൭. സാരിപുത്തസംയുത്തം

൧. വിവേകജസുത്തം

൩൩൨. ഏകം സമയം ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിം പിണ്ഡായ പാവിസി. സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്തോ യേന അന്ധവനം തേനുപസങ്കമി ദിവാവിഹാരായ. അന്ധവനം അജ്ഝോഗാഹേത്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ ദിവാവിഹാരം നിസീദി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേന ജേതവനം അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമോ തേനുപസങ്കമി. അദ്ദസാ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘വിപ്പസന്നാനി ഖോ തേ, ആവുസോ സാരിപുത്ത, ഇന്ദ്രിയാനി; പരിസുദ്ധോ മുഖവണ്ണോ പരിയോദാതോ. കതമേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ അജ്ജ വിഹാരേന വിഹാസീ’’തി?

‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമി. തസ്സ മയ്ഹം, ആവുസോ, ന ഏവം ഹോതി – ‘അഹം പഠമം ഝാനം സമാപജ്ജാമീ’തി വാ ‘അഹം പഠമം ഝാനം സമാപന്നോ’തി വാ ‘അഹം പഠമാ ഝാനാ വുട്ഠിതോ’തി വാ’’തി. ‘‘തഥാ ഹി പനായസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ദീഘരത്തം അഹങ്കാരമമങ്കാരമാനാനുസയാ സുസമൂഹതാ. തസ്മാ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ന ഏവം ഹോതി – ‘അഹം പഠമം ഝാനം സമാപജ്ജാമീ’തി വാ ‘അഹം പഠമം ഝാനം സമാപന്നോ’തി വാ ‘അഹം പഠമാ ഝാനാ വുട്ഠിതോ’തി വാ’’തി. പഠമം.

൨. അവിതക്കസുത്തം

൩൩൩. സാവത്ഥിനിദാനം. അദ്ദസാ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ…പേ… ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘വിപ്പസന്നാനി ഖോ തേ, ആവുസോ സാരിപുത്ത, ഇന്ദ്രിയാനി; പരിസുദ്ധോ മുഖവണ്ണോ പരിയോദാതോ. കതമേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ അജ്ജ വിഹാരേന വിഹാസീ’’തി?

‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ അജ്ഝത്തം സമ്പസാദനം ചേതസോ ഏകോദിഭാവം അവിതക്കം അവിചാരം സമാധിജം പീതിസുഖം ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമി. തസ്സ മയ്ഹം, ആവുസോ, ന ഏവം ഹോതി – ‘അഹം ദുതിയം ഝാനം സമാപജ്ജാമീ’തി വാ ‘അഹം ദുതിയം ഝാനം സമാപന്നോ’തി വാ ‘അഹം ദുതിയാ ഝാനാ വുട്ഠിതോ’തി വാ’’തി. ‘‘തഥാ ഹി പനായസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ദീഘരത്തം അഹങ്കാരമമങ്കാരമാനാനുസയാ സുസമൂഹതാ. തസ്മാ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ന ഏവം ഹോതി – ‘അഹം ദുതിയം ഝാനം സമാപജ്ജാമീ’തി വാ ‘അഹം ദുതിയം ഝാനം സമാപന്നോ’തി വാ ‘അഹം ദുതിയാ ഝാനാ വുട്ഠിതോ’തി വാ’’തി. ദുതിയം.

൩. പീതിസുത്തം

൩൩൪. സാവത്ഥിനിദാനം. അദ്ദസാ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ…പേ… ‘‘വിപ്പസന്നാനി ഖോ തേ, ആവുസോ സാരിപുത്ത, ഇന്ദ്രിയാനി; പരിസുദ്ധോ മുഖവണ്ണോ പരിയോദാതോ. കതമേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ അജ്ജ വിഹാരേന വിഹാസീ’’തി?

‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, പീതിയാ ച വിരാഗാ ഉപേക്ഖകോ ച വിഹാസിം സതോ ച സമ്പജാനോ സുഖഞ്ച കായേന പടിസംവേദേമി; യം തം അരിയാ ആചിക്ഖന്തി ‘ഉപേക്ഖകോ സതിമാ സുഖവിഹാരീ’തി തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമി. തസ്സ മയ്ഹം, ആവുസോ, ന ഏവം ഹോതി – ‘അഹം തതിയം ഝാനം സമാപജ്ജാമീ’തി വാ ‘അഹം തതിയം ഝാനം സമാപന്നോ’തി വാ ‘അഹം തതിയാ ഝാനാ വുട്ഠിതോ’തി വാ’’തി. ‘‘തഥാ ഹി പനായസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ദീഘരത്തം അഹങ്കാരമമങ്കാരമാനാനുസയാ സുസമൂഹതാ. തസ്മാ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ന ഏവം ഹോതി – ‘അഹം തതിയം ഝാനം സമാപജ്ജാമീ’തി വാ ‘അഹം തതിയം ഝാനം സമാപന്നോ’തി വാ ‘അഹം തതിയാ ഝാനാ വുട്ഠിതോ’തി വാ’’തി. തതിയം.

