൧൮. നേവഹോതിനനഹോതിതഥാഗതോസുത്തം

൨൨൩. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘കിസ്മിം നു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സതി, കിം ഉപാദായ, കിം അഭിനിവിസ്സ ഏവം ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി – ‘നേവ ഹോതി, ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’’തി? ഭഗവംമൂലകാ നോ, ഭന്തേ, ധമ്മാ…പേ… ‘‘രൂപേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സതി, രൂപം ഉപാദായ, രൂപം അഭിനിവിസ്സ ഏവം ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി – ‘നേവ ഹോതി, ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി…പേ….

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, രൂപം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി? ‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’…പേ… വിപരിണാമധമ്മം, അപി നു തം അനുപാദായ ഏവം ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘നേവ ഹോതി, ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘യമ്പിദം ദിട്ഠം സുതം മുതം വിഞ്ഞാതം പത്തം പരിയേസിതം അനുവിചരിതം മനസാ തമ്പി നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി? ‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’. ‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി? ‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’. ‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, അപി നു തം അനുപാദായ ഏവം ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘നേവ ഹോതി, ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകസ്സ ഇമേസു ച ഠാനേസു കങ്ഖാ പഹീനാ ഹോതി, ദുക്ഖേപിസ്സ കങ്ഖാ പഹീനാ ഹോതി, ദുക്ഖസമുദയേപിസ്സ കങ്ഖാ പഹീനാ ഹോതി, ദുക്ഖനിരോധേപിസ്സ കങ്ഖാ പഹീനാ ഹോതി, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായപിസ്സ കങ്ഖാ പഹീനാ ഹോതി – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ സോതാപന്നോ അവിനിപാതധമ്മോ നിയതോ സമ്ബോധിപരായനോ’’തി. അട്ഠാരസമം.

സോതാപത്തിവഗ്ഗോ.

അട്ഠാരസവേയ്യാകരണം നിട്ഠിതം.

തസ്സുദ്ദാനം –

വാതം ഏതം മമ, സോ അത്താ നോ ച മേ സിയാ;

നത്ഥി കരോതോ ഹേതു ച, മഹാദിട്ഠേന അട്ഠമം.

സസ്സതോ ലോകോ ച, അസസ്സതോ ച അന്തവാ ച;

അനന്തവാ ച തം ജീവം തം സരീരന്തി;

അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീരന്തി ച.

ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി;

ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി;

നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി.