൧൯. ഏകൂനവീസതിമോ പരിച്ഛേദോ

കങ്ഖാവിതരണവിസുദ്ധിനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൨൨൭. അനന്തരം നിദ്ദിട്ഠായ ദിട്ഠിവിസുദ്ധിയാ വിസയഭാവേന ദസ്സിതത്താ ‘‘ഏതസ്സാ’’തി വുത്തം, ന തദഞ്ഞതോ വിസേസനത്ഥം തദഞ്ഞസ്സ ച അഭാവതോ. അജ്ഝത്തം വാ ഹി വിപസ്സനാഭിനിവേസോ ഹോതു ബഹിദ്ധാ വാ, അത്ഥസിദ്ധിയം പന ലക്ഖണതോ സബ്ബമ്പി നാമരൂപം അനവസേസതോ പരിഗ്ഗഹിതമേവ ഹോതീതി. ജാനിത്വാ ഹേതുപച്ചയേതി ഹേതുപച്ചയേ പരിഗ്ഗണ്ഹിത്വാ, ഹേതുപച്ചയേ പരിഗ്ഗണ്ഹനഹേതൂതി വുത്തം ഹോതി. പച്ചയപരിഗ്ഗഹണഹേതു ഹിസ്സ അദ്ധത്തയേ കങ്ഖാവിതരണം ഹോതീതി. വിതരിത്വാതി അതിക്കമിത്വാ, വിക്ഖമ്ഭേത്വാതി അത്ഥോ. തം പന ഞാണം തഥാവിഗതം വസിഭാവപ്പത്തം ഝാനം വിയ യോഗിനോ സന്താനേ പബന്ധവസേന പവത്തതീതി കത്വാ വുത്തം ‘‘ഠിത’’ന്തി.

൧൨൨൯-൩൦. നാമരൂപസ്സ…പേ… ആവജ്ജിത്വാതി യഥാ നാമ കുസലോ ഭിസക്കോ രോഗം ദിസ്വാ തസ്സ സമുട്ഠാനം പരിയേസതി, യഥാ വാ പന അനുകമ്പകോ പുരിസോ കുമാരം ഉത്താനസേയ്യം രഥികായ നിപന്നം ദിസ്വാ ‘‘കസ്സ നു ഖോ അയം പുത്തകോ’’തി തസ്സ മാതാപിതരോ ആവജ്ജതി, ഏവമേവം നാമരൂപസ്സ കോ ഹേതു, കോ വാ പച്ചയോ ഭവേ. ന താവേതം അഹേതുകം സബ്ബത്ഥ, സബ്ബദാ, സബ്ബേസഞ്ച ഏകസദിസഭാവാപത്തിതോ, ന ഇസ്സരാദിഹേതുകം നാമരൂപതോ ഉദ്ധം ഇസ്സരാദീനം അഭാവതോ. യേപി നാമരൂപമത്തമേവ ഇസ്സരാദയോതി വദന്തി തേസം ഇസ്സരാദിസങ്ഖാതനാമരൂപസ്സ അഹേതുഭാവാപത്തിതോ, തസ്മാ ഭവിതബ്ബമസ്സ ഹേതുപച്ചയേഹി, ‘‘കോ നു ഖോ’’തി നാമരൂപസ്സ ഹേതുപച്ചയേ ആവജ്ജിത്വാതി അത്ഥോ. ഏവം താവ കത്വാ ഇമസ്സ നാമരൂപസ്സ ഹേതുപച്ചയേ പരിഗ്ഗണ്ഹന്തേന ഓളാരികത്താ, സുപാകടത്താ ച രൂപസ്സ പച്ചയപരിഗ്ഗഹോ സുകരോതി പഠമം തസ്സ പച്ചയപരിഗ്ഗഹോ കാതബ്ബോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘രൂപകായസ്സാ’’തിആദി. തത്ഥ യഥാ നാമരൂപസ്സ പച്ചയപരിഗ്ഗഹോ അഹേതുവിസമഹേതുവാദനിവത്തിയാ ഹോതി, ഏവം നിബ്ബിദാവിരാഗാവഹഭാവേന തത്ഥ തത്ഥ അഭിരതിനിവത്തിയാപി ഇച്ഛിതബ്ബോതി തം ദ്വത്തിംസാകാരവസേന ദസ്സേതും ‘‘കേസാ ലോമാ’’തിആദി വുത്തം.

൧൨൩൨-൩. അവിജ്ജാ…പേ… മതോതി അവിജ്ജാ തണ്ഹാ ഉപാദാനം കമ്മന്തി ഇദം ചതുബ്ബിധം ധമ്മജാതം ഏതസ്സ യഥാവുത്തസ്സ രൂപകായസ്സ ഹേതു, ചതുബ്ബിധോ ആഹാരോ പച്ചയോതി അത്ഥോ. കസ്മാ പന പുരിമം ഹേതു, ഇതരോ പച്ചയോതി ചോദനം സന്ധായ ‘‘ജനകോ’’തിആദിം വത്വാ തം ലോകവസേന സമത്ഥേതും ‘‘ഹേത്വങ്കുരസ്സാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ജനകോതി, അനുപാലകോതി ച അന്തോഗതഹേത്വത്ഥമിദം വിസേസനം, ജനകത്താ, അനുപാലകത്താതി വുത്തം ഹോതി. തത്ഥ ജനകത്താതി നിബ്ബത്തകത്താ. ഇമിനാ ബീജം വിയ അങ്കുരസ്സ അവിജ്ജാദയോ രൂപകായസ്സ അസാധാരണകാരണതായ ഹേതൂതി ദസ്സിതം. അനുപാലകത്താതി ഉപത്ഥമ്ഭകത്താ. ഇമിനാ പന അങ്കുരസ്സ പഥവീസലിലാദയോ വിയ ആഹാരോ സാധാരണകാരണതായ പച്ചയോതി ദസ്സിതന്തി വേദിതബ്ബം.

