൧൦. യക്ഖസംയുത്തം

൧. ഇന്ദകസുത്തം

൨൩൫. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഇന്ദകൂടേ പബ്ബതേ, ഇന്ദകസ്സ യക്ഖസ്സ ഭവനേ. അഥ ഖോ ഇന്ദകോ യക്ഖോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘രൂപം ന ജീവന്തി വദന്തി ബുദ്ധാ, കഥം ന്വയം വിന്ദതിമം സരീരം;

കുതസ്സ അട്ഠീയകപിണ്ഡമേതി, കഥം ന്വയം സജ്ജതി ഗബ്ഭരസ്മി’’ന്തി.

‘‘പഠമം കലലം ഹോതി, കലലാ ഹോതി അബ്ബുദം;

അബ്ബുദാ ജായതേ പേസി, പേസി നിബ്ബത്തതീ ഘനോ;

ഘനാ പസാഖാ ജായന്തി, കേസാ ലോമാ നഖാപി ച.

‘‘യഞ്ചസ്സ ഭുഞ്ജതീ മാതാ, അന്നം പാനഞ്ച ഭോജനം;

തേന സോ തത്ഥ യാപേതി, മാതുകുച്ഛിഗതോ നരോ’’തി.

൨. സക്കനാമസുത്തം

൨൩൬. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ. അഥ ഖോ സക്കനാമകോ യക്ഖോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘സബ്ബഗന്ഥപ്പഹീനസ്സ, വിപ്പമുത്തസ്സ തേ സതോ;

സമണസ്സ ന തം സാധു, യദഞ്ഞമനുസാസസീ’’തി [യദഞ്ഞമനുസാസതീതി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)].

‘‘യേന കേനചി വണ്ണേന, സംവാസോ സക്ക ജായതി;

ന തം അരഹതി സപ്പഞ്ഞോ, മനസാ അനുകമ്പിതും.

‘‘മനസാ ചേ പസന്നേന, യദഞ്ഞമനുസാസതി;

ന തേന ഹോതി സംയുത്തോ, യാനുകമ്പാ [സാനുകമ്പാ (സീ. പീ.)] അനുദ്ദയാ’’തി.

൩. സൂചിലോമസുത്തം

൨൩൭. ഏകം സമയം ഭഗവാ ഗയായം വിഹരതി ടങ്കിതമഞ്ചേ സൂചിലോമസ്സ യക്ഖസ്സ ഭവനേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഖരോ ച യക്ഖോ സൂചിലോമോ ച യക്ഖോ ഭഗവതോ അവിദൂരേ അതിക്കമന്തി. അഥ ഖോ ഖരോ യക്ഖോ സൂചിലോമം യക്ഖം ഏതദവോച – ‘‘ഏസോ സമണോ’’തി! ‘‘നേസോ സമണോ, സമണകോ ഏസോ’’. ‘‘യാവ ജാനാമി യദി വാ സോ സമണോ യദി വാ പന സോ സമണകോ’’തി.

അഥ ഖോ സൂചിലോമോ യക്ഖോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ കായം ഉപനാമേസി. അഥ ഖോ ഭഗവാ കായം അപനാമേസി. അഥ ഖോ സൂചിലോമോ യക്ഖോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഭായസി മം സമണാ’’തി? ‘‘ന ഖ്വാഹം തം, ആവുസോ, ഭായാമി; അപി ച തേ സമ്ഫസ്സോ പാപകോ’’തി. ‘‘പഞ്ഹം തം, സമണ പുച്ഛിസ്സാമി. സചേ മേ ന ബ്യാകരിസ്സസി, ചിത്തം വാ തേ ഖിപിസ്സാമി, ഹദയം വാ തേ ഫാലേസ്സാമി, പാദേസു വാ ഗഹേത്വാ പാരഗങ്ഗായ [പാരം ഗങ്ഗായ (ക.)] ഖിപിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ന ഖ്വാഹം തം, ആവുസോ, പസ്സാമി സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ, യോ മേ ചിത്തം വാ ഖിപേയ്യ ഹദയം വാ ഫാലേയ്യ പാദേസു വാ ഗഹേത്വാ പാരഗങ്ഗായ ഖിപേയ്യ; അപി ച ത്വം, ആവുസോ, പുച്ഛ യദാ കങ്ഖസീ’’തി. അഥ ഖോ സൂചിലോമോ യക്ഖോ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി – ( ) [(അഥ ഖോ സൂചിലോമോ യക്ഖോ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി.) (സീ.)]

