൪. ചതുത്ഥോ പരിച്ഛേദോ

ഏകവിധാദിനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൨൭. ഇതോ പരം പവക്ഖാമി, നയമേകവിധാദികം;

ആഭിധമ്മികഭിക്ഖൂനം, ബുദ്ധിയാ പന വുദ്ധിയാ.

അഹം ഇതോ പരം ഇതോ പരിച്ഛേദതോ പരം ഏകവിധാദികം നയം ആഭിധമ്മികഭിക്ഖൂനം ബുദ്ധിയാ വുദ്ധിത്ഥായ പവക്ഖാമി ദേസേസ്സാമി.

൧൨൮. സബ്ബമേകവിധം ചിത്തം, വിജാനനസഭാവതോ സബ്ബം ചിത്തം വിജാനനസഭാവതോ ഏകവിധം, ദുവിധഞ്ച ഭവേ ചിത്തം അഹേതുകസഹേതുകതോ ഇദം ചിത്തം ദുവിധം ഭവേയ്യ.

൧൨൯. പുഞ്ഞാപുഞ്ഞവിപാകാ ഹി, കാമേ ദസ ച പഞ്ച ച ഹി സച്ചം കാമേ കാമാവചരേ കുസലാകുസലവിപാകാ ദസ പഞ്ച ച കിരിയാ തിസ്സോ ഇതി സബ്ബേ അട്ഠാരസ ചിത്തുപ്പാദാ അഹേതുകാ.

൧൩൦. അഹേതുകതോ ചിത്തുപ്പാദതോ സേസാ ഏകസത്തതി ചിത്തുപ്പാദാ സഹേതുകാതി സഹേതുകാ നാമാതി മഹേസിനാ താദിനാ അവിപരീതസഭാവേന ഹേതുവാദിനാ പച്ചയവാദിനാ നിദ്ദിട്ഠാ.

൧൩൧. സവത്ഥുകാവത്ഥുകതോ സവത്ഥുകഅവത്ഥുകവസേന തഥാ ഉഭയവസേന സവത്ഥുകവസേന, അവത്ഥുകവസേന ച സബ്ബം വുത്തപ്പകാരേന ച മാനസം തിവിധം ഹോതി.

൧൩൨-൪. സബ്ബോ കാമവിപാകോ ച, രൂപേ പഞ്ചദസാപി ച ചിത്തുപ്പാദാ ആദിമഗ്ഗോ പഠമമഗ്ഗോ ഹസിതുപ്പാദോ മനോധാതുകിരിയാപി ച ദോമനസ്സദ്വയഞ്ചാപി തേചത്താലീസ മാനസാ വിനാ വത്ഥും വത്ഥും വജ്ജേത്വാ ന ഉപ്പജ്ജന്തി, ഏകന്തേന സവത്ഥുകാ നാമ. അരൂപാവചരവിപാകാ ച ഏകന്തേന അവത്ഥുകാ, മയാ വുത്തതോ ചിത്തുപ്പാദതോ സേസാനി ദ്വേചത്താലീസ ചിത്താനി ഉഭയഥാ സവത്ഥുകാവത്ഥുകവസേന സിയും.

൧൩൫. ഏകേകാരമ്മണം ചിത്തം, പഞ്ചാരമ്മണമേവ ച ചിത്തം ഛളാരമ്മണകഞ്ചേതി ഏവം ഇമിനാ മയാ വുത്തപ്പകാരേനാപി തിവിധം ചിത്തം സിയാ.