൧൨൩൪-൭. ഇതിമേ…പേ… ഗതാതി ഏവമേതേ അവിജ്ജാദയോ പഞ്ച ധമ്മാ യഥാരഹം ഹേതുഭാവം, പച്ചയഭാവഞ്ച ഗതാ. മാതാവ ഉപനിസ്സയാതി അവിജ്ജാ ഭവേസു വിജ്ജമാനദോസപടിച്ഛാദനഭാവേന, തണ്ഹാ പത്ഥനാഭാവേന, ഉപാദാനം ദള്ഹഗ്ഗാഹഭാവേനാതി ഏവം സങ്ഖാരഭവാനം ഹേതുഭൂതാ ജനകസഹായതായ ഭവനികന്തിതംസഹജാതആസന്നകാരണത്താ അഭിസങ്ഖാരികാ, അപസ്സയഭൂതാ വാതി മാതാ വിയ ഉപനിസ്സയാ ഹോന്തി. യഥാ പിതുജനിതസുക്കേ പുത്തസ്സ ഉപ്പത്തീതി പിതാ ജനകോ, ഏവം കമ്മം സത്തസ്സ ഉപ്പാദകത്താ ജനകന്തി ആഹ. യഥാ ധാതീ ജാതസ്സ കുമാരസ്സ വഡ്ഢിതാ സന്ധാരികാ, ഏവം ആഹാരോ ഉപ്പന്നസ്സ കായസ്സ ബ്രൂഹേതാ, സന്ധാരകോ ചാതി വുത്തം ‘‘ധാതീ…പേ… ഭവേ’’തി. കാമഞ്ചേത്ഥ അവിജ്ജാദയോ നാമകായസ്സാപി പച്ചയോ, പകാരന്തരേന പന തസ്സ പാകടം പച്ചയപരിഗ്ഗഹവിധിം ദസ്സേതും ‘‘ചക്ഖുഞ്ചാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ചക്ഖുഞ്ചാതി ച-സദ്ദോ സമുച്ചയത്ഥോ, തേന ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസ്സ ആവജ്ജനാദിം അജ്ഝത്തം സബ്ബം പച്ചയജാതം സങ്ഗണ്ഹാതി. രൂപമാലോകമേവ ചാതി പന ച-സദ്ദേന യഥാ ബാഹിരരൂപം ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസ്സ ആരമ്മണപച്ചയോ, യഥാ ച ആലോകോ ഉപനിസ്സയപച്ചയോ, ഏവം അഞ്ഞമ്പി ബാഹിരം പച്ചയജാതം സങ്ഗണ്ഹാതി. പടിച്ചാതി പച്ചയഭൂതം ലദ്ധാതി അത്ഥോ. തേന ചക്ഖുസ്സ നിസ്സയപുരേജാതഇന്ദ്രിയവിപ്പയുത്തഅത്ഥിഅവിഗതവസേന, രൂപാലോകാനഞ്ച യഥാസമ്ഭവം ആരമ്മണഉപനിസ്സയപുരേജാതഅത്ഥിഅവിഗതവസേന, ഇതരേസഞ്ച സദ്ദസങ്ഗഹിതാനം അനന്തരാദിസഹജാതാദിവസേന പച്ചയഭാവം ദസ്സേതി. ആദി-സദ്ദേന ഫസ്സാദീനം വിയ സഹ പച്ചയേഹി സോതവിഞ്ഞാണാദീനം സങ്ഗഹോ വേദിതബ്ബോ. ഏവം സമ്മസനൂപഗം സബ്ബം നാമം സഹ പച്ചയേന സങ്ഗഹിതം ഹോതി. തേനാഹ ‘‘നാമകായസ്സ പച്ചയം പരിഗണ്ഹതീ’’തി.

൧൨൩൮-൪൦. ദിസ്വാനാതി ഏതരഹി പവത്തിം ദിസ്വാ. തഥേവിദന്തി ഇമിനാ ന കേവലം സപ്പച്ചയതാമത്തമേവ പച്ചാമട്ഠം, അഥ ഖോ യാദിസേഹി ഏതരഹി പവത്തതി, താദിസേഹി അവിജ്ജാദിപച്ചയേഹേവ അതീതേപി പവത്തിത്ഥാതി പച്ചയസഹിതതാപി പച്ചാമട്ഠാതി ദട്ഠബ്ബം. പുബ്ബന്തേതി അതീതഖന്ധപ്പബന്ധകോട്ഠാസേ. പഞ്ചധാഗതാതി –

‘‘അഹോസിം നു ഖോ അഹമതീതമദ്ധാനം, ന നു ഖോ അഹോസിം അഹമതീതമദ്ധാനം, കിം നു ഖോ അഹോസിം അഹമതീതമദ്ധാനം, കഥം നു ഖോ അഹോസിം അഹമതീതമദ്ധാനം, കിം ഹുത്വാ കിം അഹോസിം നു ഖോ അഹമതീതമദ്ധാന’’ന്തി (മ. നി. ൧.൧൮; സം. നി. ൨.൨൦; മഹാനി. ൧൭൪) –

പഞ്ചഹി ആകാരേഹി ആഗതാ, പവത്താ വാ. അപരന്തേതി അനാഗതേ ഖന്ധപ്പബന്ധകോട്ഠാസേ. പഞ്ചധാ സമുദീരിതാതി –

‘‘ഭവിസ്സാമി നു ഖോ അഹമനാഗതമദ്ധാനം, ന നു ഖോ ഭവിസ്സാമി അഹമനാഗതമദ്ധാനം, കിം നു ഖോ ഭവിസ്സാമി അഹമനാഗതമദ്ധാനം, കഥം നു ഖോ ഭവിസ്സാമി അഹമനാഗതമദ്ധാനം, കിം ഹുത്വാ കിം ഭവിസ്സാമി നു ഖോ അഹമനാഗതമദ്ധാന’’ന്തി (മ. നി. ൧.൧൮; സം. നി. ൨.൨൦; മഹാനി. ൧൭൪) –

ഏവം പഞ്ചധാ കഥിതാ.

