൫. പഞ്ചമോ പരിച്ഛേദോ

ഭൂമിപുഗ്ഗലചിത്തുപ്പത്തിനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൮൨. ഇതോ പരം പവക്ഖാമി, ബുദ്ധിവുദ്ധികരം നയം;

ചിത്താനം ഭൂമിസുപ്പത്തിം, പുഗ്ഗലാനം വസേന ച.

അഹം ഇതോ പരം ബുദ്ധിവുദ്ധികരം നയം മതിവദ്ധികരം നയം പവക്ഖാമി ദേസേസ്സാമി. ചിത്താനം ഭൂമിസുപ്പത്തിം പുഗ്ഗലാനം വസേന ച ഭൂമീസു ചിത്താനം ഉപ്പത്തിം, പുഗ്ഗലാനം വസേന ഭൂമീസു ചിത്താനം ഉപ്പത്തിഞ്ച പവക്ഖാമി.

൧൮൩. ദേവാ ചേവ മനുസ്സാ ച, തിസ്സോ ച അപായഭൂമിയോ ഹോന്തി, ഗതിയോ പഞ്ച തേസം ദേവമനുസ്സതിരച്ഛാനപേതനിരയഗതീനം വസേന പഞ്ച ഗതിയോ നിദ്ദിട്ഠാ സത്ഥുനാ ദസ്സിതാ ഭഗവതാ. തയോ ഭവാ പന കാമരൂപാരൂപഭവവസേന തയോ സത്ഥുനാ നിദ്ദിട്ഠാ ദസ്സിതാ.

൧൮൪-൫. ഭൂമിയോ തത്ഥ തിംസേവ, താസു തിംസേവ പുഗ്ഗലാ തത്ഥ തേസു തീസു ഭവേസു തിംസ ഏവ ഭൂമിയോ ഹോന്തി, താസു ഭൂമീസു ഉപ്പന്നാ പുഗ്ഗലാ തിംസ ഏവ ഹോന്തി, ഏതാസു ഭൂമീസു ഉപ്പന്നാ സബ്ബേ ച പന പുഗ്ഗലാ പടിസന്ധികചിത്താനം വസേന ഏകൂനവീസതി ഹോന്തി. പടിസന്ധി ച നാമേസാ ഏസാ പടിസന്ധി ച നാമ ദുവിധാ ദ്വിപ്പകാരാ സമുദീരിതാ സത്ഥുനാ കഥിതാ.

൧൮൬. അചിത്തകാ പടിസന്ധി, സചിത്തകാ പടിസന്ധി ച ഇതി ദുവിധാ പടിസന്ധി ഹോതി, അസഞ്ഞിബ്രഹ്മാനം പടിസന്ധി അചിത്തകാ രൂപപടിസന്ധി ഹോതി. സേസാ രൂപപടിസന്ധിതോ സേസാ സചിത്തകാ സചിത്തകപടിസന്ധി ഞേയ്യാ പണ്ഡിതേന ജാനിതബ്ബാ. സാ പന സചിത്തകാ പടിസന്ധി ഏകൂനവീസതി ഹോതി.

൧൮൭. പടിസന്ധിവസേനേവ സചിത്തകപടിസന്ധിവസേന ഏവ വീസതി പുഗ്ഗലാ ഹോന്തി. ഇധ ഇമസ്മിം ചിത്താധികാരേ ചിത്താധികാരത്താ അചിത്തകപടിസന്ധി രൂപപടിസന്ധി ന ച ഉദ്ധടാ ന ച കഥിതാ മയാ.

൧൮൮. അഹേതുദ്വിതിഹേതൂതി, പുഗ്ഗലാ തിവിധാ സിയും അഹേതുകദ്വിഹേതുകതിഹേതുകാ ഇതി തിവിധാ തിപ്പകാരാ പുഗ്ഗലാ സിയും ഭവേയ്യും. അരിയാ പന പുഗ്ഗലാ അട്ഠ ഇതി ഏവം ഇമിനാ മയാ വുത്തപ്പകാരേന സബ്ബേ പുഗ്ഗലാ ഏകാദസ ഈരിതാ കഥിതാ ഭഗവതാ.

൧൮൯. ഭൂമീസു തിംസഭൂമീസു ചിത്താനം ഉപ്പത്തിം ഏതേസം പന സബ്ബേസം പുഗ്ഗലാനം പഭേദതോ ഭൂമീസു ചിത്താനം ഉപ്പത്തിഞ്ച ഗണ്ഹതോ ഗണ്ഹന്തസ്സ മമ വചനം നിബോധഥ, തുമ്ഹേ ജാനാഥ സുണാഥ.

൧൯൦. തീസു ഭൂമീസു കതി ചിത്താനി ജായന്തി? മേ മയ്ഹം വദ താനി ചിത്താനി ത്വം കഥേഹി, സബ്ബാസു ഭൂമീസു ചുദ്ദസ ഏവ ചിത്താനി. തം യഥാ –

വോട്ഠബ്ബം കാമപുഞ്ഞഞ്ച, വിയുത്താനി ച ദിട്ഠിയാ;

ഉദ്ധച്ചസഹിതഞ്ചേവ, ഹോന്തി സബ്ബത്ഥ ചുദ്ദസ.

൧൯൧. സദാ വീസതി ചിത്താനി, കാമേയേവ ഭവേ സിയും വീസതി ചിത്താനി കാമേയേവ ഭവേ സദാ സബ്ബസ്മിം കാലേ സിയും ഭവേയ്യുന്തി. തം യഥാ –

കാമേ അട്ഠ മഹാപാകാ, ദോമനസ്സദ്വയമ്പി ച;

തഥാ ഘാനാദിവിഞ്ഞാണത്തയം പാകാ അപുഞ്ഞജാ.

ഘാനാദിവിഞ്ഞാണത്തയന്തി കുസലവിപാകഘാനാദിത്തയം. പാകാ അപുഞ്ഞജാ അകുസലതോ ജാതാ അഹേതുകാ സത്ത വിപാകാ. പഞ്ച രൂപഭവേയേവ പഞ്ച ചിത്താനി രൂപഭവേയേവ ഭവന്തി. ചത്താരേവ അരൂപിസു ചത്താരി ചിത്താനി അരൂപീസുയേവ ഹോന്തി. തം യഥാ –

രൂപേവ രൂപപാകാ വാരുപ്പപാകാ അരൂപിസു;

നവ മഹഗ്ഗതാ പാകാ, രൂപാരൂപേവ ജായരേ.

൧൯൨. കാമരൂപഭവേസ്വേവ അട്ഠാരസ ചിത്താനി ഭവന്തി.

തം യഥാ –

പുഞ്ഞരൂപാനി പഞ്ചേവ, പുഞ്ഞജം സമ്പടിച്ഛനം;

ചക്ഖുസോതദ്വയം പുഞ്ഞപാകം സന്തീരണദ്വയം.

പുഞ്ഞപാകം ഹസിതുപ്പാദമനോധാതുക്രിയാപി ച;

അട്ഠാരസാദിമഗ്ഗേന, പഞ്ച രൂപക്രിയാപി ച;

കാമരൂപഭവേസ്വേവ, ഏതാനേവ സദാ സിയും.

ദ്വേചത്താലീസ ചിത്താനി, ഹോന്തി തീസു ഭവേസുപി ദ്വേചത്താലീസ ചിത്താനി ഹോന്തി. തം യഥാ –

പടിഘദ്വയവജ്ജിതാനി, അപുഞ്ഞാനി ദസേവ ച;

മഹാപുഞ്ഞാനി അട്ഠേവ, വോട്ഠബ്ബനക്രിയാനി ച.

പുഞ്ഞാരുപ്പാനി ചത്താരി, ആരുപ്പകിരിയാനി ച;

കനിട്ഠമഗ്ഗവജ്ജാനി, സത്ത ലോകുത്തരാനി ച;

ദ്വേചത്താലീസ ചിത്താനി, ഹോന്തി തീസു ഭവേസുപി.

൧൯൩. ഠപേത്വാ പന സബ്ബേസം, ചതസ്സോപായഭൂമിയോ ചതസ്സോ അപായഭൂമിയോ ഠപേത്വാ വജ്ജേത്വാ അപായതോ സേസാനം സബ്ബേസം പുഗ്ഗലാനം ഛബ്ബീസഭൂമീസു തേരസ ഏവ ചിത്താനി ഹോന്തി. തം യഥാ –

ചതുത്ഥാരൂപാവചരം, അനാഗാമിഫലാദയോ;

മഹാക്രിയാ ച ജായന്തി, തേരസാപായവജ്ജിതാ.

അനാഗാമിഫലാദയോതി ആദി-സദ്ദേന ഹി അരഹത്തഫലാനി ഗഹിതാനി.

൧൯൪. അപരാനി ചതസ്സോപി, ഠപേത്വാരുപ്പഭൂമിയോ ചതസ്സോ അരൂപഭൂമിയോ ഠപേത്വാ സേസാസു ഛബ്ബീസഭൂമീസു അപരാനി ഛ ചിത്താനി ജായന്തി. തം യഥാ –

മനോധാതുക്രിയഞ്ചേവ, പുഞ്ഞജം സമ്പടിച്ഛനം;

ചക്ഖുസോതദ്വയം പുഞ്ഞപാകം സന്തീരണദ്വയം;

ഛേവ ചിത്താനി ജായന്തി, തഥാ ഉപരിവജ്ജിതേ.

൧൯൫. സുദ്ധാവാസികദേവാനം, ഠപേത്വാ പഞ്ച ഭൂമിയോ പഞ്ച ഭൂമിയോ ഠപേത്വാ പഞ്ചവീസതിഭൂമീസു പഞ്ച ചിത്താനി ജായന്തി. തം യഥാ –

ദിട്ഠിയാ സമ്പയുത്താനം, വിചികിച്ഛായുതം തഥാ;

പഞ്ച സബ്ബത്ഥ ജായന്തി, സുദ്ധാവാസവിവജ്ജിതേ.

൧൯൬. അപരാനി ദുവേ ഹോന്തി, പഞ്ചവീസതിഭൂമിസു;

ഠപേത്വാ നേവസഞ്ഞഞ്ച, ചതസ്സോപായഭൂമിയോ.

ചതസ്സോപായഭൂമിയോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞഞ്ച ഠപേത്വായേവ പഞ്ചവീസതിഭൂമീസു അപരാനി ദുവേ ചിത്താനി ഹോന്തി. തം യഥാ –

ഠപേത്വാ നേവസഞ്ഞഞ്ച, ചതസ്സോപായഭൂമിയോ;

സേസാസു തതിയാരുപ്പജവനം ജായതി ദ്വയം.