‘‘രാഗോ ച ദോസോ ച കുതോനിദാനാ,

അരതീ രതീ ലോമഹംസോ കുതോജാ;

കുതോ സമുട്ഠായ മനോവിതക്കാ,

കുമാരകാ ധങ്കമിവോസ്സജന്തീ’’തി.

‘‘രാഗോ ച ദോസോ ച ഇതോനിദാനാ,

അരതീ രതീ ലോമഹംസോ ഇതോജാ;

ഇതോ സമുട്ഠായ മനോവിതക്കാ,

കുമാരകാ ധങ്കമിവോസ്സജന്തി.

‘‘സ്നേഹജാ അത്തസമ്ഭൂതാ, നിഗ്രോധസ്സേവ ഖന്ധജാ;

പുഥൂ വിസത്താ കാമേസു, മാലുവാവ വിതതാ [വിത്ഥതാ (സ്യാ. കം.)] വനേ.

‘‘യേ നം പജാനന്തി യതോനിദാനം,

തേ നം വിനോദേന്തി സുണോഹി യക്ഖ;

തേ ദുത്തരം ഓഘമിമം തരന്തി,

അതിണ്ണപുബ്ബം അപുനബ്ഭവായാ’’തി.

൪. മണിഭദ്ദസുത്തം

൨൩൮. ഏകം സമയം ഭഗവാ മഗധേസു വിഹരതി മണിമാലികേ ചേതിയേ മണിഭദ്ദസ്സ യക്ഖസ്സ ഭവനേ. അഥ ഖോ മണിഭദ്ദോ യക്ഖോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘സതീമതോ സദാ ഭദ്ദം, സതിമാ സുഖമേധതി;

സതീമതോ സുവേ സേയ്യോ, വേരാ ച പരിമുച്ചതീ’’തി.

‘‘സതീമതോ സദാ ഭദ്ദം, സതിമാ സുഖമേധതി;

സതീമതോ സുവേ സേയ്യോ, വേരാ ന പരിമുച്ചതി.

‘‘യസ്സ സബ്ബമഹോരത്തം [രത്തിം (സ്യാ. കം. ക.)], അഹിംസായ രതോ മനോ;

മേത്തം സോ സബ്ബഭൂതേസു, വേരം തസ്സ ന കേനചീ’’തി.

൫. സാനുസുത്തം

൨൩൯. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരിസ്സാ ഉപാസികായ സാനു നാമ പുത്തോ യക്ഖേന ഗഹിതോ ഹോതി. അഥ ഖോ സാ ഉപാസികാ പരിദേവമാനാ തായം വേലായം ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി –

‘‘ചാതുദ്ദസിം പഞ്ചദസിം, യാ ച പക്ഖസ്സ അട്ഠമീ;

പാടിഹാരിയപക്ഖഞ്ച, അട്ഠങ്ഗസുസമാഗതം.

‘‘ഉപോസഥം ഉപവസന്തി, ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്തി യേ;

ന തേഹി യക്ഖാ കീളന്തി, ഇതി മേ അരഹതം സുതം;

സാ ദാനി അജ്ജ പസ്സാമി, യക്ഖാ കീളന്തി സാനുനാ’’തി.

‘‘ചാതുദ്ദസിം പഞ്ചദസിം, യാ ച പക്ഖസ്സ അട്ഠമീ;

പാടിഹാരിയപക്ഖഞ്ച, അട്ഠങ്ഗസുസമാഗതം;

ഉപോസഥം ഉപവസന്തി, ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്തി യേ.

‘‘ന തേഹി യക്ഖാ കീളന്തി, സാഹു തേ അരഹതം സുതം;

സാനും പബുദ്ധം വജ്ജാസി, യക്ഖാനം വചനം ഇദം;

മാകാസി പാപകം കമ്മം, ആവി വാ യദി വാ രഹോ.