൧൨൪൧. പച്ചുപ്പന്നേപി അദ്ധാനേതി ഏതരഹി പടിസന്ധിം ആദിം കത്വാ ചുതിപരിയന്തേ അദ്ധാനേപി. അദ്ധാന-ഗ്ഗഹണേന ചേത്ഥ പച്ചുപ്പന്നഖന്ധകോട്ഠാസമേവ വദതി. ന ഹി തബ്ബിനിമുത്തോ അഞ്ഞോ കോചി കാലോ നാമ അത്ഥീതി. ഛബ്ബിധാ പരികിത്തിതാതി –

‘‘അഹം നു ഖോസ്മി, നോ നു ഖോസ്മി, കിം നു ഖോസ്മി, കഥം നു ഖോസ്മി, അയം നു ഖോ സത്തോ കുതോ ആഗതോ, സോ കുഹിം ഗാമീ ച ഭവിസ്സതീ’’തി (മ. നി. ൧.൧൮; സം. നി. ൨.൨൦; മഹാനി. ൧൭൪) –

ഏവം ഛബ്ബിധാ വുത്താ. ‘‘സബ്ബേ തസന്തി ദണ്ഡസ്സാ’’തിആദീസു (ധ. പ. ൧൨൯-൧൩൦) വിയ പദേസേപി സബ്ബ-സദ്ദസ്സ പവത്തനതോ ‘‘സബ്ബാ’’തി വത്വാപി ‘‘അനവസേസാ’’തി വുത്തം. നത്ഥി ഏതിസ്സാ അവസേസോ അവസിട്ഠോതി അനവസേസാ, സോളസവിധാപി ചേസാ ഏകകങ്ഖാവസേനാപി അനവസിട്ഠാ ഹുത്വാതി വുത്തം ഹോതി. പഹിയ്യതീതി വിക്ഖമ്ഭനവസേന പഹിയ്യതി. കാമം നാമരൂപമത്തം വിനാ സത്തസ്സ അദസ്സനേന ദിട്ഠിവിസുദ്ധിയാവ പച്ചുപ്പന്നേ കങ്ഖാ പഹീനാ, അതീതാനാഗതേ കങ്ഖാനം പഹാനേന പന പച്ചുപ്പന്നേ കങ്ഖായ അതിസയപ്പഹാനം ദസ്സേതും ഇധേവ സാ വുത്താ. അഥ വാ പച്ചുപ്പന്നേ നിസ്സത്തനാമരൂപസ്സ പച്ചയേസു പവത്തകങ്ഖായ ഇധേവ തീരണതോ സാ ഇധ വുത്താ. വണ്ണഭണനം വാ ഏതം ഇധ പച്ചുപ്പന്നകങ്ഖായ പഹാനവചനം യഥാ തം സോതാപത്തിമഗ്ഗാദീസു പഹീനാനമ്പി ച പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പഹാനാതിആദിനാ അനാഗാമിമഗ്ഗാദീസു വചനന്തി.

൧൨൪൨. കമ്മവിപാകാനം വസേനാപീതി പുരിമകമ്മഭവസ്മിം മോഹോ അവിജ്ജാ, ആയൂഹനം സങ്ഖാരാ, നികന്തി തണ്ഹാ, ഉപഗമനം ഉപാദാനം, ചേതനാ ഭവോ ഇതി ഇമേ പഞ്ച ധമ്മാ പുരിമകമ്മഭവസ്മിം ഇധ പടിസന്ധിയാ പച്ചയാ, ഇധ പടിസന്ധി വിഞ്ഞാണം, ഓക്കന്തി നാമരൂപം, പസാദോ ആയതനം, ഫുട്ഠോ ഫസ്സോ, വേദയിതം വേദനാ ഇതി ഇമേ പഞ്ച ധമ്മാ ഇധൂപപത്തിഭവസ്മിം പുരേ കതസ്സ കമ്മസ്സ പച്ചയാ, ഇധ പരിപക്കത്താ ആയതനാനം മോഹോ അവിജ്ജാ…പേ… ചേതനാ ഭവോ ഇതി ഇമേ പഞ്ച ധമ്മാ കമ്മഭവസ്മിം ആയതിം പടിസന്ധിയാ പച്ചയാതി ഏവം വുത്താനം കമ്മവട്ടവിപാകവട്ടാനം വസേന. കിലേസവട്ടോപി ചേത്ഥ കമ്മസഹായതായ കമ്മവട്ടേനേവ സങ്ഗഹിതോതി ദട്ഠബ്ബം.

൧൨൪൩. ദിട്ഠധമ്മവേദനീയന്തി ഏത്ഥ ദിട്ഠധമ്മോ വുച്ചതി പച്ചക്ഖഭൂതോ പച്ചുപ്പന്നോ അത്തഭാവോ, തത്ഥ വേദിതബ്ബഫലം കമ്മം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം. ഉപപജ്ജാപരാപരിയാഹോസികമ്മവസാ പനാതി ഉപപജ്ജവേദനീയഅപരാപരിയവേദനീയഅഹോസികമ്മവസേന. ഉത്തരപദലോപവസേന ഹി ‘‘ഉപപജ്ജാപരാപരിയ’’ന്തി വുത്തം. തത്ഥ പച്ചുപ്പന്നഭവതോ അനന്തരം ഉപപജ്ജിത്വാ വേദിതബ്ബഫലം കമ്മം ഉപപജ്ജവേദനീയം. അപരേ അപരേ ദിട്ഠധമ്മതോ അഞ്ഞസ്മിം അഞ്ഞസ്മിം യത്ഥകത്ഥചി അത്തഭാവേ വേദിതബ്ബഫലം കമ്മം അപരാപരിയവേദനീയം. അഹോസി ഏവ കമ്മം, ന തസ്സ വിപാകോ അഹോസി, അത്ഥി, ഭവിസ്സതി ചാതി ഏവം വത്തബ്ബകമ്മം അഹോസികമ്മം.

