൪. കാമഗുണസുത്തം

൧൧൭. ‘‘പുബ്ബേവ മേ, ഭിക്ഖവേ, സമ്ബോധാ അനഭിസമ്ബുദ്ധസ്സ ബോധിസത്തസ്സേവ സതോ ഏതദഹോസി – ‘യേമേ പഞ്ച കാമഗുണാ ചേതസോ സമ്ഫുട്ഠപുബ്ബാ അതീതാ നിരുദ്ധാ വിപരിണതാ, തത്ര മേ ചിത്തം ബഹുലം ഗച്ഛമാനം ഗച്ഛേയ്യ പച്ചുപ്പന്നേസു വാ അപ്പം വാ അനാഗതേസു’. തസ്സ മയ്ഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏതദഹോസി – ‘യേമേ പഞ്ച കാമഗുണാ ചേതസോ സമ്ഫുട്ഠപുബ്ബാ അതീതാ നിരുദ്ധാ വിപരിണതാ, തത്ര മേ അത്തരൂപേന അപ്പമാദോ സതി ചേതസോ ആരക്ഖോ കരണീയോ’. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, തുമ്ഹാകമ്പി യേ തേ പഞ്ച കാമഗുണാ ചേതസോ സമ്ഫുട്ഠപുബ്ബാ അതീതാ നിരുദ്ധാ വിപരിണതാ, തത്ര വോ ചിത്തം ബഹുലം ഗച്ഛമാനം ഗച്ഛേയ്യ പച്ചുപ്പന്നേസു വാ അപ്പം വാ അനാഗതേസു. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, തുമ്ഹാകമ്പി യേ തേ പഞ്ച കാമഗുണാ ചേതസോ സമ്ഫുട്ഠപുബ്ബാ അതീതാ നിരുദ്ധാ വിപരിണതാ, തത്ര വോ അത്തരൂപേഹി അപ്പമാദോ സതി ചേതസോ ആരക്ഖോ കരണീയോ. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ യത്ഥ ചക്ഖു ച നിരുജ്ഝതി, രൂപസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ…പേ… യത്ഥ ജിവ്ഹാ ച നിരുജ്ഝതി, രസസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ…പേ… യത്ഥ മനോ ച നിരുജ്ഝതി, ധമ്മസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ’’തി. ഇദം വത്വാ ഭഗവാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പാവിസി.

അഥ ഖോ തേസം ഭിക്ഖൂനം അചിരപക്കന്തസ്സ ഭഗവതോ ഏതദഹോസി – ‘‘ഇദം ഖോ നോ, ആവുസോ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസം ഉദ്ദിസിത്വാ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭജിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പവിട്ഠോ – ‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ യത്ഥ ചക്ഖു ച നിരുജ്ഝതി, രൂപസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ…പേ… യത്ഥ ജിവ്ഹാ ച നിരുജ്ഝതി, രസസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ…പേ… യത്ഥ മനോ ച നിരുജ്ഝതി, ധമ്മസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ’തി. കോ നു ഖോ ഇമസ്സ ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസസ്സ ഉദ്ദിട്ഠസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം വിഭജേയ്യാ’’തി?

അഥ ഖോ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ സത്ഥു ചേവ സംവണ്ണിതോ, സമ്ഭാവിതോ ച വിഞ്ഞൂനം സബ്രഹ്മചാരീനം. പഹോതി ചായസ്മാ ആനന്ദോ ഇമസ്സ ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസസ്സ ഉദ്ദിട്ഠസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം വിഭജിതും. യംനൂന മയം യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമേയ്യാമ; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതമത്ഥം പടിപുച്ഛേയ്യാമാ’’തി.

അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ ആനന്ദേന സദ്ധിം സമ്മോദിംസു. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോചും –

‘‘ഇദം ഖോ നോ, ആവുസോ ആനന്ദ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസം ഉദ്ദിസിത്വാ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭജിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പവിട്ഠോ – ‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ യത്ഥ ചക്ഖു ച നിരുജ്ഝതി, രൂപസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ…പേ… യത്ഥ ജിവ്ഹാ ച നിരുജ്ഝതി, രസസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ…പേ… യത്ഥ മനോ ച നിരുജ്ഝതി, ധമ്മസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ’തി. തേസം നോ, ആവുസോ, അമ്ഹാകം അചിരപക്കന്തസ്സ ഭഗവതോ ഏതദഹോസി – ‘ഇദം ഖോ നോ, ആവുസോ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസം ഉദ്ദിസിത്വാ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭജിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പവിട്ഠോ – തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ യത്ഥ ചക്ഖു ച നിരുജ്ഝതി, രൂപസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ…പേ… യത്ഥ ജിവ്ഹാ ച നിരുജ്ഝതി, രസസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ…പേ… യത്ഥ മനോ ച നിരുജ്ഝതി, ധമ്മസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ’തി. കോ നു ഖോ ഇമസ്സ ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസസ്സ ഉദ്ദിട്ഠസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം വിഭജേയ്യാതി? തേസം നോ, ആവുസോ, അമ്ഹാകം ഏതദഹോസി – ‘അയം ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ സത്ഥു ചേവ സംവണ്ണിതോ, സമ്ഭാവിതോ ച വിഞ്ഞൂനം സബ്രഹ്മചാരീനം. പഹോതി ചായസ്മാ ആനന്ദോ ഇമസ്സ ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസസ്സ ഉദ്ദിട്ഠസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം വിഭജിതും. യംനൂന മയം യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമേയ്യാമ; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതമത്ഥം പടിപുച്ഛേയ്യാമാ’തി. വിഭജതായസ്മാ ആനന്ദോ’’തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, പുരിസോ സാരത്ഥികോ സാരഗവേസീ സാരപരിയേസനം ചരമാനോ മഹതോ രുക്ഖസ്സ…പേ… വിഭജതായസ്മാ ആനന്ദോ അഗരും കരിത്വാതി.