‘‘സചേ ച [സചേവ (സ്യാ. കം. പീ. ക.), യഞ്ചേവ (സീ.)] പാപകം കമ്മം, കരിസ്സസി കരോസി വാ;

ന തേ ദുക്ഖാ പമുത്യത്ഥി, ഉപ്പച്ചാപി പലായതോ’’തി.

‘‘മതം വാ അമ്മ രോദന്തി, യോ വാ ജീവം ന ദിസ്സതി;

ജീവന്തം അമ്മ പസ്സന്തീ, കസ്മാ മം അമ്മ രോദസീ’’തി.

‘‘മതം വാ പുത്ത രോദന്തി, യോ വാ ജീവം ന ദിസ്സതി;

യോ ച കാമേ ചജിത്വാന, പുനരാഗച്ഛതേ ഇധ;

തം വാപി പുത്ത രോദന്തി, പുന ജീവം മതോ ഹി സോ.

‘‘കുക്കുളാ ഉബ്ഭതോ താത, കുക്കുളം [കുക്കുളേ (സീ.)] പതിതുമിച്ഛസി;

നരകാ ഉബ്ഭതോ താത, നരകം പതിതുമിച്ഛസി.

‘‘അഭിധാവഥ ഭദ്ദന്തേ, കസ്സ ഉജ്ഝാപയാമസേ;

ആദിത്താ നീഹതം [നിബ്ഭതം (സ്യാ. കം. ക.), നിഭതം (പീ. ക.)] ഭണ്ഡം, പുന ഡയ്ഹിതുമിച്ഛസീ’’തി.

൬. പിയങ്കരസുത്തം

൨൪൦. ഏകം സമയം ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം പച്ചുട്ഠായ ധമ്മപദാനി ഭാസതി. അഥ ഖോ പിയങ്കരമാതാ യക്ഖിനീ പുത്തകം ഏവം തോസേസി –

‘‘മാ സദ്ദം കരി പിയങ്കര, ഭിക്ഖു ധമ്മപദാനി ഭാസതി;

അപി [അപി (സീ.)] ച ധമ്മപദം വിജാനിയ, പടിപജ്ജേമ ഹിതായ നോ സിയാ.

‘‘പാണേസു ച സംയമാമസേ, സമ്പജാനമുസാ ന ഭണാമസേ;

സിക്ഖേമ സുസീല്യമത്തനോ [സുസീലമത്തനോ (സീ. ക.)], അപി മുച്ചേമ പിസാചയോനിയാ’’തി.

൭. പുനബ്ബസുസുത്തം

൨൪൧. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ നിബ്ബാനപടിസംയുത്തായ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേതി സമാദപേതി സമുത്തേജേതി സമ്പഹംസേതി. തേ ച ഭിക്ഖൂ അട്ഠിം കത്വാ മനസി കത്വാ സബ്ബചേതസാ സമന്നാഹരിത്വാ ഓഹിതസോതാ ധമ്മം സുണന്തി. അഥ ഖോ പുനബ്ബസുമാതാ യക്ഖിനീ പുത്തകേ ഏവം തോസേസി –

‘‘തുണ്ഹീ ഉത്തരികേ ഹോഹി, തുണ്ഹീ ഹോഹി പുനബ്ബസു;

യാവാഹം ബുദ്ധസേട്ഠസ്സ, ധമ്മം സോസ്സാമി സത്ഥുനോ.

‘‘നിബ്ബാനം ഭഗവാ ആഹ, സബ്ബഗന്ഥപ്പമോചനം;

അതിവേലാ ച മേ ഹോതി, അസ്മിം ധമ്മേ പിയായനാ.

‘‘പിയോ ലോകേ സകോ പുത്തോ, പിയോ ലോകേ സകോ പതി;

തതോ പിയതരാ മയ്ഹം, അസ്സ ധമ്മസ്സ മഗ്ഗനാ.

‘‘ന ഹി പുത്തോ പതി വാപി, പിയോ ദുക്ഖാ പമോചയേ;

യഥാ സദ്ധമ്മസ്സവനം, ദുക്ഖാ മോചേതി പാണിനം.

‘‘ലോകേ ദുക്ഖപരേതസ്മിം, ജരാമരണസംയുതേ;

ജരാമരണമോക്ഖായ, യം ധമ്മം അഭിസമ്ബുധം;

തം ധമ്മം സോതുമിച്ഛാമി, തുണ്ഹീ ഹോഹി പുനബ്ബസൂ’’തി.