പടിപക്ഖേഹി അനഭിഭൂതതായ, പച്ചയവിസേസേന പടിലദ്ധവിസേസതായ ച ബലവഭാവപ്പത്താ താദിസസ്സ പുബ്ബാഭിസങ്ഖാരസ്സ വസേന സാതിസയാ ഹുത്വാ പവത്താ പഠമജവനചേതനാ തസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ ഫലദായിനീ ദിട്ഠധമ്മവേദനീയാ നാമ. സാ ഹി വുത്താകാരേന ബലവതി ജവനസന്താനേ ഗുണവിസേസയുത്തേസു ഉപകാരാനുപകാരവസപ്പവത്തിയാ, ആസേവനാലാഭേന അപ്പവിപാകതായ ച ഇതരദ്വയം വിയ പവത്തസന്താനുപരമാപേക്ഖം, ഓകാസലാഭാപേക്ഖഞ്ച കമ്മം ന ഹോതീതി ഇധേവ പുപ്ഫമത്തം വിയ പവത്തിവിപാകമത്തം അഹേതുകഫലം ദേതി, സഹേതുകഫലദാനേ പന പടിസന്ധിആകഡ്ഢനമ്പി ആപജ്ജേയ്യ. തഥാ അസക്കോന്തന്തി കമ്മസ്സ വിപാകദാനം നാമ ഉപധിപ്പയോഗാദിപച്ചയന്തരസമവായേനേവ ഹോതീതി തദഭാവതോ തസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ വിപാകം ദാതും അസക്കോന്തം. അഹോസികമ്മം…പേ… വിപാകോതി ഏത്ഥ ‘‘അഹോസി കമ്മ’’ന്തി പദം വിസും വിസും യോജേതബ്ബം ‘‘അഹോസി കമ്മം നാഹോസി കമ്മവിപാകോ, അഹോസി കമ്മം ന ഭവിസ്സതി കമ്മവിപാകോ, അഹോസി കമ്മം നത്ഥി കമ്മവിപാകോ’’തി (പടി. മ. ൧.൨൩൪). തത്ഥ സകസകകാലാതിക്കന്തസ്സ ഉപപജ്ജവേദനീയസ്സ, ദിട്ഠധമ്മവേദനീയസ്സ ച വസേന പുരിമം വുത്തം. തഞ്ഹി കമ്മസ്സ, വിപാകകാലസ്സ ച അതീതത്താ തഥാ വത്തബ്ബത്തം ലഭതി, ദുതിയം അനാഗതേ അരഹത്തം പാപുണന്തസ്സ പുരിമഭവേസു കതം അദിന്നവിപാകം അപരാപരിയവേദനീയം സന്ധായ വുത്തം, തതിയം പന അനന്തരഭവേ കതം ഉപപജ്ജവേദനീയം, അരഹതോ അതീതഭവേസു കതം അപരാപരിയവേദനീയഞ്ച സന്ധായ വുത്തം. അപരേ പന ‘‘ഏകമേവ അതീതം കമ്മം അദ്ധത്തയേ വിപാകാഭാവം സന്ധായ തിധാ വിഭജിത്വാ വുത്ത’’ന്തി വദന്തി.

അത്ഥസാധികാതി ദാനാദിപാണാതിപാതാദിഅത്ഥസ്സ നിപ്ഫാദികാ. കാ പന സാതി ആഹ ‘‘സത്തമജവനചേതനാ’’തി. സാ ഹി സന്നിട്ഠാപകചേതനാ വുത്തനയേന പടിലദ്ധവിസേസാ, പടിസന്ധിയാ അനന്തരപച്ചയഭാവിനോ വിപാകസന്താനസ്സ അനന്തരപച്ചയഭാവേന വാ തഥാ അഭിസങ്ഖതാ സമാനാ അനന്തരത്തഭാവേ വിപാകദായിനീ ഉപപജ്ജവേദനീയം നാമ. യേഭുയ്യവുത്തിയാ ചേത്ഥ ‘‘സത്തമജവനചേതനാ’’തി വുത്തം. പച്ചവേക്ഖണവസിതാദിപവത്തിയം പന പഞ്ചമാദികാപി ഹോതി. വിപാകം ദേതീതി പടിസന്ധിം ദത്വാ പവത്തിവിപാകം ദേതി, അദിന്നപടിസന്ധികം പന പവത്തിവിപാകം ദേതീതി നത്ഥി. ചുതിഅനന്തരഞ്ഹി ഉപപജ്ജവേദനീയസ്സ ഓകാസോതി ആചരിയാ. പടിസന്ധിയാ പന ദിന്നായ ജാതിസതേപി പവത്തിവിപാകം ദേതി. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘തിരച്ഛാനഗതേ ദാനം ദത്വാ സതഗുണാ പാടികങ്ഖിതബ്ബാ’’തി (മ. നി. ൩.൩൭൯). ഉഭിന്ന…പേ… ദേതീതി യഥാവുത്തകാരണവിരഹതോ ദിട്ഠധമ്മൂപപജ്ജവേദനീയഭാവം അസമ്പത്താ പഞ്ച ചേതനാ വിപാകദാനസഭാവസ്സ അനുപച്ഛിന്നത്താ യദാ ഓകാസം ലഭതി, തദാ പടിസന്ധിവിപാകം, പവത്തിവിപാകം വാ ദേതി. സതി സംസാരപ്പവത്തിയാതി ഇമിനാ അസതി സംസാരപ്പവത്തിയം അഹോസികമ്മപക്ഖേ തിട്ഠതി വിപച്ചനോകാസസ്സ അഭാവതോതി ദീപേതി.

൧൨൪൪. ഏവം താവ വിപാകദാനകാലവസേന ചതുബ്ബിധം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി വിപാകദാനപരിയായതോ, കിച്ചതോ ച ചതുബ്ബിധതം ദസ്സേതും ‘‘ഗരുക’’ന്തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ഗരുകന്തി മഹാസാവജ്ജം, മഹാനുഭാവഞ്ച അഞ്ഞേന കമ്മേന പടിബാഹിതും അസക്കുണേയ്യകമ്മം. ബഹുലന്തി അഭിണ്ഹസോ കതം, ഏകവാരം കത്വാപി അഭിണ്ഹസമാസേവിതഞ്ച. ആസന്നന്തി മരണാസന്നകാലേ അനുസ്സരിതം, തദാ കതഞ്ച. കടത്താകമ്മന്തി ഗരുകാദിഭാവം അസമ്പത്തം കതമത്തതോയേവ കമ്മന്തി വത്തബ്ബകമ്മം. തത്ഥ കുസലം വാ ഹോതു അകുസലം വാ, ഗരുകാഗരുകേസു യം ഗരുകം മാതുഘാതകാദികമ്മം വാ മഹഗ്ഗതകമ്മം വാ, തദേവ പഠമം വിപച്ചതി. തഥാ ബഹുലാബഹുലേസു യം ബഹുലം സുസീല്യം ദുസ്സീല്യം വാ, തദേവ പഠമം വിപച്ചതി. ദൂരാസന്നേസു യം ആസന്നം മരണകാലേ അനുസ്സരിതം, തേനേവ ഉപപജ്ജതി. ആസന്നകാലേ കതേ ച വത്തബ്ബമേവ നത്ഥീതി. കടത്താ പന കമ്മം പുനപ്പുനം ലദ്ധാസേവനം പുരിമാനം അഭാവേ പടിസന്ധിം ആകഡ്ഢതി. ഇതി ഗരുകം സബ്ബപഠമം വിപച്ചതി. തഥാ ഹി തം ‘‘ഗരുക’’ന്തി വുത്തം. ഗരുകേ അസതി ബഹുലീകതം, തസ്മിമ്പി അസതി ആസന്നം, തസ്മിമ്പി അസതി കടത്താകമ്മന്തി വുത്തം ‘‘പുരിമജാതീസു കതകമ്മം വിപച്ചതീ’’തി.

