൨. ദേവദഹസുത്തം

൨. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സക്കേസു [സക്യേസു (ക.)] വിഹരതി ദേവദഹം നാമ സക്യാനം നിഗമോ. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ പച്ഛാഭൂമഗമികാ ഭിക്ഖൂ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘ഇച്ഛാമ മയം, ഭന്തേ, പച്ഛാഭൂമം ജനപദം ഗന്തും, പച്ഛാഭൂമേ ജനപദേ നിവാസം കപ്പേതു’’ന്തി.

‘‘അപലോകിതോ പന വോ, ഭിക്ഖവേ, സാരിപുത്തോ’’തി? ‘‘ന ഖോ നോ, ഭന്തേ, അപലോകിതോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ’’തി. ‘‘അപലോകേഥ, ഭിക്ഖവേ, സാരിപുത്തം. സാരിപുത്തോ, ഭിക്ഖവേ, പണ്ഡിതോ, ഭിക്ഖൂനം അനുഗ്ഗാഹകോ സബ്രഹ്മചാരീന’’ന്തി. ‘‘ഏവം ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും.

തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭഗവതോ അവിദൂരേ അഞ്ഞതരസ്മിം ഏളഗലാഗുമ്ബേ നിസിന്നോ ഹോതി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ യേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തേന സദ്ധിം സമ്മോദിംസു. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം [സാരാണീയം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോചും – ‘‘ഇച്ഛാമ മയം, ആവുസോ സാരിപുത്ത, പച്ഛാഭൂമം ജനപദം ഗന്തും, പച്ഛാഭൂമേ ജനപദേ നിവാസം കപ്പേതും. അപലോകിതോ നോ സത്ഥാ’’തി.

‘‘സന്തി ഹാവുസോ, നാനാവേരജ്ജഗതം ഭിക്ഖും പഞ്ഹം പുച്ഛിതാരോ – ഖത്തിയപണ്ഡിതാപി ബ്രാഹ്മണപണ്ഡിതാപി ഗഹപതിപണ്ഡിതാപി സമണപണ്ഡിതാപി. പണ്ഡിതാ ഹാവുസോ, മനുസ്സാ വീമംസകാ – ‘കിംവാദീ പനായസ്മന്താനം [കിംവാദായസ്മന്താനം (പീ. ക.)] സത്ഥാ കിമക്ഖായീതി, കച്ചി വോ ആയസ്മന്താനം ധമ്മാ സുസ്സുതാ സുഗ്ഗഹിതാ സുമനസികതാ സൂപധാരിതാ സുപ്പടിവിദ്ധാ പഞ്ഞായ, യഥാ ബ്യാകരമാനാ ആയസ്മന്തോ വുത്തവാദിനോ ചേവ ഭഗവതോ അസ്സഥ, ന ച ഭഗവന്തം അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖേയ്യാഥ, ധമ്മസ്സ ചാനുധമ്മം ബ്യാകരേയ്യാഥ, ന ച കോചി സഹധമ്മികോ വാദാനുവാദോ [വാദാനുപാതോ (അട്ഠകഥായം പാഠന്തരം)] ഗാരയ്ഹം ഠാനം ആഗച്ഛേയ്യാ’’’തി?

‘‘ദൂരതോപി ഖോ മയം, ആവുസോ, ആഗച്ഛേയ്യാമ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ സന്തികേ ഏതസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥമഞ്ഞാതും. സാധു വതായസ്മന്തംയേവ സാരിപുത്തം പടിഭാതു ഏതസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ’’തി. ‘‘തേന ഹാവുസോ, സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ പച്ചസ്സോസും. ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഏതദവോച –

‘‘സന്തി ഹാവുസോ, നാനാവേരജ്ജഗതം ഭിക്ഖും പഞ്ഹം പുച്ഛിതാരോ – ഖത്തിയപണ്ഡിതാപി …പേ… സമണപണ്ഡിതാപി. പണ്ഡിതാ ഹാവുസോ, മനുസ്സാ വീമംസകാ – ‘കിംവാദീ പനായസ്മന്താനം സത്ഥാ കിമക്ഖായീ’തി? ഏവം പുട്ഠാ തുമ്ഹേ, ആവുസോ, ഏവം ബ്യാകരേയ്യാഥ – ‘ഛന്ദരാഗവിനയക്ഖായീ ഖോ നോ, ആവുസോ, സത്ഥാ’’’തി.

‘‘ഏവം ബ്യാകതേപി ഖോ, ആവുസോ, അസ്സുയേവ ഉത്തരിം പഞ്ഹം പുച്ഛിതാരോ – ഖത്തിയപണ്ഡിതാപി…പേ… സമണപണ്ഡിതാപി. പണ്ഡിതാ ഹാവുസോ, മനുസ്സാ വീമംസകാ – ‘കിസ്മിം പനായസ്മന്താനം ഛന്ദരാഗവിനയക്ഖായീ സത്ഥാ’തി? ഏവം പുട്ഠാ തുമ്ഹേ, ആവുസോ, ഏവം ബ്യാകരേയ്യാഥ – ‘രൂപേ ഖോ, ആവുസോ, ഛന്ദരാഗവിനയക്ഖായീ സത്ഥാ, വേദനായ… സഞ്ഞായ… സങ്ഖാരേസു… വിഞ്ഞാണേ ഛന്ദരാഗവിനയക്ഖായീ സത്ഥാ’’’തി.

‘‘ഏവം ബ്യാകതേപി ഖോ, ആവുസോ, അസ്സുയേവ ഉത്തരിം പഞ്ഹം പുച്ഛിതാരോ – ഖത്തിയപണ്ഡിതാപി…പേ… സമണപണ്ഡിതാപി. പണ്ഡിതാ ഹാവുസോ, മനുസ്സാ വീമംസകാ – ‘കിം പനായസ്മന്താനം ആദീനവം ദിസ്വാ രൂപേ ഛന്ദരാഗവിനയക്ഖായീ സത്ഥാ, വേദനായ… സഞ്ഞായ… സങ്ഖാരേസു… വിഞ്ഞാണേ ഛന്ദരാഗവിനയക്ഖായീ സത്ഥാ’തി? ഏവം പുട്ഠാ തുമ്ഹേ, ആവുസോ, ഏവം ബ്യാകരേയ്യാഥ – ‘രൂപേ ഖോ, ആവുസോ, അവിഗതരാഗസ്സ [അവീതരാഗസ്സ (സ്യാ. കം.)] അവിഗതഛന്ദസ്സ അവിഗതപേമസ്സ അവിഗതപിപാസസ്സ അവിഗതപരിളാഹസ്സ അവിഗതതണ്ഹസ്സ തസ്സ രൂപസ്സ വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ഉപ്പജ്ജന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ. വേദനായ… സഞ്ഞായ… സങ്ഖാരേസു അവിഗതരാഗസ്സ…പേ… അവിഗതതണ്ഹസ്സ തേസം സങ്ഖാരാനം വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ഉപ്പജ്ജന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ. വിഞ്ഞാണേ അവിഗതരാഗസ്സ അവിഗതഛന്ദസ്സ അവിഗതപേമസ്സ അവിഗതപിപാസസ്സ അവിഗതപരിളാഹസ്സ അവിഗതതണ്ഹസ്സ തസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ഉപ്പജ്ജന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ. ഇദം ഖോ നോ, ആവുസോ, ആദീനവം ദിസ്വാ രൂപേ ഛന്ദരാഗവിനയക്ഖായീ സത്ഥാ, വേദനായ… സഞ്ഞായ… സങ്ഖാരേസു… വിഞ്ഞാണേ ഛന്ദരാഗവിനയക്ഖായീ സത്ഥാ’’’തി.

