൧. പഠമവഗ്ഗോ

൧. അട്ഠിസുത്തം

൨൦൨. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ച ലക്ഖണോ ആയസ്മാ ച മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ [മഹാമോഗ്ഗലാനോ (ക.)] ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ വിഹരന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേനായസ്മാ ലക്ഖണോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ലക്ഖണം ഏതദവോച – ‘‘ആയാമാവുസോ [ഏഹി ആവുസോ (സ്യാ. കം. ക.)] ലക്ഖണ, രാജഗഹം പിണ്ഡായ പവിസിസ്സാമാ’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ലക്ഖണോ ആയസ്മതോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനസ്സ പച്ചസ്സോസി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഗിജ്ഝകൂടാ പബ്ബതാ ഓരോഹന്തോ അഞ്ഞതരസ്മിം പദേസേ സിതം പാത്വാകാസി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ലക്ഖണോ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ഏതദവോച – ‘‘കോ നു ഖോ, ആവുസോ മോഗ്ഗല്ലാന, ഹേതു കോ പച്ചയോ സിതസ്സ പാതുകമ്മായാ’’തി? ‘‘അകാലോ ഖോ, ആവുസോ ലക്ഖണ, ഏതസ്സ പഞ്ഹസ്സ. ഭഗവതോ മം സന്തികേ ഏതം പഞ്ഹം പുച്ഛാ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ച ലക്ഖണോ ആയസ്മാ ച മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ രാജഗഹേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്താ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ലക്ഖണോ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ഏതദവോച – ‘‘ഇധായസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഗിജ്ഝകൂടാ പബ്ബതാ ഓരോഹന്തോ അഞ്ഞതരസ്മിം പദേസേ സിതം പാത്വാകാസി. കോ നു ഖോ, ആവുസോ മോഗ്ഗല്ലാന, ഹേതു കോ പച്ചയോ സിതസ്സ പാതുകമ്മായാ’’തി?

‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, ഗിജ്ഝകൂടാ പബ്ബതാ ഓരോഹന്തോ അദ്ദസം അട്ഠികസങ്ഖലികം വേഹാസം ഗച്ഛന്തിം. തമേനം ഗിജ്ഝാപി കാകാപി കുലലാപി അനുപതിത്വാ അനുപതിത്വാ ഫാസുളന്തരികാഹി വിതുദേന്തി വിതച്ഛേന്തി വിരാജേന്തി [വിതുദേന്തി (സീ.), വിതച്ഛേന്തി വിഭജേന്തി (പീ. ക.)]. സാ സുദം അട്ടസ്സരം കരോതി. തസ്സ മയ്ഹം, ആവുസോ, ഏതദഹോസി – ‘അച്ഛരിയം വത, ഭോ, അബ്ഭുതം വത, ഭോ! ഏവരൂപോപി നാമ സത്തോ ഭവിസ്സതി! ഏവരൂപോപി നാമ യക്ഖോ ഭവിസ്സതി! ഏവരൂപോപി നാമ അത്തഭാവപടിലാഭോ ഭവിസ്സതീ’’’തി!!

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ചക്ഖുഭൂതാ വത, ഭിക്ഖവേ, സാവകാ വിഹരന്തി; ഞാണഭൂതാ വത, ഭിക്ഖവേ, സാവകാ വിഹരന്തി, യത്ര ഹി നാമ സാവകോ ഏവരൂപം ഞസ്സതി വാ ദക്ഖതി വാ സക്ഖിം വാ കരിസ്സതി. പുബ്ബേവ മേ സോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തോ ദിട്ഠോ അഹോസി, അപി ചാഹം ന ബ്യാകാസിം. അഹഞ്ചേതം [അഹമേവേതം (സീ.)] ബ്യാകരേയ്യം, പരേ ച മേ [പരേ മേ (സീ.)] ന സദ്ദഹേയ്യും. യേ മേ ന സദ്ദഹേയ്യും, തേസം തം അസ്സ ദീഘരത്തം അഹിതായ ദുക്ഖായ. ഏസോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തോ ഇമസ്മിംയേവ രാജഗഹേ ഗോഘാതകോ അഹോസി. സോ തസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകേന ബഹൂനി വസ്സാനി ബഹൂനി വസ്സസതാനി ബഹൂനി വസ്സസഹസ്സാനി ബഹൂനി വസ്സസതസഹസ്സാനി നിരയേ പച്ചിത്വാ തസ്സേവ കമ്മസ്സ വിപാകാവസേസേന ഏവരൂപം അത്തഭാവപടിലാഭം പടിസംവേദയതീ’’തി. (സബ്ബേസം സുത്തന്താനം ഏസേവ പേയ്യാലോ). പഠമം.