൧൨൪൫. പടിസന്ധിദാനാദിവസേന വിപാകസന്താനസ്സ നിബ്ബത്തകം ജനകം. സുഖദുക്ഖസന്താനസ്സ, നാമരൂപപ്പബന്ധസ്സ വാ ചിരതരപ്പത്തിഹേതുഭൂതം ഉപത്ഥമ്ഭകം. തേനാഹ ‘‘സുഖദുക്ഖം ഉപത്ഥമ്ഭേതി, അദ്ധാനം പവത്തേതീ’’തി. സുഖദുക്ഖേ പവത്തമാനേ ബവ്ഹാബാധതാദിപച്ചയൂപനിപാതനേന സണികം സണികം തസ്സ വിബാധകം ഉപപീളകം. തേനാഹ ‘‘സുഖദുക്ഖം പീളേതി ബാധതി, അദ്ധാനം പവത്തിതും ന ദേതീ’’തി. തഥാ പടിപക്ഖകമ്മവിപാകസ്സ അപ്പവത്തികരണവസേന ഉപച്ഛേദകം പടിബാഹകം ഉപഘാതകം. തേനാഹ ‘‘തസ്സ വിപാകം പടിബാഹിത്വാ’’തി.

രൂപഞ്ച അരൂപവിപാകക്ഖന്ധോ ചാതി രൂപാരൂപവിപാകക്ഖന്ധോ, കമ്മജരൂപസ്സാപി വിപാകപരിയായോ അത്ഥീതി ‘‘രൂപാരൂപവിപാകക്ഖന്ധേ’’തി വുത്തം. അഞ്ഞേന കമ്മേനാതി കുസലേന വാ അകുസലേന വാ അഞ്ഞേന കമ്മേന കത്തുഭൂതേന ദിന്നായ പടിസന്ധിയാ വിപാകേ ജനിതേ. തേനാഹ ‘‘ജനിതേ വിപാകേ’’തി. പവത്തിവിപാകം സന്ധായ ‘‘ജനിതേ വിപാകേ’’തി വദന്തി. ഉപ്പജ്ജനകസുഖദുക്ഖം ഉപത്ഥമ്ഭേതീതി ഉപത്ഥമ്ഭകകമ്മം കുസലം സമാനം അഞ്ഞേനപി കുസലകമ്മേന ഉപ്പജ്ജമാനകം സുഖം തസ്സ പടിപക്ഖവിബാധനവസേന ഉപത്ഥമ്ഭേതി. അകുസലം അഞ്ഞേന അകുസലകമ്മേന ഉപപജ്ജമാനം ദുക്ഖം തഥേവ ഉപത്ഥമ്ഭേതി. ഏവഞ്ച ഉപത്ഥമ്ഭേന്തം തം ദീഘകാലം പവത്തേതി നാമാതി ആഹ ‘‘അദ്ധാനം പവത്തേതീ’’തി. ഉപ്പജ്ജനകസുഖദുക്ഖം പീളേതീതി ഉപപീളകം അകുസലം സമാനം സുഖിതസ്സ രോഗാദിഅന്തരായകാരണസമ്പാദകഭാവേന സുഖസന്താനം ഉപച്ഛിന്ദന്തം പീളേതി, കുസലഞ്ച രോഗാദിനാ ദുക്ഖിതസ്സ ഭേസജ്ജാദിസുഖാദികാരണസമ്പാദകഭാവേന ദുക്ഖസന്താനം വിച്ഛിന്ദന്തം പീളേതി. കേചി പന ‘‘സുഖദുക്ഖസ്സ കാരണം അസമ്പാദേന്തമ്പി പടിസന്ധിദായകകമ്മസ്സ പവത്തിവിപാകം പടിബാഹിത്വാ സയം വിപാകദായകകമ്മം ഉപപീളകകമ്മ’’ന്തി വദന്തി. ഏവം സന്തേ പന പടിസന്ധിദായകമേവ ജനകകമ്മന്തി വുത്തം സിയാ.

അപിച ഉപഘാതകേന സഹ ഇമസ്സ വിസേസഭാവോ ആപജ്ജതി, തം പടിസന്ധിവിപാകസ്സ പടിബാഹകന്തി ചേ? തം ന, അവിസേസേന വുത്തത്താതി. ‘‘ദുബ്ബലം കമ്മം ഘാതേത്വാ’’തി വുത്തേ ‘‘നനു തസ്സ പുബ്ബേയേവ സിദ്ധത്താ, നിരുദ്ധത്താ ച കഥമിദം തദുപഘാതകം ഹോതീ’’തി ആപന്നം ചോദനം സന്ധായ കമ്മസ്സ ഘാതനം നാമ തസ്സ വിപാകപടിബാഹനമേവാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘തസ്സ വിപാകം പടിബാഹിത്വാ’’തി. തംപടിബാഹനഞ്ച അത്തനോ വിപാകുപ്പത്തിയാ ഓകാസകരണന്തി വുത്തം ‘‘അത്തനോ വിപാകസ്സ ഓകാസം കരോതീ’’തി. വിപച്ചനായ കതോകാസം കമ്മം വിപക്കമേവ നാമ ഹോതീതി ആഹ ‘‘ഏവം…പേ… ഉപ്പന്നം നാമ ഹോതീ’’തി.