൧൯൭. ദ്വേപി ചിത്താനി ജായന്തി, ചതുവീസതിഭൂമിസു ചതസ്സോപായഭൂമിയോ ആകിഞ്ചഞ്ഞഞ്ച നേവസഞ്ഞഞ്ച ഠപേത്വാ സേസാസു ചതുവീസതിഭൂമീസു ദ്വേപി ചിത്താനി ജായന്തി. തം യഥാ –

ചതുത്ഥതതിയാരുപ്പം, ഠപേത്വാപായഭൂമിയോ;

സേസാസു ദുതിയാരുപ്പ-ജവനം ജായതി ദ്വയം.

൧൯൮. അപായഭൂമിയോ ഹിത്വാ ചതസ്സോ അപായഭൂമിയോ തിസ്സോ ഉപരി അരൂപഭൂമിയോ ഹിത്വാ ഛഡ്ഡേത്വാ സേസാസു തേവീസതിഭൂമീസു ദ്വേയേവ പന ചിത്താനി ഹോന്തി. തം യഥാ –

അപായഭൂമിയോ ഹിത്വാ, തിസ്സോചാരുപ്പഭൂമിയോ;

സേസാസു പഠമാരുപ്പം, ജവനദ്വയം ജായതി.

൧൯൯. അരൂപേ ച അപായേ ച അട്ഠ ഭൂമിയോ ഠപേത്വാ സേസാസു ബാവീസതിഭൂമീസു ഏകാദസവിധം ചിത്തം ഹോതി. തം യഥാ –

സബ്ബം രൂപഞ്ച വിപാകം, ഠപേത്വാ സിതമാനസം;

ഏകാദസേവ ജായതി, അപായാരൂപവജ്ജിതേ.

൨൦൦. സുദ്ധാവാസേ അപായേ ച നവ ഭൂമിയോ ഠപേത്വാ സേസാസു ഏകവീസാസു ഭൂമീസു നിച്ചമ്പി ചത്താരോ ഏവ മാനസാ ഹോന്തി. തം യഥാ –

സോതാപത്തിഫലഞ്ചേവ, സകദാഗാമിഫലമ്പി ച;

സകദാഗാമിമഗ്ഗോ ച, ഠപേത്വാപായസുദ്ധകേ;

അനാഗാമിമഗ്ഗോ ചേവ, ഏകവീസാസു ഹോന്തി ഹി.

൨൦൧. ഏകം സത്തരസസ്വേവ, ചിത്തം ജായതി ഭൂമിസു സുദ്ധാവാസഅപായാരുപ്പഭൂമിയോ ഠപേത്വാ അവസേസാസു സത്തരസസു ഭൂമീസു ഏകം ചിത്തം ജായതി. തം യഥാ –

സുദ്ധാവാസേ അപായേ ച, ഠപേത്വാരുപ്പഭൂമിയോ;

ആദിമഗ്ഗോ ഏകോ ഹോതി, സത്തരസസു ഭൂമിസു.

൨൦൨. ദ്വാദസേവ തു ജായന്തേ, ഏകാദസസു ഭൂമിസു;

ഠപേത്വാ പന സബ്ബാപി, ഭൂമിയോ ഹി മഹഗ്ഗതാ. –

ഏകൂനവീസതിഭൂമിയോ ഠപേത്വാ സേസാസു ഏകാദസസു ഭൂമീസു ദ്വാദസ ചിത്താനി ജായന്തി. തം യഥാ –

ദോമനസ്സദ്വയാപുഞ്ഞപാകാ സത്ത ച പുഞ്ഞജം;

ഘാനാദിത്തയം സേസാസു, ഹിത്വാ സബ്ബാ മഹഗ്ഗതാ.

൨൦൩. കാമാവചരദേവാനം വസേന ച മനുസ്സാനം വസേന ച സത്തസു കാമാവചരഭൂമീസു അട്ഠ ചിത്താനി സബ്ബദാ ജായന്തി. തം യഥാ –

കാമേ ദേവമനുസ്സാനം, മഹാപാകാനി ജായരേ;

സദാ സത്തസു ഏതാനി, ഹിത്വാ തേവീസ ഭൂമിയോ.

൨൦൪. പഞ്ചമജ്ഝാനപാകേകോ, ജായതേ ഛസു ഭൂമിസു ഏകോ പഞ്ചമജ്ഝാനവിപാകോ വേഹപ്ഫലാദീസു ഛസു ഭൂമീസു ജായതി. ചത്താരി പന രൂപവിപാകചിത്താനി തീസു തീസു ഭൂമീസു ജായന്തി. അയമേത്ഥാധിപ്പായോ – ഏകോ പഠമരൂപവിപാകോ ബ്രഹ്മപാരിസജ്ജബ്രഹ്മപുരോഹിതമഹാബ്രഹ്മാനം തീസു ഭൂമീസു ജായതി, ഏകോ ദുതിയരൂപവിപാകോ, ഏകോ തതിയരൂപവിപാകോ ച പരിത്താഭാഅപ്പമാണാഭാആഭസ്സരാനം തീസു ഭൂമീസു ജായതി, ഏകോ ചതുത്ഥരൂപവിപാകോ പരിത്തസുഭഅപ്പമാണസുഭസുഭകിണ്ഹാനം തീസു ഭൂമീസു ജായതി.

