൧. പഠമപേയ്യാലവഗ്ഗോ

൧. മാതുഗാമസുത്തം

൨൮൦. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ ഏകന്തഅമനാപോ ഹോതി പുരിസസ്സ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന ച രൂപവാ ഹോതി, ന ച ഭോഗവാ ഹോതി, ന ച സീലവാ ഹോതി, അലസോ ച ഹോതി, പജഞ്ചസ്സ ന ലഭതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ ഏകന്തഅമനാപോ ഹോതി പുരിസസ്സ. പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ ഏകന്തമനാപോ ഹോതി പുരിസസ്സ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? രൂപവാ ച ഹോതി, ഭോഗവാ ച ഹോതി, സീലവാ ച ഹോതി, ദക്ഖോ ച ഹോതി അനലസോ, പജഞ്ചസ്സ ലഭതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ ഏകന്തമനാപോ ഹോതി പുരിസസ്സാ’’തി. പഠമം.

൨. പുരിസസുത്തം

൨൮൧. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ പുരിസോ ഏകന്തഅമനാപോ ഹോതി മാതുഗാമസ്സ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന ച രൂപവാ ഹോതി, ന ച ഭോഗവാ ഹോതി, ന ച സീലവാ ഹോതി, അലസോ ച ഹോതി, പജഞ്ചസ്സ ന ലഭതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ പുരിസോ ഏകന്തഅമനാപോ ഹോതി മാതുഗാമസ്സ. പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ പുരിസോ ഏകന്തമനാപോ ഹോതി മാതുഗാമസ്സ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? രൂപവാ ച ഹോതി, ഭോഗവാ ച ഹോതി, സീലവാ ച ഹോതി, ദക്ഖോ ച ഹോതി അനലസോ, പജഞ്ചസ്സ ലഭതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ പുരിസോ ഏകന്തമനാപോ ഹോതി മാതുഗാമസ്സാ’’തി. ദുതിയം.

൩. ആവേണികദുക്ഖസുത്തം

൨൮൨. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ ആവേണികാനി ദുക്ഖാനി, യാനി മാതുഗാമോ പച്ചനുഭോതി, അഞ്ഞത്രേവ പുരിസേഹി. കതമാനി പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ ദഹരോവ സമാനോ പതികുലം ഗച്ഛതി, ഞാതകേഹി വിനാ ഹോതി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ പഠമം ആവേണികം ദുക്ഖം, യം മാതുഗാമോ പച്ചനുഭോതി, അഞ്ഞത്രേവ പുരിസേഹി. പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ ഉതുനീ ഹോതി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ ദുതിയം ആവേണികം ദുക്ഖം, യം മാതുഗാമോ പച്ചനുഭോതി, അഞ്ഞത്രേവ പുരിസേഹി. പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ ഗബ്ഭിനീ ഹോതി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ തതിയം ആവേണികം ദുക്ഖം, യം മാതുഗാമോ പച്ചനുഭോതി, അഞ്ഞത്രേവ പുരിസേഹി. പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ വിജായതി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ ചതുത്ഥം ആവേണികം ദുക്ഖം, യം മാതുഗാമോ പച്ചനുഭോതി, അഞ്ഞത്രേവ പുരിസേഹി. പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ പുരിസസ്സ പാരിചരിയം ഉപേതി. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ പഞ്ചമം ആവേണികം ദുക്ഖം, യം മാതുഗാമോ പച്ചനുഭോതി, അഞ്ഞത്രേവ പുരിസേഹി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച മാതുഗാമസ്സ ആവേണികാനി ദുക്ഖാനി, യാനി മാതുഗാമോ പച്ചനുഭോതി, അഞ്ഞത്രേവ പുരിസേഹീ’’തി. തതിയം.

൪. തീഹിധമ്മേഹിസുത്തം

൨൮൩. ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ യേഭുയ്യേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. കതമേഹി തീഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ പുബ്ബണ്ഹസമയം മച്ഛേരമലപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി. മജ്ഝന്ഹികസമയം ഇസ്സാപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി. സായന്ഹസമയം കാമരാഗപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ അഗാരം അജ്ഝാവസതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ യേഭുയ്യേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. കോധനസുത്തം

൨൮൪. അഥ ഖോ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇധാഹം, ഭന്തേ, മാതുഗാമം പസ്സാമി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തം. കതീഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതീ’’തി?