‘‘ഏവം ബ്യാകതേപി ഖോ, ആവുസോ, അസ്സുയേവ ഉത്തരിം പഞ്ഹം പുച്ഛിതാരോ – ഖത്തിയപണ്ഡിതാപി ബ്രാഹ്മണപണ്ഡിതാപി ഗഹപതിപണ്ഡിതാപി സമണപണ്ഡിതാപി. പണ്ഡിതാ ഹാവുസോ, മനുസ്സാ വീമംസകാ – ‘കിം പനായസ്മന്താനം ആനിസംസം ദിസ്വാ രൂപേ ഛന്ദരാഗവിനയക്ഖായീ സത്ഥാ, വേദനായ… സഞ്ഞായ… സങ്ഖാരേസു… വിഞ്ഞാണേ ഛന്ദരാഗവിനയക്ഖായീ സത്ഥാ’തി? ഏവം പുട്ഠാ തുമ്ഹേ, ആവുസോ, ഏവം ബ്യാകരേയ്യാഥ – ‘രൂപേ ഖോ, ആവുസോ, വിഗതരാഗസ്സ വിഗതഛന്ദസ്സ വിഗതപേമസ്സ വിഗതപിപാസസ്സ വിഗതപരിളാഹസ്സ വിഗതതണ്ഹസ്സ തസ്സ രൂപസ്സ വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ നുപ്പജ്ജന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ. വേദനായ… സഞ്ഞായ… സങ്ഖാരേസു വിഗതരാഗസ്സ വിഗതഛന്ദസ്സ വിഗതപേമസ്സ വിഗതപിപാസസ്സ വിഗതപരിളാഹസ്സ വിഗതതണ്ഹസ്സ തേസം സങ്ഖാരാനം വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ നുപ്പജ്ജന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ. വിഞ്ഞാണേ വിഗതരാഗസ്സ വിഗതഛന്ദസ്സ വിഗതപേമസ്സ വിഗതപിപാസസ്സ വിഗതപരിളാഹസ്സ വിഗതതണ്ഹസ്സ തസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ നുപ്പജ്ജന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ. ഇദം ഖോ നോ, ആവുസോ, ആനിസംസം ദിസ്വാ രൂപേ ഛന്ദരാഗവിനയക്ഖായീ സത്ഥാ, വേദനായ… സഞ്ഞായ… സങ്ഖാരേസു… വിഞ്ഞാണേ ഛന്ദരാഗവിനയക്ഖായീ സത്ഥാ’’’തി.

‘‘അകുസലേ ചാവുസോ, ധമ്മേ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ സുഖോ വിഹാരോ അഭവിസ്സ അവിഘാതോ അനുപായാസോ അപരിളാഹോ, കായസ്സ ച ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതി പാടികങ്ഖാ, നയിദം ഭഗവാ അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനം വണ്ണേയ്യ. യസ്മാ ച ഖോ, ആവുസോ, അകുസലേ ധമ്മേ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ ദുക്ഖോ വിഹാരോ സവിഘാതോ സഉപായാസോ സപരിളാഹോ, കായസ്സ ച ഭേദാ പരം മരണാ ദുഗ്ഗതി പാടികങ്ഖാ, തസ്മാ ഭഗവാ അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനം വണ്ണേതി.

‘‘കുസലേ ചാവുസോ, ധമ്മേ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ ദുക്ഖോ വിഹാരോ അഭവിസ്സ സവിഘാതോ സഉപായാസോ സപരിളാഹോ, കായസ്സ ച ഭേദാ പരം മരണാ ദുഗ്ഗതി പാടികങ്ഖാ, നയിദം ഭഗവാ കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപസമ്പദം വണ്ണേയ്യ. യസ്മാ ച ഖോ, ആവുസോ, കുസലേ ധമ്മേ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ സുഖോ വിഹാരോ അവിഘാതോ അനുപായാസോ അപരിളാഹോ, കായസ്സ ച ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതി പാടികങ്ഖാ, തസ്മാ ഭഗവാ കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപസമ്പദം വണ്ണേതീ’’തി.

ഇദമവോചായസ്മാ സാരിപുത്തോ. അത്തമനാ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി. ദുതിയം.