൧൩൬-൮. വിഞ്ഞാണാനി ച ദ്വേ പഞ്ച, അട്ഠ ലോകുത്തരാനി ച അഭിഞ്ഞാമാനസം ഠപേത്വാ സബ്ബം മഹഗ്ഗതഞ്ചേവാതി തേചത്താലീസ ചിത്തുപ്പാദാ പന ഏകേകാരമ്മണാ വിഞ്ഞേയ്യാ ധീരേന. തത്ഥ ചിത്തേ മനോധാതുത്തയം പഞ്ചാരമ്മണം ഈരിതം ഭഗവതാ. മയാ വുത്തചിത്തതോ സേസാനി തേചത്താലീസ ചിത്താനി ഛളാരമ്മണികാനി മതാനി സത്ഥുനാ, തഥാ ഏവം ചിത്തം കുസലാകുസലാദിതോ തിവിധം. ആദി-സദ്ദേന അബ്യാകതം ഗഹേതബ്ബം.

൧൩൯. അഹേതുകം ചിത്തം ഏകഹേതുകഞ്ച ചിത്തം ദ്വിഹേതുകഞ്ച ചിത്തം തിഹേതുകഞ്ച ചിത്തന്തി ഏവം ഇമിനാ പകാരേന ചിത്തം ചതുബ്ബിധം വിഭാവിനാ വിഞ്ഞാതബ്ബം.

൧൪൦-൨. ഹേട്ഠാ മയാപി നിദ്ദിട്ഠാ അട്ഠാരസ ചിത്തുപ്പാദാ അഹേതുകാ, വിചികിച്ഛുദ്ധച്ചസംയുത്തം ചിത്തം ഏകഹേതുകം ഏവം ഉദീരിതം ഭഗവതാ. കാമേ കാമാവചരേ പുഞ്ഞവിപാകക്രിയതോ കുസലവസേന ച വിപാകവസേന ച കിരിയാവസേന ച ദ്വാദസധാ ചിത്തുപ്പാദാ അകുസലാ ച ദസധാ ചാതി ബാവീസതി ചിത്തുപ്പാദാ ദുഹേതുകാ. കാമേ കാമാവചരേ പുഞ്ഞവിപാകക്രിയതോ പുഞ്ഞവസേന ച വിപാകവസേന ച കിരിയാവസേന ച ദ്വാദസധാ ചിത്തുപ്പാദാ. സബ്ബം മഹഗ്ഗതഞ്ചേവ അപ്പമാണം ലോകുത്തരചിത്തഞ്ച തിഹേതുകം.

൧൪൩-൫൦. രൂപീരിയാപഥവിഞ്ഞത്തി-ജനകാജനകാദിതോതി രൂപഇരിയാപഥവിഞ്ഞത്തിജനകവസേന രൂപഇരിയാപഥജനകവസേന ച രൂപജനകവസേന ച തികിച്ചാജനകവസേന ചാതിആദീഹി പകാരേഹി സബ്ബം ചിത്തം ചതുബ്ബിധം ഹോതി. തത്ഥ തസ്മിം ചിത്തേ ദ്വാദസാകുസലാ, കാമധാതുയാ കുസലാ, തഥാ കാമേ ദസ കിരിയാ, അഭിഞ്ഞാമാനസം ദ്വയം, ഇമേ ബാത്തിംസ മാനസാ രൂപാനി സമുട്ഠാപേന്തി, ഇരിയാപഥം കപ്പേന്തി, വിഞ്ഞത്തിം ജനയന്തി. കുസലാ മഹഗ്ഗതമാനസാ കിരിയാ ച മഹഗ്ഗതമാനസാ, അട്ഠ അനാസവചിത്താനി, ഛബ്ബീസതി ച മാനസാ രൂപാനി സമുട്ഠാപേന്തി, ഇരിയാപഥം കപ്പേന്തി. ചോപനം ന പാപേന്തി വിഞ്ഞത്തിം ന ജനയന്തീതി അത്ഥോ. ഇമേ ചിത്തുപ്പാദാ ദുകിച്ചനിയതാ, ദസ വിഞ്ഞാണേ ഠപേത്വാ ദ്വീസു ഭൂമീസു വിപാകാ മനോധാതുദ്വയസന്തീരണത്തയമഹാവിപാകരൂപവിപാകാനം വസേന അട്ഠാരസ പാകാ മനോധാതു കിരിയാ ചേവാതി ഇമാനി ഏകൂനവീസതി ചിത്താനി രൂപാനി സമുട്ഠാപേന്തി, ഇതരദ്വയം ന കരോന്തി, പുന ദ്വേപഞ്ചവിഞ്ഞാണാ പഠമം ‘‘ദസ വിഞ്ഞാണേ’’തി വുത്തത്താ ‘‘പുനാ’’തി വുത്താ. അരൂപീസു വിപാകാ ച സബ്ബേസം സത്താനം പടിസന്ധിചിത്തഞ്ച അരഹതോ ചുതിചിത്തഞ്ച ഇമേ സോളസ മാനസാ തികിച്ചാനി ന കരോന്തി.