‘‘പഞ്ചഹി ഖോ, അനുരുദ്ധ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അസ്സദ്ധോ ച ഹോതി, അഹിരികോ ച ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ച ഹോതി, കോധനോ ച ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, അനുരുദ്ധ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ഉപനാഹീസുത്തം

൨൮൫. ‘‘പഞ്ചഹി, അനുരുദ്ധ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അസ്സദ്ധോ ച ഹോതി, അഹിരികോ ച ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ച ഹോതി, ഉപനാഹീ ച ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, അനുരുദ്ധ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. ഇസ്സുകീസുത്തം

൨൮൬. ‘‘പഞ്ചഹി, അനുരുദ്ധ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അസ്സദ്ധോ ച ഹോതി, അഹിരികോ ച ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ച ഹോതി, ഇസ്സുകീ ച ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, അനുരുദ്ധ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതീ’’തി. സത്തമം.

൮. മച്ഛരീസുത്തം

൨൮൭. ‘‘പഞ്ചഹി, അനുരുദ്ധ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അസ്സദ്ധോ ച ഹോതി, അഹിരികോ ച ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ച ഹോതി, മച്ഛരീ ച ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, അനുരുദ്ധ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ…പേ… അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. അതിചാരീസുത്തം

൨൮൮. ‘‘പഞ്ചഹി, അനുരുദ്ധ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ…പേ… അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അസ്സദ്ധോ ച ഹോതി, അഹിരികോ ച ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ച ഹോതി, അതിചാരീ ച ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, അനുരുദ്ധ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ…പേ… ഉപപജ്ജതീ’’തി. നവമം.

൧൦. ദുസ്സീലസുത്തം

൨൮൯. ‘‘പഞ്ചഹി, അനുരുദ്ധ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ…പേ… നിരയം ഉപപജ്ജതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അസ്സദ്ധോ ച ഹോതി, അഹിരികോ ച ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ച ഹോതി, ദുസ്സീലോ ച ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, അനുരുദ്ധ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ…പേ… നിരയം ഉപപജ്ജതീ’’തി. ദസമം.

൧൧. അപ്പസ്സുതസുത്തം

൨൯൦. ‘‘പഞ്ചഹി, അനുരുദ്ധ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ…പേ… നിരയം ഉപപജ്ജതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അസ്സദ്ധോ ച ഹോതി, അഹിരികോ ച ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ച ഹോതി, അപ്പസ്സുതോ ച ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, അനുരുദ്ധ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ…പേ… നിരയം ഉപപജ്ജതീ’’തി. ഏകാദസമം.

൧൨. കുസീതസുത്തം

൨൯൧. ‘‘പഞ്ചഹി, അനുരുദ്ധ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ…പേ… നിരയം ഉപപജ്ജതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അസ്സദ്ധോ ച ഹോതി, അഹിരികോ ച ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ച ഹോതി, കുസീതോ ച ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, അനുരുദ്ധ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ…പേ… അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതീ’’തി. ദ്വാദസമം.

൧൩. മുട്ഠസ്സതിസുത്തം

൨൯൨. ‘‘പഞ്ചഹി, അനുരുദ്ധ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ…പേ… നിരയം ഉപപജ്ജതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അസ്സദ്ധോ ച ഹോതി, അഹിരികോ ച ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ച ഹോതി, മുട്ഠസ്സതി ച ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, അനുരുദ്ധ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ…പേ… നിരയം ഉപപജ്ജതീ’’തി. തേരസമം.

൧൪. പഞ്ചവേരസുത്തം

൨൯൩. ‘‘പഞ്ചഹി, അനുരുദ്ധ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ…പേ… നിരയം ഉപപജ്ജതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പാണാതിപാതീ ച ഹോതി, അദിന്നാദായീ ച ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ച ഹോതി, മുസാവാദീ ച ഹോതി, സുരാമേരയമജ്ജപ്പമാദട്ഠായീ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, അനുരുദ്ധ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതീ’’തി. ചുദ്ദസമം.

പഠമപേയ്യാലവഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

മാതുഗാമോ പുരിസോ ച, ആവേണികാ തിധമ്മോ ച [ദ്വേ മനാപാമനാപാച, ആവേണികാ തീഹി അനുരുദ്ധോ (സബ്ബത്ഥ)];

കോധനോ ഉപനാഹീ ച, ഇസ്സുകീ മച്ഛരേന ച;

അതിചാരീ ച ദുസ്സീലോ, അപ്പസ്സുതോ ച കുസീതോ;

മുട്ഠസ്സതി പഞ്ചവേരം, കണ്ഹപക്ഖേ പകാസിതോ.