൪. ഉപേക്ഖാസുത്തം

൩൩൫. സാവത്ഥിനിദാനം. അദ്ദസാ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ…പേ… ‘‘വിപ്പസന്നാനി ഖോ തേ, ആവുസോ സാരിപുത്ത, ഇന്ദ്രിയാനി; പരിസുദ്ധോ മുഖവണ്ണോ പരിയോദാതോ. കതമേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ അജ്ജ വിഹാരേന വിഹാസീ’’തി?

‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, സുഖസ്സ ച പഹാനാ ദുക്ഖസ്സ ച പഹാനാ പുബ്ബേവ സോമനസ്സദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമാ അദുക്ഖമസുഖം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമി. തസ്സ മയ്ഹം, ആവുസോ, ന ഏവം ഹോതി – ‘അഹം ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപജ്ജാമീ’തി വാ ‘അഹം ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപന്നോ’തി വാ ‘അഹം ചതുത്ഥാ ഝാനാ വുട്ഠിതോ’തി വാ’’തി. ‘‘തഥാ ഹി പനായസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ദീഘരത്തം അഹങ്കാരമമങ്കാരമാനാനുസയാ സുസമൂഹതാ. തസ്മാ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ന ഏവം ഹോതി – ‘അഹം ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപജ്ജാമീ’തി വാ ‘അഹം ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപന്നോ’തി വാ ‘അഹം ചതുത്ഥാ ഝാനാ വുട്ഠിതോ’തി വാ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. ആകാസാനഞ്ചായതനസുത്തം

൩൩൬. സാവത്ഥിനിദാനം. അദ്ദസാ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ…പേ… ‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, സബ്ബസോ രൂപസഞ്ഞാനം സമതിക്കമാ പടിഘസഞ്ഞാനം അത്ഥങ്ഗമാ നാനത്തസഞ്ഞാനം അമനസികാരാ അനന്തോ ആകാസോതി ആകാസാനഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമി…പേ… വുട്ഠിതോതി വാ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസുത്തം

൩൩൭. സാവത്ഥിനിദാനം. അദ്ദസാ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ…പേ… ‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, സബ്ബസോ ആകാസാനഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ അനന്തം വിഞ്ഞാണന്തി വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമി…പേ… വുട്ഠിതോതി വാ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസുത്തം

൩൩൮. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ…പേ… ‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, സബ്ബസോ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ, നത്ഥി കിഞ്ചീതി ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമി…പേ… വുട്ഠിതോതി വാ’’തി. സത്തമം.

൮. നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസുത്തം

൩൩൯. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ…പേ… ‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമി…പേ… വുട്ഠിതോതി വാ’’തി. അട്ഠമം.

൯. നിരോധസമാപത്തിസുത്തം

൩൪൦. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ…പേ…. ‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, സബ്ബസോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമി. തസ്സ മയ്ഹം, ആവുസോ, ന ഏവം ഹോതി – ‘അഹം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപജ്ജാമീ’തി വാ ‘അഹം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ’തി വാ ‘അഹം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധാ വുട്ഠിതോ’തി വാ’’തി. ‘‘തഥാ ഹി പനായസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ദീഘരത്തം അഹങ്കാരമമങ്കാരമാനാനുസയാ സുസമൂഹതാ. തസ്മാ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ന ഏവം ഹോതി – ‘അഹം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപജ്ജാമീ’തി വാ ‘അഹം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ’തി വാ ‘അഹം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധാ വുട്ഠിതോ’തി വാ’’തി. നവമം.

൧൦. സൂചിമുഖീസുത്തം

൩൪൧. ഏകം സമയം ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ രാജഗഹേ പിണ്ഡായ പാവിസി. രാജഗഹേ സപദാനം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ തം പിണ്ഡപാതം അഞ്ഞതരം കുട്ടമൂലം [കുഡ്ഡമൂലം (സീ. സ്യാ. കം.), കുഡ്ഡം (പീ.)] നിസ്സായ പരിഭുഞ്ജതി. അഥ ഖോ സൂചിമുഖീ പരിബ്ബാജികാ യേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച –

‘‘കിം നു ഖോ, സമണ, അധോമുഖോ ഭുഞ്ജസീ’’തി? ‘‘ന ഖ്വാഹം, ഭഗിനി, അധോമുഖോ ഭുഞ്ജാമീ’’തി. ‘‘തേന ഹി, സമണ, ഉബ്ഭമുഖോ [ഉദ്ധംമുഖോ (സീ. അട്ഠ.)] ഭുഞ്ജസീ’’തി? ‘‘ന ഖ്വാഹം, ഭഗിനി, ഉബ്ഭമുഖോ ഭുഞ്ജാമീ’’തി. ‘‘തേന ഹി, സമണ, ദിസാമുഖോ ഭുഞ്ജസീ’’തി? ‘‘ന ഖ്വാഹം, ഭഗിനി, ദിസാമുഖോ ഭുഞ്ജാമീ’’തി. ‘‘തേന ഹി, സമണ, വിദിസാമുഖോ ഭുഞ്ജസീ’’തി? ‘‘ന ഖ്വാഹം, ഭഗിനി, വിദിസാമുഖോ ഭുഞ്ജാമീ’’തി.