൧൫൧. ഏകദ്വിതിചതുട്ഠാന-പഞ്ചട്ഠാനപ്പഭേദതോ ഏകകിച്ചദ്വികിച്ചതികിച്ചചതുകിച്ചപഞ്ചകിച്ചഭേദേന പഞ്ചധാ ചിത്തം പഞ്ചപകാരം ചിത്തം പഞ്ചനിമ്മലലോചനോ ബുദ്ധോ അക്ഖാസി കഥേസി.

൧൫൨. കുസലാകുസലാ സബ്ബേ, ചിത്തുപ്പാദാ മഹാക്രിയാ;

മഹഗ്ഗതാ ക്രിയാ ചേവ, ചത്താരോ ഫലമാനസാ.

൧൫൩. സബ്ബേവ പഞ്ചപഞ്ഞാസ ചിത്തുപ്പാദാ ജവനട്ഠാനതോയേവ ജവനകിച്ചവസേനേവ ഏകട്ഠാനേ ഏകകിച്ചേ നിപ്പപഞ്ചേന സത്ഥുനാ തണ്ഹാമാനദിട്ഠിവിരഹിതേന സത്ഥുനാ നിയാമിതാ കഥിതാ.

൧൫൪. പുന ദ്വേപഞ്ചവിഞ്ഞാണാ ചിത്തുപ്പാദാ ദസ്സനേ സവനേ തഥാ ഘായനേ സായനട്ഠാനേ ഫുസനേ പടിപാടിയാ സത്ഥുനാ നിയാമിതാ.

൧൫൫. മനോധാതുത്തികം ആവജ്ജനേ പടിച്ഛനേ, ഏതേ അട്ഠസട്ഠി ചിത്തുപ്പാദാ ഏകട്ഠാനികതം ഏകകിച്ചഭാവം ഗതാ പത്താ ഭവന്തി.

൧൫൬-൮. ചിത്തദ്വയം ദ്വിട്ഠാനികം നാമ ഉദീരിതം ഭഗവതാ, സോമനസ്സയുതം ചിത്തം പഞ്ചദ്വാരേ സന്തീരണം സിയാ. ഛദ്വാരേ തദാലമ്ബണഞ്ച ബലവാരമ്മണേ അതിമഹന്താരമ്മണേ സതി സിയാ, തഥാ വോട്ഠബ്ബനം പഞ്ചദ്വാരേസു വോട്ഠബ്ബനം ഹോതി. മനോദ്വാരേസു പന സബ്ബേസം ആരമ്മണാനം ആവജ്ജനം ഹോതി, ഇദം ചിത്തദ്വയം ദ്വിട്ഠാനികം നാമ ഹോതി.

൧൫൯. പടിസന്ധിയാ ഠാനതോ പടിസന്ധിയാ കിച്ചവസേന ഭവങ്ഗസ്സ ഠാനതോ ഭവങ്ഗസ്സ കിച്ചവസേന ചുതിയാ ഠാനതോ ചുതിയാ കിച്ചവസേന തേ മഹഗ്ഗതവിപാകാ നവ തിട്ഠാനികാ തികിച്ചാതി മുനിനാ മതാ.