൨൦൫. ചത്താരി പന ചിത്താനി, ഹോന്തി ഏകേകഭൂമിസു അരൂപാവചരവിപാകാനം വസേന ചത്താരി പന ചിത്താനി ഏകേകഭൂമീസു ഏകേകാസു ഭൂമീസു ഹോന്തി, ഇതി ഏവം ഇമിനാ മയാ വുത്തപ്പകാരേന സബ്ബാസു ഭൂമീസു ചിത്തുപ്പാദം പരിദീപയേ പണ്ഡിതോ കഥേയ്യ.

൨൦൬-൭. കുസലാകുസലാ കാമേ കാമേ വീസതി കുസലാകുസലാ, തേസം പാകാ അഹേതുകാ തേസം കുസലാകുസലാനം അഹേതുകാ പഞ്ചദസ വിപാകാ ആവജ്ജനദ്വയഞ്ച ഇതി ഏവം ഇമിനാ മയാ വുത്തപ്പകാരേന സത്തതിംസ മാനസാ നരകാദീസു ചതൂസു അപായേസുപി ജായരേ. അവസേസാനി ദ്വിപഞ്ഞാസ ചിത്താനി കദാചിപി കിസ്മിഞ്ചി കാലേപി നുപ്പജ്ജന്തി. തം യഥാ –

പഞ്ചദസാനി രൂപേ തു, അരൂപേ ദ്വാദസീരിതാ;

അട്ഠ ലോകുത്തരാനേവ, കാമപാകാ സഹേതുകാ.

അട്ഠ മഹാക്രിയാ ചേവ, ഹസിതുപ്പാദമാനസം;

ദ്വിപഞ്ഞാസാനി ചിത്താനി, അപായേസു ന ജായരേ.

൨൦൮. കാമേ ദേവമനുസ്സാനം കാമാവചരേ ദേവമനുസ്സാനം മഹഗ്ഗതാ നവ പാകാ നേവ ജായന്തി, അസീതി ഹദയാ മാനസാ സദാ ജായന്തി. തം യഥാ –

ദ്വാദസാകുസലാനേവ, കുസലാനേകവീസതി;

സത്തവീസതി പാകാ ച, മഹഗ്ഗതവിവജ്ജിതാ.

കാമേ ദേവമനുസ്സാനം, ക്രിയചിത്താനി വീസതി;

ഹോന്തി അസീതി ചിത്താനി, വിഞ്ഞേയ്യാനി വിഭാവിനാ.

൨൦൯-൧൨. കാമേ കാമാവചരേ അട്ഠ മഹാവിപാകാ ദോമനസ്സദ്വയമ്പി ച തഥാ ഘാനാദിവിഞ്ഞാണത്തയം കുസലവിപാകം അപുഞ്ഞജാ സത്ത പാകാ. നത്ഥി ആരുപ്പപാകാ ച, രൂപാവചരഭൂമിയം അരൂപപാകാ ച ചത്താരോ രൂപാവചരഭൂമിയം നത്ഥി. അയമേത്ഥാധിപ്പായോ – രൂപാവചരഭൂമിയം അട്ഠ മഹാവിപാകാ കാമസുഗതിസത്താനം ദ്വിന്നം വിപാകചിത്തത്താ ന ഹോന്തി, ഝാനേന വിക്ഖമ്ഭിതത്താ ദോമനസ്സദ്വയമ്പി നത്ഥി, ഘാനജിവ്ഹാകായപസാദവിരഹിതത്താ കുസലവിപാകം ഘാനാദിത്തയം നത്ഥി, അനിട്ഠാരമ്മണാനം അഭാവതോ സത്ത അകുസലവിപാകാ ച നത്ഥി, അരൂപപാകാ ച നത്ഥി. കസ്മാ? അരൂപാനം വിപാകചിത്തത്താ. ഇമേഹി സഹ ചിത്തേഹി ഇമേഹി ചതുവീസതിചിത്തേഹി സഹ തയോ മഗ്ഗാ ഫലദ്വയം സോതാപത്തിമഗ്ഗോ സകദാഗാമിമഗ്ഗോ അനാഗാമിമഗ്ഗോ ച സോതാപത്തിഫലസകദാഗാമിഫലാനി ച ചത്താരോ ദിട്ഠിസംയുത്താ വിചികിച്ഛാസംയുത്തമ്പി ച ചത്താരോ ഹേട്ഠിമാ പാകാ ച സുദ്ധാവാസേ ന ലബ്ഭരേ ന ലബ്ഭന്തി. അയമേത്ഥാധിപ്പായോ – പുഥുജ്ജനസോതാപന്നസകദാഗാമിപുഗ്ഗലാനം അസാധാരണത്താ സുദ്ധോ ച ആവാസോ, അഥ വാ ഘോരാതിക്കമട്ഠിതത്താ അനാഗാമിപുഗ്ഗലാ സുദ്ധാ നാമ, ചതുരോഘതിണ്ണത്താ ഖീണാസവാ സുദ്ധാ നാമ, തേസം സുദ്ധാനം ദ്വിന്നം ഉത്തമസത്താനം ആവാസോതിപി സുദ്ധാവാസോ, തസ്മിം.

