൨. വിഭങ്ഗസുത്തം

൨. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘പടിച്ചസമുപ്പാദം വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി വിഭജിസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ചസമുപ്പാദോ? അവിജ്ജാപച്ചയാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ; സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം; വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമരൂപം; നാമരൂപപച്ചയാ സളായതനം; സളായതനപച്ചയാ ഫസ്സോ; ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ; തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം; ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ; ഭവപച്ചയാ ജാതി; ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ സമ്ഭവന്തി. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതി.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ജരാമരണം? യാ തേസം തേസം സത്താനം തമ്ഹി തമ്ഹി സത്തനികായേ ജരാ ജീരണതാ ഖണ്ഡിച്ചം പാലിച്ചം വലിത്തചതാ ആയുനോ സംഹാനി ഇന്ദ്രിയാനം പരിപാകോ; അയം വുച്ചതി ജരാ. യാ തേസം തേസം സത്താനം തമ്ഹാ തമ്ഹാ സത്തനികായാ ചുതി ചവനതാ ഭേദോ അന്തരധാനം മച്ചു മരണം കാലകിരിയാ ഖന്ധാനം ഭേദോ കളേവരസ്സ നിക്ഖേപോ ( ) [(ജീവിതിന്ദ്രിയസ്സ ഉപച്ഛേദോ) (സ്യാ. കം.) ഏവമുപരിപി, അട്ഠകഥായം പന ന ദിസ്സതി], ഇദം വുച്ചതി മരണം. ഇതി അയഞ്ച ജരാ, ഇദഞ്ച മരണം. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ജരാമരണം.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ജാതി? യാ തേസം തേസം സത്താനം തമ്ഹി തമ്ഹി സത്തനികായേ ജാതി സഞ്ജാതി ഓക്കന്തി നിബ്ബത്തി അഭിനിബ്ബത്തി ഖന്ധാനം പാതുഭാവോ ആയതനാനം പടിലാഭോ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ജാതി.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ഭവോ? തയോ മേ, ഭിക്ഖവേ, ഭവാ – കാമഭവോ, രൂപഭവോ, അരൂപഭവോ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭവോ.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഉപാദാനം? ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഉപാദാനാനി – കാമുപാദാനം, ദിട്ഠുപാദാനം, സീലബ്ബതുപാദാനം, അത്തവാദുപാദാനം. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഉപാദാനം.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, തണ്ഹാ? ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, തണ്ഹാകായാ – രൂപതണ്ഹാ, സദ്ദതണ്ഹാ, ഗന്ധതണ്ഹാ, രസതണ്ഹാ, ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ, ധമ്മതണ്ഹാ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, തണ്ഹാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദനാ? ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, വേദനാകായാ – ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, സോതസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, ഘാനസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, കായസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, വേദനാ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സോ? ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സകായാ – ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ, സോതസമ്ഫസ്സോ, ഘാനസമ്ഫസ്സോ, ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സോ, കായസമ്ഫസ്സോ, മനോസമ്ഫസ്സോ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സോ.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സളായതനം? ചക്ഖായതനം, സോതായതനം, ഘാനായതനം, ജിവ്ഹായതനം, കായായതനം, മനായതനം – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സളായതനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, നാമരൂപം? വേദനാ, സഞ്ഞാ, ചേതനാ, ഫസ്സോ, മനസികാരോ – ഇദം വുച്ചതി നാമം. ചത്താരോ ച മഹാഭൂതാ, ചതുന്നഞ്ച മഹാഭൂതാനം ഉപാദായരൂപം. ഇദം വുച്ചതി രൂപം. ഇതി ഇദഞ്ച നാമം, ഇദഞ്ച രൂപം. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, നാമരൂപം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണം? ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണകായാ – ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, സോതവിഞ്ഞാണം, ഘാനവിഞ്ഞാണം, ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം, കായവിഞ്ഞാണം, മനോവിഞ്ഞാണം. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണം.

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ? തയോമേ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ – കായസങ്ഖാരോ, വചീസങ്ഖാരോ, ചിത്തസങ്ഖാരോ. ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അവിജ്ജാ? യം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖസമുദയേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ അഞ്ഞാണം. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അവിജ്ജാ.

‘‘ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ; സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം…പേ… ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതി. അവിജ്ജായ ത്വേവ അസേസവിരാഗനിരോധാ സങ്ഖാരനിരോധോ; സങ്ഖാരനിരോധാ വിഞ്ഞാണനിരോധോ…പേ… ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതീ’’തി. ദുതിയം.