൧൬൦-൩. അട്ഠ കാമാ മഹാപാകാ, പടിസന്ധിഭവങ്ഗതോ പടിസന്ധിഭവങ്ഗവസേന തദാരമ്മണതോ ചേവ തദാരമ്മണവസേന ച ഏവ ചുതിട്ഠാനവസേന ച അട്ഠ ചിത്താനി ചതുട്ഠാനികചിത്താനി ഹോന്തി, ഇതി വചനം ധീരോ നിദ്ദിസേ, കുസലാകുസലപാകോപേക്ഖാസഹഗതദ്വയം പഞ്ചദ്വാരേ സന്തീരണം ഭവേ, ഛദ്വാരികേസുപി ബലവാരമ്മണേ സതി തദാരമ്മണതാ സിയാ. പടിസന്ധിഭവങ്ഗാനം ഠാനവസേന ച ചുതിട്ഠാനവസേന ച ഇദം ചിത്തദ്വയം പഞ്ചട്ഠാനികചിത്തം നാമാതി ഉദീരിതം മുനിനാ.

൧൬൪. പഞ്ചകിച്ചം ദ്വയം ചിത്തം, അട്ഠകം പന ചതുകിച്ചം, നവകം തികിച്ചം, ദ്വേ ചിത്തുപ്പാദാ ദ്വികിച്ചാ, ഇമേസം ഇമേഹി ചിത്തുപ്പാദേഹി സേസം ഏകകം കിച്ചം.

൧൬൫. ഭവങ്ഗാവജ്ജനഞ്ചേവ, ദസ്സനം സമ്പടിച്ഛനം;

സന്തീരണം വോട്ഠബ്ബനം, ജവനം ഭവതി സത്തമം.

൧൬൬. ഛബ്ബിധം ഹോതി തം ഛന്നം തം ചിത്തം ഛന്നം ചക്ഖുസോതഘാനജിവ്ഹാകായമനോവിഞ്ഞാണാനം പഭേദതോ ഛബ്ബിധം ഹോതി, ചക്ഖുസോതഘാനജിവ്ഹാകായമനോധാതുമനോവിഞ്ഞാണധാതൂനം സത്തന്നം വസേന ചിത്തം സത്തധാ ഹോതി.

൧൬൭. ഏകേകാരമ്മണം ഛക്കം, പഞ്ചാരമ്മണഭേദതോ ഛളാരമ്മണതോ ചേവ ഛളാരമ്മണചിത്തവസേന മനോ ചിത്തം അട്ഠവിധം ഹോതി.

൧൬൮. തത്ഥ തസ്മിം ചിത്തേ ദ്വേപഞ്ചവിഞ്ഞാണാ ഏകേകഗോചരാ ഹോന്തി, ദ്വേ ചിത്തുപ്പാദാ രൂപാരമ്മണികാ, ദ്വേ ദ്വേ ചിത്തുപ്പാദാ സദ്ദാദിഗോചരാ.

൧൬൯. പഞ്ചാഭിഞ്ഞാവിവജ്ജിതം സബ്ബം മഹഗ്ഗതം, സബ്ബം ലോകുത്തരഞ്ച ഇതി ഇദം ചിത്തം ഏകേകാരമ്മണം ഭവേ.

൧൭൦. ഇദം ഛക്കം ഏകേകാരമ്മണം വിഭാവിനാ ഞേയ്യം, മനോധാതുത്തയം പഞ്ചാരമ്മണികം നാമ ഭവേ.

൧൭൧. കാമാവചരചിത്താനി ചത്താലീസം തഥാ ഏകേകം സബ്ബാനി അഭിഞ്ഞാനി ച ഛളാരമ്മണികാനീതി ഛളാരമ്മണികാനി നാമ പണ്ഡിതേന വിഞ്ഞേയ്യാനി.

