേന്തീതി അഞ്ഞമഞ്ഞസ്മിം വിജ്ജമാനം ദോസം ജാനന്താപി ന ചോദേന്തി ന സാരേന്തി. അകുക്കുച്ചകാ ഹോന്തീതി കുക്കുച്ചം ന ഉപ്പാദേന്തി. ‘‘അസക്കച്ചകാരിനോ ഹോന്തീ’’തി ച പഠന്തി, സാഥലികതായ സിക്ഖാസു അസക്കച്ചകാരിനോ ഹോന്തീതി അത്ഥോ. ഭിക്ഖൂനം സതേപി സഹസ്സേപി ധരമാനേതി ഇദം ബാഹുല്ലവസേന വുത്തം. അന്തിമവത്ഥുഅനജ്ഝാപന്നേസു കതിപയമത്തേസുപി ഭിക്ഖൂസു ധരന്തേസു, ഏകസ്മിം വാ ധരന്തേ പടിപത്തി അനന്തരഹിതാ ഏവ നാമ ഹോതി. തേനേവാഹ – ‘‘പച്ഛിമകസ്സ…പേ… അന്തരഹിതാ ഹോതീ’’തി.

അന്തേവാസികേ ഗഹേതുന്തി അന്തേവാസികേ സങ്ഗഹേതും. അത്ഥവസേനാതി അട്ഠകഥാവസേന. മത്ഥകതോ പട്ഠായാതി ഉപരിതോ പട്ഠായ. ഉപോസഥക്ഖന്ധകമത്തന്തി വിനയമാതികാപാളിമാഹ. ആളവകപഞ്ഹാദീനം വിയ ദേവേസു പരിയത്തിയാ പവത്തി അപ്പമാണന്തി ആഹ – ‘‘മനുസ്സേസൂ’’തി.

ഓട്ഠട്ഠിവണ്ണന്തി ഓട്ഠാനം അട്ഠിവണ്ണം, ദന്തകസാവം ഏകം വാ ദ്വേ വാ വാരേ രജിത്വാ ദന്തവണ്ണം കത്വാ ധാരേന്തീതി വുത്തം ഹോതി. കേസേസു വാ അല്ലീയാപേന്തീതി തേന കാസാവഖണ്ഡേന കേസേ ബന്ധന്താ അല്ലീയാപേന്തി. ഭിക്ഖുഗോത്തസ്സ അഭിഭവനതോ വിനാസനതോ ഗോത്രഭുനോ. അഥ വാ ഗോത്തം വുച്ചതി സാധാരണം നാമം, മത്തസദ്ദോ ലുത്തനിദ്ദിട്ഠോ, തസ്മാ ‘‘സമണാ’’തി ഗോത്തമത്തം അനുഭവന്തി ധാരേന്തീതി ഗോത്രഭുനോ, നാമമത്തസമണാതി അത്ഥോ. കാസാവഗതകണ്ഠതായ, കാസാവഗ്ഗഹണഹേതുഉപ്പജ്ജനകസോകതായ വാ കാസാവകണ്ഠാ. സങ്ഘഗതന്തി സങ്ഘം ഉദ്ദിസ്സ ദിന്നത്താ സങ്ഘഗതം. തം സരീരന്തി തം ധാതുസരീരം.

തേനേവാതി പരിയത്തിഅന്തരധാനമൂലകത്താ ഏവ ഇതരഅന്തരധാനസ്സ. സക്കോ ദേവരാജാ ഛാതകഭയേ പരതീരഗമനായ ഭിക്ഖൂ ഉസ്സുക്കമകാസീതി അധിപ്പായോ. നേതി ഉഭയേപി പംസുകൂലികത്ഥേരേ ധമ്മകഥികത്ഥേരേ ച. ഥേരാതി തത്ഥ ഠിതാ സക്ഖിഭൂതാ ഥേരാ. ധമ്മകഥികത്ഥേരാ ‘‘യാവ തിട്ഠന്തി സുത്തന്താ…പേ… യോഗക്ഖേമാ ന ധംസതീ’’തി ഇദം സുത്തം ആഹരിത്വാ ‘‘സുത്തന്തേ രക്ഖിതേ സന്തേ, പടിപത്തി ഹോതി രക്ഖിതാ’’തി ഇമിനാ വചനേന പംസുകൂലികത്ഥേരേ അപ്പടിഭാനേ അകംസു. ഇദാനി പരിയത്തിയാ അനന്തരധാനമേവ ഇതരേസം അനന്തരധാനഹേതൂതി ഇമമത്ഥം ബ്യതിരേകതോ അന്വയതോ ച ഉപമാഹി വിഭാവേതും ‘‘യഥാ ഹീ’’തിആദി വുത്തം. തം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ദുതിയപമാദാദിവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൪൦-൧൫൦. ഏകാദസമദ്വാദസമവഗ്ഗാ സുവിഞ്ഞേയ്യാ ഏവ.