‘‘അമ്മാ ന ബ്യാഹരിസ്സാമി, തുണ്ഹീഭൂതായമുത്തരാ;

ധമ്മമേവ നിസാമേഹി, സദ്ധമ്മസ്സവനം സുഖം;

സദ്ധമ്മസ്സ അനഞ്ഞായ, അമ്മാ ദുക്ഖം ചരാമസേ.

‘‘ഏസ ദേവമനുസ്സാനം, സമ്മൂള്ഹാനം പഭങ്കരോ;

ബുദ്ധോ അന്തിമസാരീരോ, ധമ്മം ദേസേതി ചക്ഖുമാ’’തി.

‘‘സാധു ഖോ പണ്ഡിതോ നാമ, പുത്തോ ജാതോ ഉരേസയോ;

പുത്തോ മേ ബുദ്ധസേട്ഠസ്സ, ധമ്മം സുദ്ധം പിയായതി.

‘‘പുനബ്ബസു സുഖീ ഹോഹി, അജ്ജാഹമ്ഹി സമുഗ്ഗതാ;

ദിട്ഠാനി അരിയസച്ചാനി, ഉത്തരാപി സുണാതു മേ’’തി.

൮. സുദത്തസുത്തം

൨൪൨. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി സീതവനേ. തേന ഖോ പന സമയേന അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി രാജഗഹം അനുപ്പത്തോ ഹോതി കേനചിദേവ കരണീയേന. അസ്സോസി ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി – ‘‘ബുദ്ധോ കിര ലോകേ ഉപ്പന്നോ’’തി. താവദേവ ച പന ഭഗവന്തം ദസ്സനായ ഉപസങ്കമിതുകാമോ ഹോതി. അഥസ്സ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ഗഹപതിസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അകാലോ ഖോ അജ്ജ ഭഗവന്തം ദസ്സനായ ഉപസങ്കമിതും. സ്വേ ദാനാഹം കാലേന ഭഗവന്തം ദസ്സനായ ഗമിസ്സാമീ’’തി ബുദ്ധഗതായ സതിയാ നിപജ്ജി. രത്തിയാ സുദം തിക്ഖത്തും വുട്ഠാസി പഭാതന്തി മഞ്ഞമാനോ. അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി യേന സിവഥികദ്വാരം [സീവഥികദ്വാരം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] തേനുപസങ്കമി. അമനുസ്സാ ദ്വാരം വിവരിംസു. അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ഗഹപതിസ്സ നഗരമ്ഹാ നിക്ഖമന്തസ്സ ആലോകോ അന്തരധായി, അന്ധകാരോ പാതുരഹോസി, ഭയം ഛമ്ഭിതത്തം ലോമഹംസോ ഉദപാദി, തതോവ പുന നിവത്തിതുകാമോ അഹോസി. അഥ ഖോ സിവകോ [സീവകോ (സീ. പീ.)] യക്ഖോ അന്തരഹിതോ സദ്ദമനുസ്സാവേസി –

‘‘സതം ഹത്ഥീ സതം അസ്സാ, സതം അസ്സതരീരഥാ;

സതം കഞ്ഞാസഹസ്സാനി, ആമുക്കമണികുണ്ഡലാ;

ഏകസ്സ പദവീതിഹാരസ്സ, കലം നാഗ്ഘന്തി സോളസിം.

‘‘അഭിക്കമ ഗഹപതി, അഭിക്കമ ഗഹപതി;

അഭിക്കമനം തേ സേയ്യോ, നോ പടിക്കമന’’ന്തി.

അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ഗഹപതിസ്സ അന്ധകാരോ അന്തരധായി, ആലോകോ പാതുരഹോസി, യം അഹോസി ഭയം ഛമ്ഭിതത്തം ലോമഹംസോ, സോ പടിപ്പസ്സമ്ഭി. ദുതിയമ്പി ഖോ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ഗഹപതിസ്സ ആലോകോ അന്തരധായി, അന്ധകാരോ പാതുരഹോസി, ഭയം ഛമ്ഭിതത്തം ലോമഹംസോ ഉദപാദി, തതോവ പുന നിവത്തിതുകാമോ അഹോസി. ദുതിയമ്പി ഖോ സിവകോ യക്ഖോ അന്തരഹിതോ സദ്ദമനുസ്സാവേസി –

‘‘സതം ഹത്ഥീ സതം അസ്സാ…പേ…

കലം നാഗ്ഘന്തി സോളസിം.