൧൭൨. സത്തവിഞ്ഞാണധാതൂസു പച്ഛിമം മനോവിഞ്ഞാണധാതുഞ്ച കുസലാകുസലാബ്യാകതവസേന തിധാ കത്വാ നവവിധം ചിത്തം ഹോതി.

൧൭൩. മനോവിഞ്ഞാണധാതുയാ ഭേദോ പുഞ്ഞാപുഞ്ഞവസേനേവ വിപാകകിരിയഭേദതോ ഛസത്തതിവിധോ ഹോതി.

൧൭൪. മനോധാതും വിപാകകിരിയഭേദതോ ദ്വിധാ കത്വാ പുബ്ബേ വുത്തേഹി നവധാ ചിത്തേഹി മാനസം ദസധാ ഹോതി.

൧൭൫. പച്ഛിമം ധാതുദ്വയം മനോധാതുമനോവിഞ്ഞാണധാതുദ്വയം, മനോധാതും കുസലവിപാകഅകുസലവിപാകകിരിയാവസേന തിധാ കത്വാ, മനോവിഞ്ഞാണധാതുഞ്ച കുസലാകുസലാബ്യാകതവസേന തിവിധാ കത്വാ ചക്ഖുസോതഘാനജിവ്ഹാകായവിഞ്ഞാണേഹി സഹ ചിത്തം ഏകാദസവിധം ഹോതി, ഇതി ഇദം വചനം പണ്ഡിതോ പരിദീപയേ.

൧൭൬. മനോവിഞ്ഞാണധാതുമ്പി കുസലാകുസലാദിതോ കുസലാകുസലവിപാകകിരിയാവസേന ചതുധാ വിഭജിത്വാന തം ചിത്തം ചക്ഖുസോതഘാനജിവ്ഹാകായവിഞ്ഞാണേഹി സഹ തിപ്പകാരായ മനോധാതുയാ ച സഹ ദ്വാദസധാപി ധീരോ വദേ.

൧൭൭-൯. ചിത്തം ചുദ്ദസട്ഠാനഭേദേന ചുദ്ദസധാ ഭവേ, പടിസന്ധിയാ വസേന ച ഭവങ്ഗവസേന ച ചുതിയാ വസേന ച ആവജ്ജനസ്സ വസേന ച പഞ്ചന്നം ദസ്സനാദീനം കിച്ചാനം വസേന ച സമ്പടിച്ഛനചേതസോ വസേന ച സന്തീരണസ്സ വസേന ച വോട്ഠബ്ബനജവനാനം വസേന ച, യഥാ ഏവം തദാരമ്മണചിത്തസ്സ വസേന ചാതി ഏവം ഇമിനാ പകാരേന ഠാനഭേദതോ കിച്ചഭേദേന ചുദ്ദസധാ ചിത്തം ഹോതി, ഇതി ഇദം വചനം ധീരോ പരിദീപയേ പരിദീപേയ്യ.

൧൮൦. ഭൂമിപുഗ്ഗലനാനത്തവസേന ഭൂമിനാനത്തവസേന, പുഗ്ഗലനാനത്തവസേന ച ചിത്താനം പവത്തിതോ ഇദം ചിത്തം ബഹുധാ ഹോതി, ഇതി വചനഞ്ച ധീരോ വിഭാവയേ പകാസേയ്യ.

൧൮൧. ഇധ ഇമസ്മിം സാസനേ യോ ഭിക്ഖു മതിമാ ഇമസ്മിം ഏകവിധാദിനയേ കുസലോ ഛേകോ ഹോതി, അഭിധമ്മേ പവത്താ അത്ഥാ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഹത്ഥഗതാ ഹത്ഥപവിട്ഠാ ആമലകാ വിയ സുദ്ധമണികാ വിയ ഹോന്തി.

ഇതി അഭിധമ്മാവതാരടീകായ

ഏകവിധാദിനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചതുത്ഥോ പരിച്ഛേദോ.