൧. രൂപഅഞ്ഞാണസുത്തം

൬൦൭. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ വച്ഛഗോത്തോ പരിബ്ബാജകോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ വച്ഛഗോത്തോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കോ നു ഖോ, ഭോ ഗോതമ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ, യാനിമാനി [യേനിമാനി (?)] അനേകവിഹിതാനി ദിട്ഠിഗതാനി ലോകേ ഉപ്പജ്ജന്തി – സസ്സതോ ലോകോതി വാ, അസസ്സതോ ലോകോതി വാ, അന്തവാ ലോകോതി വാ, അനന്തവാ ലോകോതി വാ, തം ജീവം തം സരീരന്തി വാ, അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീരന്തി വാ, ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ, ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ, ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ, നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ’’തി? ‘‘രൂപേ ഖോ, വച്ഛ, അഞ്ഞാണാ, രൂപസമുദയേ അഞ്ഞാണാ, രൂപനിരോധേ അഞ്ഞാണാ, രൂപനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ അഞ്ഞാണാ; ഏവമിമാനി അനേകവിഹിതാനി ദിട്ഠിഗതാനി ലോകേ ഉപ്പജ്ജന്തി – സസ്സതോ ലോകോതി വാ…പേ… നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാതി. അയം ഖോ, വച്ഛ, ഹേതു, അയം പച്ചയോ, യാനിമാനി [യേന (സീ.), യേനിമാനി (?)] അനേകവിഹിതാനി ദിട്ഠിഗതാനി ലോകേ ഉപ്പജ്ജന്തി – സസ്സതോ ലോകോതി വാ, അസസ്സതോ ലോകോതി വാ…പേ… നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ’’തി. പഠമം.