‘‘‘കിം നു, സമണ, അധോമുഖോ ഭുഞ്ജസീ’തി ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ ‘ന ഖ്വാഹം, ഭഗിനി, അധോമുഖോ ഭുഞ്ജാമീ’തി വദേസി. ‘തേന ഹി, സമണ, ഉബ്ഭമുഖോ ഭുഞ്ജസീ’തി ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ ‘ന ഖ്വാഹം, ഭഗിനി, ഉബ്ഭമുഖോ ഭുഞ്ജാമീ’തി വദേസി. ‘തേന ഹി, സമണ, ദിസാമുഖോ ഭുഞ്ജസീ’തി ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ ‘ന ഖ്വാഹം, ഭഗിനി, ദിസാമുഖോ ഭുഞ്ജാമീ’തി വദേസി. ‘തേന ഹി, സമണ, വിദിസാമുഖോ ഭുഞ്ജസീ’തി ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ ‘ന ഖ്വാഹം, ഭഗിനി, വിദിസാമുഖോ ഭുഞ്ജാമീ’തി വദേസി’’.

‘‘കഥഞ്ചരഹി, സമണ, ഭുഞ്ജസീ’’തി? ‘‘യേ ഹി കേചി, ഭഗിനി, സമണബ്രാഹ്മണാ [സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ (സീ.) നിഗമനവാക്യേ പന സബ്ബത്ഥാപി സമാസോയേവ ദിസ്സതി] വത്ഥുവിജ്ജാതിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവേന ജീവികം [ജീവിതം (ക.)] കപ്പേന്തി, ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭഗിനി, സമണബ്രാഹ്മണാ ‘അധോമുഖാ ഭുഞ്ജന്തീ’തി. യേ ഹി കേചി, ഭഗിനി, സമണബ്രാഹ്മണാ നക്ഖത്തവിജ്ജാതിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവേന ജീവികം കപ്പേന്തി, ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭഗിനി, സമണബ്രാഹ്മണാ ‘ഉബ്ഭമുഖാ ഭുഞ്ജന്തീ’തി. യേ ഹി കേചി, ഭഗിനി, സമണബ്രാഹ്മണാ ദൂതേയ്യപഹിണഗമനാനുയോഗായ [… നുയോഗാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.), … നുയോഗേന (?)] മിച്ഛാജീവേന ജീവികം കപ്പേന്തി, ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭഗിനി, സമണബ്രാഹ്മണാ ‘ദിസാമുഖാ ഭുഞ്ജന്തീ’തി. യേ ഹി കേചി, ഭഗിനി, സമണബ്രാഹ്മണാ അങ്ഗവിജ്ജാതിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവേന ജീവികം കപ്പേന്തി, ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭഗിനി, സമണബ്രാഹ്മണാ ‘വിദിസാമുഖാ ഭുഞ്ജന്തീ’’’തി.

‘‘സോ ഖ്വാഹം, ഭഗിനി, ന വത്ഥുവിജ്ജാതിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവേന ജീവികം കപ്പേമി, ന നക്ഖത്തവിജ്ജാതിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവേന ജീവികം കപ്പേമി, ന ദൂതേയ്യപഹിണഗമനാനുയോഗായ മിച്ഛാജീവേന ജീവികം കപ്പേമി, ന അങ്ഗവിജ്ജാതിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവേന ജീവികം കപ്പേമി. ധമ്മേന ഭിക്ഖം പരിയേസാമി; ധമ്മേന ഭിക്ഖം പരിയേസിത്വാ ഭുഞ്ജാമീ’’തി.

അഥ ഖോ സൂചിമുഖീ പരിബ്ബാജികാ രാജഗഹേ രഥിയായ രഥിയം, സിങ്ഘാടകേന സിങ്ഘാടകം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമാരോചേസി – ‘‘ധമ്മികം സമണാ സക്യപുത്തിയാ ആഹാരം ആഹാരേന്തി; അനവജ്ജം [അനവജ്ജേന (ക.)] സമണാ സക്യപുത്തിയാ ആഹാരം ആഹാരേന്തി. ദേഥ സമണാനം സക്യപുത്തിയാനം പിണ്ഡ’’ന്തി. ദസമം.

സാരിപുത്തസംയുത്തം സമത്തം.