൨. പേസിസുത്തം

൨൦൩. ‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, ഗിജ്ഝകൂടാ പബ്ബതാ ഓരോഹന്തോ അദ്ദസം മംസപേസിം വേഹാസം ഗച്ഛന്തിം. തമേനം ഗിജ്ഝാപി കാകാപി കുലലാപി അനുപതിത്വാ അനുപതിത്വാ വിതച്ഛേന്തി വിരാജേന്തി [വിരാജേന്തി (സീ. സ്യാ. കം.), വിഭജേന്തി (പീ. ക.)]. സാ സുദം അട്ടസ്സരം കരോതി…പേ… ഏസോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തോ ഇമസ്മിംയേവ രാജഗഹേ ഗോഘാതകോ അഹോസി…പേ…. ദുതിയം.

൩. പിണ്ഡസുത്തം

൨൦൪. ‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, ഗിജ്ഝകൂടാ പബ്ബതാ ഓരോഹന്തോ അദ്ദസം മംസപിണ്ഡം വേഹാസം ഗച്ഛന്തം. തമേനം ഗിജ്ഝാപി കാകാപി കുലലാപി അനുപതിത്വാ അനുപതിത്വാ വിതച്ഛേന്തി വിരാജേന്തി. സാ സുദം അട്ടസ്സരം കരോതി…പേ… ഏസോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തോ ഇമസ്മിംയേവ രാജഗഹേ സാകുണികോ അഹോസി…പേ…. തതിയം.

൪. നിച്ഛവിസുത്തം

൨൦൫. ‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, ഗിജ്ഝകൂടാ പബ്ബതാ ഓരോഹന്തോ അദ്ദസം നിച്ഛവിം പുരിസം വേഹാസം ഗച്ഛന്തം. തമേനം ഗിജ്ഝാപി കാകാപി കുലലാപി അനുപതിത്വാ അനുപതിത്വാ വിതച്ഛേന്തി വിരാജേന്തി. സോ സുദം അട്ടസ്സരം കരോതി…പേ… ഏസോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തോ ഇമസ്മിംയേവ രാജഗഹേ ഓരബ്ഭികോ അഹോസി…പേ…. ചതുത്ഥം.

൫. അസിലോമസുത്തം

൨൦൬. ‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, ഗിജ്ഝകൂടാ പബ്ബതാ ഓരോഹന്തോ അദ്ദസം അസിലോമം പുരിസം വേഹാസം ഗച്ഛന്തം. തസ്സ തേ അസീ ഉപ്പതിത്വാ ഉപ്പതിത്വാ തസ്സേവ കായേ നിപതന്തി. സോ സുദം അട്ടസ്സരം കരോതി…പേ… ഏസോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തോ ഇമസ്മിംയേവ രാജഗഹേ സൂകരികോ അഹോസി…പേ…. പഞ്ചമം.

൬. സത്തിസുത്തം

൨൦൭. ‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, ഗിജ്ഝകൂടാ പബ്ബതാ ഓരോഹന്തോ അദ്ദസം സത്തിലോമം പുരിസം വേഹാസം ഗച്ഛന്തം. തസ്സ താ സത്തിയോ ഉപ്പതിത്വാ ഉപ്പതിത്വാ തസ്സേവ കായേ നിപതന്തി. സോ സുദം അട്ടസ്സരം കരോതി…പേ… ഏസോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തോ ഇമസ്മിംയേവ രാജഗഹേ മാഗവികോ അഹോസി…പേ…. ഛട്ഠം.