ഉപപീളകം അഞ്ഞസ്സ വിപാകം ഉപച്ഛിന്ദതി, ന സയം അത്തനോ വിപാകം ദേതി, ഉപഘാതകം പന ദുബ്ബലകമ്മം ഉപച്ഛിന്ദിത്വാ അത്തനോ വിപാകം ഉപ്പാദേതീതി അയമേതേസം വിസേസോ. കേചി പന ആചരിയാ അപരേനാപി നയേന ജനകാദികമ്മം ഇച്ഛന്തി. കഥം? യസ്മിം കമ്മേ കതേ പടിസന്ധിയം, പവത്തേ ച വിപാകകടത്താരൂപാനം ഉപ്പത്തി ഹോതി, തം ജനകം. യസ്മിം പന കതേ അഞ്ഞേന ജനിതസ്സ ഇട്ഠസ്സ വാ അനിട്ഠസ്സ വാ ഫലസ്സ വിബാധകവിച്ഛേദകപച്ചയാനുപ്പത്തിയാ, ഉപബ്രൂഹകപച്ചയുപ്പത്തിയാ ച ജനകാനുഭാവാനുരൂപം പരിപോസകചിരതരപ്പബന്ധാ ഹോന്തി, തം ഉപത്ഥമ്ഭകം. ജനകേന നിബ്ബത്തിതം കുസലഫലം, അകുസലഫലം വാ യേന പച്ചനീകഭൂതേന രോഗധാതുവിസമതാദിനിമിത്തതായ ബാധീയതി, തം ഉപപീളകം. യേന പന കമ്മുനാ ജനകസാമത്ഥിയവസേന ചിരതരപ്പബന്ധാരഹമ്പി സമാനം ഫലവിച്ഛേദകപച്ചയുപ്പത്തിയാ ഉപഹഞ്ഞതി വിച്ഛിജ്ജതി, തം ഉപഘാതകന്തി.

ഏത്ഥ ച കേചി അപ്പാബാധദീഘായുകതാസംവത്തനവസേന ദുതിയസ്സ കുസലഭാവം, ബവ്ഹാബാധഅപ്പായുകതാസംവത്തനവസേന പച്ഛിമാനം ദ്വിന്നം അകുസലഭാവഞ്ച വണ്ണേന്തി, ഭൂരിദത്താദീനം പന നാഗാദീനം, ഇതോ അനുപ്പദിന്നയാപനകപേതാനഞ്ച അപായേസു അകുസലവിപാകസ്സ ഉപത്ഥമ്ഭനൂപപീളനൂപഘാതകാനി കമ്മാനി സന്തീതി ചതുന്നമ്പി കുസലാകുസലഭാവോ ന വിരുജ്ഝതി. കിഞ്ചാപി കമ്മാനം കമ്മന്തരഞ്ചേവ വിപാകന്തരഞ്ച ബുദ്ധാനം കമ്മവിപാകഞാണസ്സേവ യാഥാവസരസതോ പാകടം ഹോതി. ബുദ്ധാവേണികഞ്ഹേതം അസാധാരണം സാവകേഹി, വിപസ്സകേന പന ഏകദേസതോ ജാനിതബ്ബം. ന ഹി സബ്ബേന സബ്ബം അജാനന്തസ്സ പച്ചയപരിഗ്ഗഹോ പരിപൂരതി, തസ്മാ താദിസം പരിഗ്ഗഹം സന്ധായ ‘‘ഇതി ഇമ’’ന്തിആദി വുത്തം. യാദിസേഹി പച്ചയേഹി പച്ചുപ്പന്നേ അദ്ധാനേ നാമരൂപസ്സ പവത്തി, താദിസേഹേവ ഇതരസ്മിമ്പി അദ്ധദ്വയേതി ഏവം യഥാ അതീതാനാഗതേ നയം നേതി, തം ദസ്സേതും ‘‘യഥാ ഇദ’’ന്തിആദി വുത്തം. അദ്ധത്തയേപി കിരിയാകിരിയാഫലമത്തതാദസ്സനപരത്താ ചോദനായ. ഇതീ കമ്മഞ്ചേവാതിആദിനാ വുത്തസ്സേവത്ഥസ്സ നിഗമനവസേന വുത്തം. തസ്സേവം…പേ… പഹിയ്യതീതി തസ്സേവം സമനുപസ്സതോ യാ സാ പുബ്ബന്താദയോ ആരബ്ഭ ‘‘അഹോസിം നു ഖോ അഹ’’ന്തിആദിനാ നയേന പവത്താ വിചികിച്ഛാ പഹിയ്യതി.

൧൨൪൬-൮. പഹീനായ പന തായ സബ്ബഭവയോനിഗതിഠിതിസത്താവാസേസു ഹേതുഫലസമ്ബന്ധവസേനേവ പവത്തനാമരൂപമത്തമേവ ഖായതി. തേനേവാഹ ‘‘ഹേതുഫലസ്സ സമ്ബന്ധവസേനേവാ’’തിആദി. കാരണസാമഗ്ഗിയം ദാനാദീഹി സാധിതകിരിയായ പവത്തമാനായ കാരണമത്തേ കത്തുവോഹാരോതി ആഹ ‘‘കാരണതോ ഉദ്ധം കാരണം ന ച പസ്സതീ’’തി. പാക…പേ… പടിവേദകം ന പസ്സതീതി സമ്ബന്ധോ. പാകപടിവേദകന്തി വിപാകവിന്ദകം. ഏവം അപസ്സന്തോ പന കാരണേ സതി കാരകോതി, വിപാകപ്പവത്തിയാ സതി പടിസംവേദകോതി സമഞ്ഞാമത്തേനേവ പണ്ഡിതാ വോഹരന്തി. ഇച്ചേവം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതി. സുദ്ധധമ്മാതി കേനചി സത്തേന വാ പുഗ്ഗലേന വാ അമിസ്സധമ്മാ. ഏവേതന്തി ഏവംവിധം ഏതം ദസ്സനം സമ്മദസ്സനം, അവിപരീതദസ്സനന്തി അത്ഥോ.

൧൨൪൯. ബീജരുക്ഖാദികാനം വാതി യഥാ ബീജതോ രുക്ഖോ, രുക്ഖതോ ബീജന്തി ഏവം കാരണപരമ്പരഗവേസനേ അനാദികാലികത്താ ബീജരുക്ഖസന്താനസ്സ പുബ്ബാ കോടി നത്ഥി, ഏവം കമ്മപച്ചയാ വിപാകോ, വിപാകപച്ചയാ കമ്മന്തി പരിയേസനേ അനാദികാലികത്താ കമ്മവിപാകസന്താനസ്സ പുബ്ബാ കോടി ന പഞ്ഞായതി. ആദി-സദ്ദേന ‘‘കുക്കുടിയാ അണ്ഡം, അണ്ഡതോ കുക്കുടീ, പുനപി കുക്കുടിയാ അണ്ഡ’’ന്തി ഏവമാദിം സങ്ഗണ്ഹാതി.

൧൨൫൦-൩. അനാഗതേപി സംസാരേതി യഥാ അതീതേ, ഏവം അനാഗതേപി അദ്ധാനേ ഖന്ധാനം പടിപാടീതിആദിനാ വുത്തസംസാരേ സതി. അപ്പവത്തി ന ദിസ്സതീതി കമ്മതോ വിപാകോ ഭവിസ്സതി, വിപാകതോ കമ്മന്തി അനാഗതേ കാരിയപരമ്പരായ ഗവേസിയമാനായ അപരിക്ഖീണസംയോജനസ്സ കമ്മവിപാകാനം അപ്പവത്തനം ന ദിസ്സതി, പവത്തതി ഏവാതി അത്ഥോ. ഹേതുഫലസമ്ബന്ധവസേന പവത്തമാനേ സംസാരേ ‘‘പുബ്ബാ കോടി ന പഞ്ഞായതീ’’തി വചനേന കാരണേ ആദിസ്സ അഭാവോ വുത്തോ, ‘‘അപ്പവത്തി ന ദിസ്സതീ’’തി വചനേന ഫലസ്സ അവസാനാഭാവോ വുത്തോതി. ഏതമത്ഥന്തി ‘‘കമ്മസ്സ കാരകോ നത്ഥീ’’തിആദിനാ വുത്തമത്ഥം. അസയംവസീതി ന സയംവസിനോ, മിച്ഛാഭിനിവേസപരവസാതി അത്ഥോ. അഞ്ഞമഞ്ഞവിരോധിനോതി ഇതരീതരവിരുദ്ധാ ദിട്ഠിയോ വാ ദിട്ഠിയാ വാ അഞ്ഞമഞ്ഞേന സഹ വിരോധിനോ. ഗമ്ഭീരഞാണഗോചരതായ ഗമ്ഭീരം. തഥാ നിപുണം. സത്തസുഞ്ഞതായ, അഞ്ഞമഞ്ഞസഭാവസുഞ്ഞതായ ച സുഞ്ഞം. പച്ചയന്തി നാമരൂപസ്സ പച്ചയം, തപ്പച്ചയപടിവേധേനേവ ച സബ്ബം പടിവിദ്ധം ഹോതീതി.

൧൨൫൪-൬. കമ്മം നത്ഥി വിപാകമ്ഹീതി കുട്ടാദീസു രജാദി വിയ വിപാകേ സന്തിട്ഠമാനം കമ്മം നത്ഥി. പാകോ കമ്മേ ന വിജ്ജതീതി തഥാ കമ്മേ സന്തിട്ഠമാനോ വിപാകോ നത്ഥി. യഥാവുത്തമേവത്ഥം ഉപമായ വിഭാവേതും ‘‘യഥാ ന സൂരിയേ’’തിആദി വുത്തം. മണിമ്ഹീതി സൂരിയകന്തമണിമ്ഹി. ന തേസം ബഹി സോ അത്ഥീതി തേ മുഞ്ചിത്വാ തേഹി ബഹി സോ അഗ്ഗി നത്ഥി. സമ്ഭാരേഹീതി സമങ്ഗീഭൂതേഹി ആതപാദീഹി തീഹി കാരണേഹി. ന അന്തോ കമ്മസ്സാതിആദി അത്ഥതോ ഹേട്ഠാ വുത്തമ്പി ഉപമാനിഗമനത്ഥം പുനപി വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം.

൧൨൫൭-൮. യദി ഹേതു, ഫലഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞരഹിതം, കഥം ഹേതുതോ ഫലം നിബ്ബത്തതീതി ആഹ ‘‘കമ്മഞ്ച ഖോ ഉപാദായാ’’തി. ന കേവലം കമ്മഫലമേവ സുഞ്ഞം കത്തുരഹിതം, സബ്ബമ്പി ധമ്മജാതം കാരകരഹിതന്തി ദസ്സേതും ‘‘ന ഹേത്ഥ ദേവോ’’തിആദിഗാഥാ വുത്താ. ഹേതുസമ്ഭാരപച്ചയാതി ഏകേന ഹേതുനാ ഏകസ്സ, അനേകസ്സ വാ ഫലസ്സ അനിബ്ബത്തിതോ ഹേതുസമൂഹനിമിത്തം, സമ്ഭാരോതി വാ പച്ചയാധിവചനന്തി ഹേതുപച്ചയനിമിത്തന്തി അത്ഥോ.

