൨. ദുതിയവഗ്ഗോ

൧. മാരസുത്തം

൧൭൦. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ രാധോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘മാരോ, മാരോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമോ നു ഖോ, ഭന്തേ, മാരോ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, രാധ, മാരോ, വേദനാ മാരോ, സഞ്ഞാ മാരോ, സങ്ഖാരാ മാരോ, വിഞ്ഞാണം മാരോ. ഏവം പസ്സം, രാധ, സുതവാ അരിയസാവകോ രൂപസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി, വേദനായപി നിബ്ബിന്ദതി, സഞ്ഞായപി നിബ്ബിന്ദതി, സങ്ഖാരേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, വിഞ്ഞാണസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി. നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി; വിരാഗാ വിമുച്ചതി. വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. പഠമം.

൨. മാരധമ്മസുത്തം

൧൭൧. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ രാധോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘മാരധമ്മോ, മാരധമ്മോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമോ നു ഖോ, ഭന്തേ, മാരധമ്മോ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, രാധ, മാരധമ്മോ, വേദനാ മാരധമ്മോ, സഞ്ഞാ മാരധമ്മോ, സങ്ഖാരാ മാരധമ്മോ, വിഞ്ഞാണം മാരധമ്മോ. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. ദുതിയം.

൩. അനിച്ചസുത്തം

൧൭൨. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ രാധോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘അനിച്ചം, അനിച്ച’ന്തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമം നു ഖോ, ഭന്തേ, അനിച്ച’’ന്തി? ‘‘രൂപം ഖോ, രാധ, അനിച്ചം, വേദനാ അനിച്ചാ, സഞ്ഞാ അനിച്ചാ, സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ, വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. തതിയം.

൪. അനിച്ചധമ്മസുത്തം

൧൭൩. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ രാധോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘അനിച്ചധമ്മോ, അനിച്ചധമ്മോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമോ നു ഖോ, ഭന്തേ, അനിച്ചധമ്മോ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, രാധ, അനിച്ചധമ്മോ, വേദനാ അനിച്ചധമ്മോ, സഞ്ഞാ അനിച്ചധമ്മോ, സങ്ഖാരാ അനിച്ചധമ്മോ, വിഞ്ഞാണം അനിച്ചധമ്മോ. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. ദുക്ഖസുത്തം

൧൭൪. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ രാധോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘ദുക്ഖം, ദുക്ഖ’ന്തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമം നു ഖോ, ഭന്തേ, ദുക്ഖ’’ന്തി? ‘‘രൂപം ഖോ, രാധ, ദുക്ഖം, വേദനാ ദുക്ഖാ, സഞ്ഞാ ദുക്ഖാ, സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ, വിഞ്ഞാണം ദുക്ഖം. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ദുക്ഖധമ്മസുത്തം

൧൭൫. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ രാധോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘ദുക്ഖധമ്മോ, ദുക്ഖധമ്മോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമോ നു ഖോ, ഭന്തേ, ദുക്ഖധമ്മോ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, രാധ, ദുക്ഖധമ്മോ, വേദനാ ദുക്ഖധമ്മോ, സഞ്ഞാ ദുക്ഖധമ്മോ, സങ്ഖാരാ ദുക്ഖധമ്മോ, വിഞ്ഞാണം ദുക്ഖധമ്മോ. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. അനത്തസുത്തം

൧൭൬. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ രാധോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘അനത്താ, അനത്താ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമോ നു ഖോ, ഭന്തേ, അനത്താ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, രാധ, അനത്താ, വേദനാ അനത്താ, സഞ്ഞാ അനത്താ, സങ്ഖാരാ അനത്താ, വിഞ്ഞാണം അനത്താ. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. സത്തമം.

൮. അനത്തധമ്മസുത്തം

൧൭൭. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ രാധോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘അനത്തധമ്മോ, അനത്തധമ്മോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമോ നു ഖോ, ഭന്തേ, അനത്തധമ്മോ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, രാധ, അനത്തധമ്മോ, വേദനാ അനത്തധമ്മോ, സഞ്ഞാ അനത്തധമ്മോ, സങ്ഖാരാ അനത്തധമ്മോ, വിഞ്ഞാണം അനത്തധമ്മോ. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. അട്ഠമം.

൯.ഖയധമ്മസുത്തം

൧൭൮. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ രാധോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘ഖയധമ്മോ, ഖയധമ്മോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമോ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഖയധമ്മോ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, രാധ, ഖയധമ്മോ, വേദനാ ഖയധമ്മോ, സഞ്ഞാ ഖയധമ്മോ, സങ്ഖാരാ ഖയധമ്മോ, വിഞ്ഞാണം ഖയധമ്മോ. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. നവമം.

൧൦. വയധമ്മസുത്തം

൧൭൯. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ രാധോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘വയധമ്മോ, വയധമ്മോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമോ നു ഖോ, ഭന്തേ, വയധമ്മോ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, രാധ, വയധമ്മോ, വേദനാ വയധമ്മോ, സഞ്ഞാ വയധമ്മോ, സങ്ഖാരാ വയധമ്മോ, വിഞ്ഞാണം വയധമ്മോ. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. ദസമം.

൧൧. സമുദയധമ്മസുത്തം

൧൮൦. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ രാധോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘സമുദയധമ്മോ, സമുദയധമ്മോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമോ നു ഖോ, ഭന്തേ, സമുദയധമ്മോ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, രാധ, സമുദയധമ്മോ, വേദനാ സമുദയധമ്മോ, സഞ്ഞാ സമുദയധമ്മോ, സങ്ഖാരാ സമുദയധമ്മോ, വിഞ്ഞാണം സമുദയധമ്മോ. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. ഏകാദസമം.

൧൨. നിരോധധമ്മസുത്തം

൧൮൧. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ രാധോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘നിരോധധമ്മോ, നിരോധധമ്മോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമോ നു ഖോ, ഭന്തേ, നിരോധധമ്മോ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, രാധ, നിരോധധമ്മോ, വേദനാ നിരോധധമ്മോ, സഞ്ഞാ നിരോധധമ്മോ, സങ്ഖാരാ നിരോധധമ്മോ, വിഞ്ഞാണം നിരോധധമ്മോ. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. ദ്വാദസമം.

രാധസംയുത്തസ്സ ദുതിയോ വഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

മാരോ ച മാരധമ്മോ ച, അനിച്ചേന അപരേ ദുവേ;

ദുക്ഖേന ച ദുവേ വുത്താ, അനത്തേന [അനത്തേഹി (സീ. സ്യാ. കം.)] തഥേവ ച;

ഖയവയസമുദയം, നിരോധധമ്മേന ദ്വാദസാതി.