അയമേത്ഥാധിപ്പായോ – സുദ്ധാവാസേ പന സോതാപത്തിമഗ്ഗസോതാപത്തിഫലസകദാഗാമിമഗ്ഗസകദാഗാമിഫലഅനാഗാമിമഗ്ഗാ ന വിജ്ജന്തി. കസ്മാതി ചേ? അനാഗാമിഫലട്ഠാനംയേവ തസ്മിം ഉപ്പജ്ജനതോ ചത്താരോ ദിട്ഠിസംയുത്താ ച വിചികിച്ഛായുത്തഞ്ച പഞ്ച അകുസലചിത്താനം സോതാപന്നേന വിനാസിതത്താ, ഇതി തസ്മാ കാരണാ ന ജായന്തി. ചത്താരോ ഹേട്ഠിമവിപാകാ ഹേട്ഠിമാനം രൂപബ്രഹ്മാനം വിപാകചിത്തത്താ നത്ഥി. സേസാനി ഏകപഞ്ഞാസ ചിത്താനി സുദ്ധാവാസേ പന ലബ്ഭന്തി. തം യഥാ –

ദിട്ഠിയാ വിപ്പയുത്താനി, ഉദ്ധച്ചസഹഗതം തഥാ;

കാമപുഞ്ഞാനി അട്ഠ ച, രൂപപുഞ്ഞാനി പഞ്ച വാ.

അരൂപകുസലാനേവ, മഗ്ഗോ ഖീണാസവസ്സ ച;

ചക്ഖുസോതമനോധാതു, പുഞ്ഞജാ തീരണാ ദുവേ.

പഞ്ചമജ്ഝാനപാകോ ച, അനാഗാമിഫലാദയോ;

സുദ്ധാവാസേസു ലബ്ഭന്തി, ക്രിയചിത്താനി വീസതി.

രൂപാവചരികാ സബ്ബേ സബ്ബാനി രൂപാവചരാനി പഞ്ചദസ ചിത്താനി, കാമധാതുയാ സബ്ബേ തേവീസതി വിപാകാ.

൨൧൩. ദോമനസ്സാദിമഗ്ഗോ ച ദോമനസ്സദ്വയഞ്ച ആദിമഗ്ഗോ ച സോതാപത്തിമഗ്ഗോ ച, ക്രിയാ ച ദ്വേ അഹേതുകാ പഞ്ചദ്വാരാവജ്ജനഹസിതുപ്പാദാനി കിരിയാനി ചാതി തേചത്താലീസ ചിത്താനി അരൂപഭൂമിയം നത്ഥി. പഞ്ച രൂപാവചരവിപാകാ രൂപീനം വിപാകചിത്തത്താ നത്ഥി. രൂപജവനാനി ഹേട്ഠിമഝാനാനം വിരത്തത്താ നത്ഥി. ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞാണാനി പുഞ്ഞജാനി പസാദരഹിതത്താ നത്ഥി. ഘാനാദിവിഞ്ഞാണാനി പകതിയായേവ നത്ഥി. കുസലവിപാകാ മനോധാതു ചക്ഖാദിഗ്ഗഹിതപഞ്ചാരമ്മണത്താ അരൂപാനം ധമ്മാരമ്മണത്താ നത്ഥി, അസതി ചക്ഖാദിവിഞ്ഞാണേ സാ ച പുഞ്ഞജാ മനോധാതു തായ ച അസതിയാ ചക്ഖാദിവിഞ്ഞാണമ്പി നത്ഥിയേവ. കിരിയാമനോധാതുപി പഞ്ചാരമ്മണത്തായേവ നത്ഥി, ഹസിതുപ്പാദോപി രൂപകായാഭാവാ സിതസ്സാഭാവാ നത്ഥി, പുബ്ബേവ ദിട്ഠസച്ചാ അരിയാ രൂപഭൂമികാ, തസ്മാ ആദിമഗ്ഗോപി നത്ഥി.

൨൧൪. ഏവം ഭൂമിവസേനേവ, ചിത്തുപ്പത്തിം വിഭാവയേ ഏവം ഇമിനാ മയാ വുത്തപ്പകാരേന ഭൂമിവസേന ചിത്തുപ്പത്തിം വിഭാവയേ ധീരോ കഥേയ്യ. തഥാ ഏവം ഏകാദസന്നം പുഗ്ഗലാനം വസേന ചിത്തുപ്പത്തിം ധീരോ വിഭാവയേ കഥേയ്യ.

൨൧൫. കുസലാകുസലാ കാമേ,

തേസം പാകാ അഹേതുകാ;

ആവജ്ജനദ്വയഞ്ചാതി,

സത്തതിംസേവ മാനസാതി. –

അയം വുത്തത്ഥാ.

൨൧൬. ഏവം ചതൂസ്വപായഭൂമീസു മനുസ്സഭൂമിയഞ്ചാതി പഞ്ചഭൂമീസു അഹേതുകസ്സ സത്തസ്സ ജായന്തേ ഉപ്പജ്ജന്തി. ദ്വേപഞ്ഞാസാവസേസാനി, ന ജായന്തി കദാചിപി അവസേസാനി ദ്വേപഞ്ഞാസ ചിത്താനി കദാചിപി ന ജായന്തി ന ഉപ്പജ്ജന്തി, താനി സരൂപതോ വുത്താനേവ.

