൮. രാഹുലോവാദസുത്തം

൧൨൧. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ ഭഗവതോ രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘‘പരിപക്കാ ഖോ രാഹുലസ്സ വിമുത്തിപരിപാചനിയാ ധമ്മാ; യംനൂനാഹം രാഹുലം ഉത്തരിം ആസവാനം ഖയേ വിനേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്തോ ആയസ്മന്തം രാഹുലം ആമന്തേസി – ‘‘ഗണ്ഹാഹി, രാഹുല, നിസീദനം. യേന അന്ധവനം തേനുപസങ്കമിസ്സാമ ദിവാവിഹാരായാ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ രാഹുലോ ഭഗവതോ പടിസ്സുത്വാ നിസീദനം ആദായ ഭഗവന്തം പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധി.

തേന ഖോ പന സമയേന അനേകാനി ദേവതാസഹസ്സാനി ഭഗവന്തം അനുബന്ധാനി ഹോന്തി – ‘‘അജ്ജ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം രാഹുലം ഉത്തരിം ആസവാനം ഖയേ വിനേസ്സതീ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ അന്ധവനം അജ്ഝോഗാഹേത്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. ആയസ്മാപി ഖോ രാഹുലോ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ആയസ്മന്തം രാഹുലം ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, രാഹുല, ചക്ഖു നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി?

‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, കല്ലം നു തം സമനുപസ്സിതും – ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ( ) [(തം കിം മഞ്ഞസി) ഏവമിതരേസുപി (മ. നി. ൩.൪൧൬-൪൧൭)]

‘‘രൂപാ നിച്ചാ വാ അനിച്ചാ വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചാ, ഭന്തേ’’…പേ….

‘‘ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’…പേ….

‘‘ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ നിച്ചോ വാ അനിച്ചോ വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചോ, ഭന്തേ’’…പേ….

‘‘യമ്പിദം ചക്ഖുസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദനാഗതം, സഞ്ഞാഗതം, സങ്ഖാരഗതം, വിഞ്ഞാണഗതം, തമ്പി നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി?

‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, കല്ലം നു തം സമനുപസ്സിതും – ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’…പേ….

‘‘ജിവ്ഹാ നിച്ചാ വാ അനിച്ചാ വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചാ, ഭന്തേ’’…പേ….

‘‘ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’…പേ….

‘‘ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സോ നിച്ചോ വാ അനിച്ചോ വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചോ, ഭന്തേ’’…പേ….

‘‘യമ്പിദം ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദനാഗതം, സഞ്ഞാഗതം, സങ്ഖാരഗതം, വിഞ്ഞാണഗതം, തമ്പി നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി?

‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, കല്ലം നു തം സമനുപസ്സിതും – ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’…പേ….

‘‘മനോ നിച്ചോ വാ അനിച്ചോ വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചോ, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാതി?

‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, കല്ലം നു തം സമനുപസ്സിതും ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘ധമ്മാ നിച്ചാ വാ അനിച്ചാ വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചാ, ഭന്തേ’’…പേ….

‘‘മനോവിഞ്ഞാണം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’…പേ….

‘‘മനോസമ്ഫസ്സോ നിച്ചോ വാ അനിച്ചോ വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചോ, ഭന്തേ’’…പേ….

‘‘യമ്പിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദനാഗതം, സഞ്ഞാഗതം, സങ്ഖാരഗതം, വിഞ്ഞാണഗതം, തമ്പി നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി?

‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, കല്ലം നു തം സമനുപസ്സിതും – ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഏവം പസ്സം, രാഹുല, സുതവാ അരിയസാവകോ ചക്ഖുസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി, രൂപേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേപി നിബ്ബിന്ദതി, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സേപി നിബ്ബിന്ദതി, യമ്പിദം ചക്ഖുസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദനാഗതം സഞ്ഞാഗതം സങ്ഖാരഗതം വിഞ്ഞാണഗതം തസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി…പേ… ജിവ്ഹായപി നിബ്ബിന്ദതി, രസേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണേപി നിബ്ബിന്ദതി, ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സേപി നിബ്ബിന്ദതി, യമ്പിദം ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദനാഗതം സഞ്ഞാഗതം സങ്ഖാരഗതം വിഞ്ഞാണഗതം തസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി…പേ….

‘‘മനസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി, ധമ്മേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, മനോവിഞ്ഞാണേപി നിബ്ബിന്ദതി, മനോസമ്ഫസ്സേപി നിബ്ബിന്ദതി, യമ്പിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദനാഗതം സഞ്ഞാഗതം സങ്ഖാരഗതം വിഞ്ഞാണഗതം തസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി. നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി; വിരാഗാ വിമുച്ചതി; വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനോ ആയസ്മാ രാഹുലോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദി. ഇമസ്മിഞ്ച പന വേയ്യാകരണസ്മിം ഭഞ്ഞമാനേ ആയസ്മതോ രാഹുലസ്സ അനുപാദായ ആസവേഹി ചിത്തം വിമുച്ചി. അനേകാനഞ്ച ദേവതാസഹസ്സാനം വിരജം വീതമലം ധമ്മചക്ഖും ഉദപാദി – ‘‘യം കിഞ്ചി സമുദയധമ്മം, സബ്ബം തം നിരോധധമ്മ’’ന്തി. അട്ഠമം.