൧൨൫൯. അദ്ധാസു തരിത്വാ കങ്ഖന്തി തീസു അദ്ധാസു സോളസവിധം കങ്ഖം വിതരിത്വാ. ന കേവലമേതം സോളസവിധമേവ കങ്ഖം വിതരതി, അഥ ഖോ ‘‘സത്ഥരി കങ്ഖതീ’’തിആദിനയപ്പവത്തം (ധ. സ. ൧൧൨൩; വിഭ. ൯൧൫) അട്ഠവിധം കങ്ഖമ്പി പജഹതി. തഥാ ഹേത്ഥ ബുദ്ധോ ധമ്മോ സങ്ഘോ സിക്ഖാതി കങ്ഖായ ഗോചരഭൂതാ ലോകിയാ ധമ്മാ അധിപ്പേതാ. ന ഹി ലോകുത്തരധമ്മേ ആരബ്ഭ കിലേസാ പവത്തിതും സക്കോന്തി. പുബ്ബന്തോതി അതീതാ ഖന്ധായതനധാതുയോ, അപരന്തോതി അനാഗതാ, പുബ്ബന്താപരന്തോതി തദുഭയം, അദ്ധാപച്ചുപ്പന്നം വാ തദുഭയഭാഗയുത്തത്താ. പടിച്ചസമുപ്പന്നധമ്മഗ്ഗഹണേന ഗഹിതോ അട്ഠമോ കങ്ഖാവിസയോ നാമരൂപമത്തം, ഇദപ്പച്ചയതാ-ഗ്ഗഹണേന പന തസ്സ പച്ചയോ ഗഹിതോ, തസ്മാ സോളസവത്ഥുകായ പഹീനായ അട്ഠവത്ഥുകാ കങ്ഖാ അപ്പതിട്ഠാവ ഹോതീതി. ഏതാസഞ്ച പഹാനേന ദ്വാസട്ഠിദിട്ഠിഗതാനിപി വിക്ഖമ്ഭന്തി ദിട്ഠേകട്ഠത്താ വിചികിച്ഛായ. യഥാ ഹി ദിട്ഠി സമുച്ഛിജ്ജമാനാ വിചികിച്ഛായ സദ്ധിംയേവ സമുച്ഛിജ്ജതി, ഏവം വിചികിച്ഛാ വിക്ഖമ്ഭിയമാനാ ദിട്ഠിയാ സദ്ധിംയേവ വിക്ഖമ്ഭീയതി. അത്താഭിനിവേസൂപനിസ്സയാ ഹി ‘‘അഹോസിം നു ഖോ അഹ’’ന്തിആദിനയപ്പവത്താ (മ. നി. ൧.൧൮; സം. നി. ൨.൨൦; മഹാനി. ൧൭൪) സോളസവത്ഥുകാ കങ്ഖാ, സാ ഏവ ച പുബ്ബന്താദിവത്ഥുഭാവേന വുത്താ, അത്താഭിനിവേസവത്ഥുകാനി ദ്വാസട്ഠി ദിട്ഠിഗതാനി, ബുദ്ധാദിവത്ഥുകാ ച തദേകട്ഠാതി. ഉട്ഠിതന്തി ഉപ്പജ്ജിത്വാ ഠിതം.

൧൨൬൦-൨. കങ്ഖാവിതരണം നാമാതി യഥാവുത്തകങ്ഖാവിതരണതോ കങ്ഖാവിതരണം നാമ. ന കേവലം കങ്ഖാവിതരണം നാമ, ധമ്മട്ഠിതിഞാണന്തിപി യഥാഭൂതഞാണന്തിപി സമ്മാദസ്സനന്തിപി ഇദം സമുദീരിതം. ഏത്ഥ ച ധരീയന്തി അത്തനോ പച്ചയേഹീതി ധമ്മാ, തിട്ഠതി ഏത്ഥ ഫലം തദായത്തവുത്തിതായാതി ഠിതി, ധമ്മാനം ഠിതി ധമ്മട്ഠിതി, പച്ചയധമ്മാ. അഥ വാ ധമ്മോതി കാരണം ‘‘ധമ്മപടിസമ്ഭിദാ’’തിആദീസു (വിഭ. ൭൧൮-൭൨൧) വിയ, ധമ്മസ്സ ഠിതിസഭാവോ, ധമ്മതോ ച അഞ്ഞോ സഭാവോ നത്ഥീതി പച്ചയധമ്മാനം പച്ചയഭാവോ, ധമ്മട്ഠിതിയം ഞാണം ധമ്മട്ഠിതിഞാണം. സങ്ഖാരാനം യഥാഭൂതം അനിച്ചതാദി യഥാഭൂതം, തത്ഥ ഞാണന്തി യഥാഭൂതഞാണം. സമ്മാ പസ്സതീതി സമ്മാദസ്സനം. ലദ്ധപ്പതിട്ഠോതി സാസനേ പതിട്ഠാ നാമ അരിയമഗ്ഗോ. അയം പന തം അനധിഗതോപി തദധിഗമുപായപടിപത്തിയം ഠിതത്താ ലദ്ധപ്പതിട്ഠോ വിയ ഹോതീതി ‘‘ലദ്ധപ്പതിട്ഠോ’’തി വുത്തോ. തതോയേവ ചൂളകോ സോതാപന്നോ, ലോകിയാഹി സീലസമാധിപഞ്ഞാഹി സമന്നാഗതത്താ ഉത്തരി അപ്പടിവിജ്ഝന്തോ സോതാപന്നോ വിയ നിയതോ, സുഗതിപരായണോ ച ഹോതീതി ചൂളസോതാപന്നോ. സോതാപന്നോ ഹി ഖീണാപായദുഗ്ഗതിവിനിപാതോതി. അഥ വാ ലദ്ധപ്പതിട്ഠോ കങ്ഖാവിതരണവിസുദ്ധിസമധിഗമേന. സപ്പച്ചയനാമരൂപദസ്സനേന ഹി സമ്മദ്ദിതദിട്ഠികണ്ടകോ വിനിദ്ധുതഅഹേതുകവിസമഹേതുവാദോ യഥാസകപച്ചയേഹേവ ധമ്മപ്പവത്തിം ഞത്വാ സാസനേ പതിട്ഠിതസദ്ധോ ലദ്ധപ്പതിട്ഠോ നാമ ഹോതീതി. നാമരൂപവവത്ഥാനേന ദുക്ഖസച്ചം, ധമ്മട്ഠിതിഞാണേന സമുദയസച്ചം, തസ്സേവ അപരഭാഗേ അനിച്ചതോ മനസികാരാദിവിധിനാ മഗ്ഗസച്ചഞ്ച അഭിഞ്ഞായ പവത്തിയാ ദുക്ഖഭാവം ദിസ്വാ തസ്സ അപ്പവത്തേ നിരോധേ ഏകംസേനേവ നിന്നജ്ഝാസയതായ ലോകിയേനേവ ഞാണേന ചതുന്നം അരിയസച്ചാനം അധിഗതത്താ അപായേസു അഭബ്ബുപ്പത്തികോ, സോതാപന്നഭൂമിയഞ്ച ഭബ്ബുപ്പത്തികോ ഹോതീതി ചൂളസോതാപന്നോ നാമാതി വുത്തം ‘‘സോതാപന്നോ ഹി ചൂളകോ’’തി. തസ്മാതി യസ്മാ ഏവം മഹാനിസംസമേതം ഞാണം, തസ്മാ സപഞ്ഞോ അത്തനോ ഹിതാനുപേക്ഖനപഞ്ഞായ സമന്നാഗതോ. തേനാഹ ‘‘അത്ഥകാമോ’’തി.

ഇതി അഭിധമ്മത്ഥവികാസിനിയാ നാമ

അഭിധമ്മാവതാരസംവണ്ണനായ

കങ്ഖാവിതരണവിസുദ്ധിനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.