൨൧൭. അഹേതുകസ്സ സത്തസ്സ ഉപ്പജ്ജന്തേഹി സത്തതിംസചിത്തേഹി സഹ ദുഹേതുകാ, ചതുമഹാവിപാകാ ചാതി ചത്താലീസ ചിത്താനി തഥാ ഏകകം ദുഹേതുകസ്സ സത്തസ്സ ജായന്തി.

൨൧൮-൨൩. സബ്ബേ മഹഗ്ഗതാ ചേവ സബ്ബേ സത്തവീസതിവിധാ മഹഗ്ഗതാ ചേവ സബ്ബേപി ച അനാസവാ സബ്ബേ അട്ഠ ലോകുത്തരാ ചേവ ചത്താരോ തിഹേതുകവിപാകാ ച കാമേ ഹസിതുപ്പാദോ സഹേതുകമഹാകിരിയാ ചാതി നവ ക്രിയാപി ചേതി ചത്താലീസം തഥാ അട്ഠ ച ദുഹേതുനോ സത്തസ്സ ന ജായന്തി.

അയമേത്ഥാധിപ്പായോ – ദുഹേതുനോ രൂപാരൂപസമാപത്തിയാ അസമത്ഥതായ സത്തവീസ മഹഗ്ഗതാ ന ജായന്തി, മഗ്ഗഫലം അധിഗന്തും അസമത്ഥതായ അട്ഠ ലോകുത്തരാ ന ജായന്തി, തിഹേതുകവിപാകാ തിഹേതുകാനം സത്താനം വിപാകചിത്തത്താ ന ജായന്തി, നവ കിരിയാനി ഖീണാസവാനംയേവ ഉപ്പജ്ജമാനത്താ ന ജായന്തീതി. കാമാവചരസത്തസ്സ, തിഹേതുപടിസന്ധിനോ പുഥുജ്ജനസ്സ ചതുപഞ്ഞാസ മാനസാ ജായന്തി. കതമാനി താനി? ദുഹേതുകസ്സ വുത്താനി ചത്താലീസ ചിത്താനി തഥാ ഏകഞ്ച കാമധാതുയം ചത്താരോ ഞാണസമ്പയുത്തവിപാകാ രൂപാരൂപേസു നവ പുഞ്ഞാനി ചാതി ചതുപഞ്ഞാസ മാനസാ ജായന്തി. പുഥുജ്ജനസ്സ തിഹേതുനോ കാമസത്തസ്സ പഞ്ചതിംസ ചിത്താനി ന ജായരേ ന ജായന്തി. തം യഥാ –

ആവജ്ജനദ്വയം ഹിത്വാ, അട്ഠാരസ ക്രിയാപി ച;

നവ മഹഗ്ഗതാ പാകാ, അട്ഠ ലോകുത്തരാനി ച.

കാമപുഥുജ്ജനസ്സേവ, തിഹേതുപടിസന്ധിനോ;

പഞ്ചതിംസേവ ചിത്താനി, ന ജായന്തി കദാചിപി.

ഛദേവേസു മനുസ്സേസു ചാതി സത്തസു ഭൂമീസു ജാതസ്സ സോതാപന്നസ്സ ദേഹിനോ സത്തസ്സ പഞ്ഞാസ ചിത്താനി ജായന്തി. ഇതി വചനം ധീരോ നിദ്ദിസേ കഥേയ്യ. തം യഥാ –

ദിട്ഠിയാ വിപ്പയുത്താനി, ദോമനസ്സദ്വയമ്പി ച;

ഉദ്ധച്ചസഹിതഞ്ചേവ, കാമപുഞ്ഞാനി അട്ഠ ച.

നവ മഹഗ്ഗതപുഞ്ഞാനി, ആവജ്ജനദ്വയമ്പി ച;

സബ്ബേ കാമവിപാകാ ച, സോതാപത്തിഫലമ്പി ച.

അസ്സ സോതാപന്നസ്സ നവതിംസേവ ചിത്താനി ന ഉപ്പജ്ജന്തി. ഇതി വചനം ധീരോ ദീപയേ ദേസേയ്യ. തം യഥാ –

ആവജ്ജനദ്വയം ഹിത്വാ, അട്ഠാരസ ക്രിയാപി ച;

നവ മഹഗ്ഗതാ പാകാ, സത്ത ലോകുത്തരാനി ച.

ദിട്ഠിയാ സമ്പയുത്താനി, വിചികിച്ഛായുതം തഥാ;

നവതിംസ ന ജായന്തി, സോതാപന്നസ്സ ദേഹിനോ.

൨൨൪. പഠമം ഫലം ഠപേത്വാ സോതാപന്നസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ വുത്താനി ചിത്താനി അത്തനോ സകദാഗാമിനോ ഫലേന സകദാഗാമിഫലേന സഹ സകദാഗാമിപുഗ്ഗലസ്സ സിയും.

൨൨൫. സോതാപന്നസ്സ വുത്താനി, ഠപേത്വാ പടിഘദ്വയം ദുതിയഞ്ച ഫലം സകദാഗാമിഫലഞ്ച ഹിത്വാ അത്തനോ അനാഗാമിഫലേന സഹ സോതാപന്നസ്സ സത്തസ്സ വുത്താനി യാനി അട്ഠചത്താലീസ ചിത്താനി അത്ഥി, താനി അനാഗാമിസ്സ സത്തസ്സ ജായന്തി. ഇതി വചനം ധീരോ വിനിദ്ദിസേ.