‘‘തേനഹാവുസോ, സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ പച്ചസ്സോസും. ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഏതദവോച –

‘‘യം ഖോ വോ, ആവുസോ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസം ഉദ്ദിസിത്വാ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭജിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പവിട്ഠോ – ‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ യത്ഥ ചക്ഖു ച നിരുജ്ഝതി, രൂപസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ…പേ… യത്ഥ മനോ ച നിരുജ്ഝതി, ധമ്മസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ’തി. ഇമസ്സ ഖ്വാഹം, ആവുസോ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസസ്സ ഉദ്ദിട്ഠസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമി. സളായതനനിരോധം നോ ഏതം, ആവുസോ, ഭഗവതാ സന്ധായ ഭാസിതം – ‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ, യത്ഥ ചക്ഖു ച നിരുജ്ഝതി, രൂപസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ…പേ… യത്ഥ മനോ ച നിരുജ്ഝതി, ധമ്മസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ’തി. അയം ഖോ, ആവുസോ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസം ഉദ്ദിസിത്വാ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭജിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പവിട്ഠോ – ‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ യത്ഥ ചക്ഖു ച നിരുജ്ഝതി, രൂപസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ…പേ… യത്ഥ മനോ ച നിരുജ്ഝതി, ധമ്മസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ’തി. ഇമസ്സ ഖ്വാഹം, ആവുസോ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസസ്സ ഉദ്ദിട്ഠസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമി. ആകങ്ഖമാനാ ച പന തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ ഭഗവന്തംയേവ ഉപസങ്കമഥ; ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതമത്ഥം പുച്ഛേയ്യാഥ. യഥാ വോ ഭഗവാ ബ്യാകരോതി തഥാ നം ധാരേയ്യാഥാ’’തി.

‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ പടിസ്സുത്വാ ഉട്ഠായാസനാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും –

‘‘യം ഖോ നോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസം ഉദ്ദിസിത്വാ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭജിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പവിട്ഠോ – ‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ യത്ഥ ചക്ഖു ച നിരുജ്ഝതി, രൂപസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ…പേ… യത്ഥ ജിവ്ഹാ ച നിരുജ്ഝതി, രസസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ…പേ… യത്ഥ മനോ ച നിരുജ്ഝതി, ധമ്മസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ’തി, തേസം നോ, ഭന്തേ, അമ്ഹാകം അചിരപക്കന്തസ്സ ഭഗവതോ ഏതദഹോസി – ‘ഇദം ഖോ നോ, ആവുസോ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസം ഉദ്ദിസിത്വാ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭജിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പവിട്ഠോ – തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ യത്ഥ ചക്ഖു ച നിരുജ്ഝതി, രൂപസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ…പേ… യത്ഥ മനോ ച നിരുജ്ഝതി, ധമ്മസഞ്ഞാ ച നിരുജ്ഝതി, സേ ആയതനേ വേദിതബ്ബേ’തി. ‘കോ നു ഖോ ഇമസ്സ ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസസ്സ ഉദ്ദിട്ഠസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം വിഭജേയ്യാ’തി? തേസം നോ, ഭന്തേ, അമ്ഹാകം ഏതദഹോസി – ‘അയം ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ സത്ഥു ചേവ സംവണ്ണിതോ, സമ്ഭാവിതോ ച വിഞ്ഞൂനം സബ്രഹ്മചാരീനം. പഹോതി ചായസ്മാ ആനന്ദോ ഇമസ്സ ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഉദ്ദേസസ്സ ഉദ്ദിട്ഠസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം അവിഭത്തസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം വിഭജിതും. യംനൂന മയം യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമേയ്യാമ; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതമത്ഥം പടിപുച്ഛേയ്യാമാ’തി. അഥ ഖോ മയം, ഭന്തേ, യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമിമ്ഹ; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതമത്ഥം പടിപുച്ഛിമ്ഹ. തേസം നോ, ഭന്തേ, ആയസ്മതാ ആനന്ദേന ഇമേഹി ആകാരേഹി, ഇമേഹി പദേഹി, ഇമേഹി ബ്യഞ്ജനേഹി അത്ഥോ വിഭത്തോ’’തി.

‘‘പണ്ഡിതോ, ഭിക്ഖവേ, ആനന്ദോ; മഹാപഞ്ഞോ, ഭിക്ഖവേ, ആനന്ദോ! മം ചേപി തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഏതമത്ഥം പടിപുച്ഛേയ്യാഥ, അഹമ്പി തം ഏവമേവം ബ്യാകരേയ്യം യഥാ തം ആനന്ദേന ബ്യാകതം. ഏസോ ചേവേതസ്സ അത്ഥോ. ഏവഞ്ച നം ധാരേയ്യാഥാ’’തി. ചതുത്ഥം.