൭. ഉസുലോമസുത്തം

൨൦൮. ‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, ഗിജ്ഝകൂടാ പബ്ബതാ ഓരോഹന്തോ അദ്ദസം ഉസുലോമം പുരിസം വേഹാസം ഗച്ഛന്തം. തസ്സ തേ ഉസൂ ഉപ്പതിത്വാ ഉപ്പതിത്വാ തസ്സേവ കായേ നിപതന്തി. സോ സുദം അട്ടസ്സരം കരോതി…പേ… ഏസോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തോ ഇമസ്മിംയേവ രാജഗഹേ കാരണികോ അഹോസി…പേ…. സത്തമം.

൮. സൂചിലോമസുത്തം

൨൦൯. ‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, ഗിജ്ഝകൂടാ പബ്ബതാ ഓരോഹന്തോ അദ്ദസം സൂചിലോമം പുരിസം വേഹാസം ഗച്ഛന്തം. തസ്സ താ സൂചിയോ ഉപ്പതിത്വാ ഉപ്പതിത്വാ തസ്സേവ കായേ നിപതന്തി. സോ സുദം അട്ടസ്സരം കരോതി…പേ… ഏസോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തോ ഇമസ്മിംയേവ രാജഗഹേ സൂതോ [സാരഥികോ (ക. വിനയേപി)] അഹോസി…പേ…. അട്ഠമം.

൯. ദുതിയസൂചിലോമസുത്തം

൨൧൦. ‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, ഗിജ്ഝകൂടാ പബ്ബതാ ഓരോഹന്തോ അദ്ദസം സൂചിലോമം പുരിസം വേഹാസം ഗച്ഛന്തം. തസ്സ താ സൂചിയോ സീസേ പവിസിത്വാ മുഖതോ നിക്ഖമന്തി; മുഖേ പവിസിത്വാ ഉരതോ നിക്ഖമന്തി; ഉരേ പവിസിത്വാ ഉദരതോ നിക്ഖമന്തി; ഉദരേ പവിസിത്വാ ഊരൂഹി നിക്ഖമന്തി; ഊരൂസു പവിസിത്വാ ജങ്ഘാഹി നിക്ഖമന്തി; ജങ്ഘാസു പവിസിത്വാ പാദേഹി നിക്ഖമന്തി; സോ സുദം അട്ടസ്സരം കരോതി…പേ… ഏസോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തോ ഇമസ്മിംയേവ രാജഗഹേ സൂചകോ അഹോസി…പേ…. നവമം.

൧൦. കുമ്ഭണ്ഡസുത്തം

൨൧൧. ‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, ഗിജ്ഝകൂടാ പബ്ബതാ ഓരോഹന്തോ അദ്ദസം കുമ്ഭണ്ഡം പുരിസം വേഹാസം ഗച്ഛന്തം. സോ ഗച്ഛന്തോപി തേവ അണ്ഡേ ഖന്ധേ ആരോപേത്വാ ഗച്ഛതി. നിസീദന്തോപി തേസ്വേവ അണ്ഡേസു നിസീദതി. തമേനം ഗിജ്ഝാപി കാകാപി കുലലാപി അനുപതിത്വാ അനുപതിത്വാ വിതച്ഛേന്തി വിരാജേന്തി. സോ സുദം അട്ടസ്സരം കരോതി…പേ… ഏസോ, ഭിക്ഖവേ, സത്തോ ഇമസ്മിംയേവ രാജഗഹേ ഗാമകൂടകോ അഹോസി…പേ…. ദസമം.

പഠമോ വഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

അട്ഠി പേസി ഉഭോ ഗാവഘാതകാ,

പിണ്ഡോ സാകുണിയോ നിച്ഛവോരബ്ഭി;

അസി സൂകരികോ സത്തിമാഗവി,

ഉസു കാരണികോ സൂചി സാരഥി;

യോ ച സിബ്ബിയതി സൂചകോ ഹി സോ,

അണ്ഡഭാരി അഹു ഗാമകൂടകോതി.