൨൨൬. കതി ചിത്താനി ജായന്തി, കാമേ അരഹതോ പന കാമേ സത്തസു കാമഭൂമീസു ജാതസ്സ അരഹതോ ഖീണാസവസ്സ കതി ചിത്താനി ജായന്തി? ചത്താരി ച ചത്താരീസഞ്ച ചിത്താനി കാമേ സത്തസു കാമഭൂമീസു ജാതസ്സ അരഹതോ സിയും ഭവേയ്യും. തം യഥാ –

തേവീസ കാമപാകാനി, ക്രിയചിത്താനി വീസതി;

അരഹത്തഫലേനേവ, കാമേ അരഹതോ സിയും.

൨൨൭. മഗ്ഗട്ഠാനം ചതുന്നമ്പി തേസം പുഗ്ഗലാനം സകം സകം മഗ്ഗചിത്തം സിയാ ഭവേയ്യ. ഏകചിത്തക്ഖണാ ഹി തേ ഹി സച്ചം തം മയാ വുത്തം വചനം. തേ മഗ്ഗാ ഏകചിത്തക്ഖണാ.

൨൨൮. പുഥുജ്ജനസ്സ തീസ്വേവ, പഠമജ്ഝാനഭൂമിസു തീസു ഏവ പഠമജ്ഝാനഭൂമീസു ജാതസ്സ പുഥുജ്ജനസ്സ ബ്രഹ്മുനോ പഞ്ചതിംസ ഏവ ചിത്താനി ജായന്തി. ഇതി വചനം ധീരോ വിനിദ്ദിസേ ഉച്ചാരേയ്യ. തം യഥാ –

ദോമനസ്സദ്വയം ഹിത്വാ, അപുഞ്ഞാനി ദസേവ ച;

കാമപുഞ്ഞാനി അട്ഠേവ, നവ പുഞ്ഞാ മഹഗ്ഗതാ.

ചക്ഖുസോതദ്വയം പുഞ്ഞപാകം സന്തീരണദ്വയം;

ആവജ്ജനദ്വയഞ്ചേവ, പുഞ്ഞജം സമ്പടിച്ഛനം;

പഠമജ്ഝാനപാകോ ച, പഞ്ചതിംസേവ ജായരേ.

൨൨൯-൨൩൪. ഘാനാദീസു പസാദേസു പവത്തം കുസലവിപാകം വിഞ്ഞാണത്തയം സത്ത അപുഞ്ഞജാ പാകാ അട്ഠ മഹാപാകാ തഥാ ഉപരിഝാനഭൂമീസു ജാതാ പാകാ ആരുപ്പാ ചത്താരോ വിപാകാപി ച ദോമനസ്സദ്വയമ്പി ച ആവജ്ജനദ്വയവജ്ജാ അട്ഠാരസ ക്രിയാ ചേവ അട്ഠ ലോകുത്തരാനി ച ഏതാനി ചതുപഞ്ഞാസ ചിത്താനി പഠമജ്ഝാനഭൂമീസു തീസു നിബ്ബത്തസ്സ പുഥുജ്ജനസ്സ ദേഹിനോ സത്തസ്സ ന ച ലബ്ഭരേ ന ലബ്ഭന്തി. താസു തീസു ഭൂമീസു നിബ്ബത്തസ്സ പുഥുജ്ജനസ്സ ബ്രഹ്മുനോ വുത്തേസു ചിത്തേസു അപുഞ്ഞപഞ്ചകം ഹിത്വാ തത്ഥ തീസു പഠമജ്ഝാനഭൂമീസു നിബ്ബത്തസ്സ സോതാപന്നസ്സ ബ്രഹ്മുനോ പഠമഫലേന സഹ ഏകതിംസ ചിത്താനി ജായരേ ജായന്തി. സകദാഗാമിനോ തത്ഥ തീസു പഠമജ്ഝാനഭൂമീസു ജാതസ്സ സകദാഗാമിനോ ബ്രഹ്മുനോ തേസു ചിത്തേസു പഠമം ഫലം ഠപേത്വാ സകദാഗാമിഫലം പക്ഖിപിത്വാ ഏകതിംസേവ ചിത്താനി ജായരേ. അനാഗാമിസ്സ തത്ഥേവ തീസു പഠമജ്ഝാനഭൂമീസു ഏവ ജാതസ്സ അനാഗാമിസ്സ ദുതിയം ഫലം ഠപേത്വാ അത്തനോ ഫലചിത്തേന സഹ ഏകതിംസേവ ചിത്താനി ജായന്തി.

൨൩൫. വിഞ്ഞാണം ചക്ഖുസോതാനം, പുഞ്ഞജം സമ്പടിച്ഛനം;

സന്തീരണദ്വയഞ്ചേവ, ക്രിയചിത്താനി വീസതി.

൨൩൬-൭. അരഹത്തഫലം പഠമജ്ഝാനതോ സമ്ഭവോ പാകോ സത്തവീസതി ചിത്താനി അരഹന്തസ്സ ഖീണാസവസ്സ ജായരേ. പുഥുജ്ജനസ്സ തീസ്വേവ തീസു ഏവ ദുതിയജ്ഝാനഭൂമീസു ജാതസ്സ പുഥുജ്ജനസ്സ ബ്രഹ്മുനോ ദുതിയജ്ഝാനതതിയജ്ഝാനപാകേന സഹ ഛത്തിംസ ചിത്താനി ജായന്തി. തം യഥാ –

ദോമനസ്സദ്വയം ഹിത്വാ, അപുഞ്ഞാനി ദസേവ ച;

കാമപുഞ്ഞാനി അട്ഠേവ, നവ പുഞ്ഞമഹഗ്ഗതാ.

ചക്ഖുസോതദ്വയം പുഞ്ഞപാകം സന്തീരണദ്വയം;

ആവജ്ജനദ്വയഞ്ചേവ, പുഞ്ഞജം സമ്പടിച്ഛനം.

ദുതിയജ്ഝാനപാകേന, തതിയജ്ഝാനപാകതോ;

ഛത്തിംസേവ ച ചിത്താനി, ദുതിയജ്ഝാനദേഹിനോ.

൨൩൮-൨൪൧. പുഥുജ്ജനസ്സ വുത്തേസു, ഹിത്വാ വാപുഞ്ഞപഞ്ചകം അത്തനോ ഫലേന സഹ ബാത്തിംസ ചിത്താനി സോതാപന്നസ്സ ജായന്തി. സോതാപന്നസ്സ വുത്തേസു, ഠപേത്വാ പഠമം ഫലം സോതാപന്നസ്സ വുത്തേസു പഠമം ഫലം ഠപേത്വാ അത്തനോ ഫലചിത്തേന സഹ ബാത്തിംസ ചിത്താനി, സകദാഗാമിസ്സ വുത്തേസു ദുതിയം ഫലം ഠപേത്വാ അനാഗാമിഫലേന സഹ ബാത്തിംസേവ ചിത്താനി അസ്സ അനാഗാമിനോ ഭവന്തി. അരഹന്തസ്സ തീസ്വേവ, അട്ഠവീസതി അത്തനോ തീസു ഏവ ദുതിയജ്ഝാനഭൂമീസു ജാതസ്സ അരഹതോ അത്തനോ ഫലേന ദുതിയജ്ഝാനതതിയജ്ഝാനപാകതോ പാകേഹി സഹ അട്ഠവീസതി ചിത്താനി ഹോന്തി. തം യഥാ –

വിഞ്ഞാണം ചക്ഖുസോതാനം, പുഞ്ഞജം സമ്പടിച്ഛനം;

സന്തീരണദ്വയഞ്ചേവ, ക്രിയചിത്താനി വീസതി.

അരഹത്തഫലം പാകോ, ദുതിയജ്ഝാനസമ്ഭവോ;

തതിയജ്ഝാനപാകോ ച, അട്ഠവീസതി മാനസാ.

൨൪൨-൬. പരിത്തകസുഭാദീനം, ദേവാനം തീസു ഭൂമീസു ചതുത്ഥജ്ഝാനവിപാകേന സഹ പഞ്ചതിംസേവ ചിത്താനി ജായന്തി. സോതാപന്നസ്സ തത്ഥേക-തിംസ ചിത്താനി ജായരേതത്ഥ താസു തീസു പരിത്തകസുഭാദീനം ഭൂമീസു സോതാപന്നസ്സ ച ഏകതിംസ ചിത്താനി ജായരേ. യഥാ ഏവം സകദാഗാമിനോ ഏകതിംസ ചിത്താനി ജായരേ. തഥാ അനാഗാമിനോ ഏകതിംസ ജായരേ. തത്ഥേവ താസു തീസു ഭൂമീസു ഏവ ജാതസ്സ ഖീണാസവസ്സ സത്തവീസതി മാനസാ ഹോന്തി, തഥാ ഏവം വേഹപ്ഫലേ വേഹപ്ഫലഭൂമിയം ജാതാനം പുഥുജ്ജനസേക്ഖാനം പഞ്ചന്നം സബ്ബേസം പുഗ്ഗലാനം മാനസാ ഹോന്തി. പഞ്ചസു സുദ്ധാവാസികഭൂമീസു ജാതസ്സ അനാഗാമിനോ സത്തസ്സ ഏകതിംസേവ ചിത്താനി ഹോന്തി. ഇതി വചനം ധീരോ പരിദീപയേ ദേസേയ്യ. തത്ഥേവ താസു സുദ്ധാവാസഭൂമീസു ഏവ ജാതസ്സ അരഹതോ സത്തവീസതി മാനസാ ഹോന്തി. ഏവം ഇമിനാ മയാ വുത്തപ്പകാരേന രൂപീസു പഞ്ചദസസു രൂപിഭൂമീസു ജാതാനം സബ്ബേസം പുഗ്ഗലാനം ചിത്താനി വിഭാവിനാ ധീരേന വിഞ്ഞേയ്യാനി ജാനിതബ്ബാനി.

൨൪൭. ചതുവീസതി ചിത്താനി, പഠമാരുപ്പഭൂമിയം പഠമആരുപ്പഭൂമിയം ജാതസ്സ പുഥുജ്ജനസ്സ ചതുവീസതി ചിത്താനി ജായന്തി. ഇതി വചനം ധീരോ വിനിദ്ദിസേ. തം യഥാ –

ദോമനസ്സദ്വയം ഹിത്വാ, അപുഞ്ഞാനി ദസേവ ച;

കാമപുഞ്ഞാനി അട്ഠേവ, ആരുപ്പകുസലാനി ച;