‘‘അഭിക്കമ ഗഹപതി, അഭിക്കമ ഗഹപതി;

അഭിക്കമനം തേ സേയ്യോ, നോ പടിക്കമന’’ന്തി.

അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ഗഹപതിസ്സ അന്ധകാരോ അന്തരധായി, ആലോകോ പാതുരഹോസി, യം അഹോസി ഭയം ഛമ്ഭിതത്തം ലോമഹംസോ, സോ പടിപ്പസ്സമ്ഭി. തതിയമ്പി ഖോ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ഗഹപതിസ്സ ആലോകോ അന്തരധായി, അന്ധകാരോ പാതുരഹോസി, ഭയം ഛമ്ഭിതത്തം ലോമഹംസോ ഉദപാദി, തതോവ പുന നിവത്തിതുകാമോ അഹോസി. തതിയമ്പി ഖോ സിവകോ യക്ഖോ അന്തരഹിതോ സദ്ദമനുസ്സാവേസി –

‘‘സതം ഹത്ഥീ സതം അസ്സാ…പേ…

കലം നാഗ്ഘന്തി സോളസിം.

‘‘അഭിക്കമ ഗഹപതി, അഭിക്കമ ഗഹപതി;

അഭിക്കമനം തേ സേയ്യോ, നോ പടിക്കമന’’ന്തി.

അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ഗഹപതിസ്സ അന്ധകാരോ അന്തരധായി, ആലോകോ പാതുരഹോസി, യം അഹോസി ഭയം ഛമ്ഭിതത്തം ലോമഹംസോ, സോ പടിപ്പസ്സമ്ഭി. അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി യേന സീതവനം യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം പച്ചുട്ഠായ അബ്ഭോകാസേ ചങ്കമതി. അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ അനാഥപിണ്ഡികം ഗഹപതിം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന ചങ്കമാ ഓരോഹിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. നിസജ്ജ ഖോ ഭഗവാ അനാഥപിണ്ഡികം ഗഹപതിം ഏതദവോച – ‘‘ഏഹി സുദത്താ’’തി. അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി, നാമേന മം ഭഗവാ ആലപതീതി, ഹട്ഠോ ഉദഗ്ഗോ തത്ഥേവ ഭഗവതോ പാദേസു സിരസാ നിപതിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കച്ചി, ഭന്തേ, ഭഗവാ സുഖമസയിത്ഥാ’’തി?

‘‘സബ്ബദാ വേ സുഖം സേതി, ബ്രാഹ്മണോ പരിനിബ്ബുതോ;

യോ ന ലിമ്പതി കാമേസു, സീതിഭൂതോ നിരൂപധി.

‘‘സബ്ബാ ആസത്തിയോ ഛേത്വാ, വിനേയ്യ ഹദയേ ദരം;

ഉപസന്തോ സുഖം സേതി, സന്തിം പപ്പുയ്യ ചേതസാ’’തി [ചേതസോതി (സീ.)].

൯. പഠമസുക്കാസുത്തം

൨൪൩. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന സുക്കാ ഭിക്ഖുനീ മഹതിയാ പരിസായ പരിവുതാ ധമ്മം ദേസേതി. അഥ ഖോ സുക്കായ ഭിക്ഖുനിയാ അഭിപ്പസന്നോ യക്ഖോ രാജഗഹേ രഥികായ രഥികം സിങ്ഘാടകേന സിങ്ഘാടകം ഉപസങ്കമിത്വാ തായം വേലായം ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി –

‘‘കിം മേ കതാ രാജഗഹേ മനുസ്സാ, മധുപീതാവ സേയരേ;

യേ സുക്കം ന പയിരുപാസന്തി, ദേസേന്തിം അമതം പദം.

‘‘തഞ്ച പന അപ്പടിവാനീയം, അസേചനകമോജവം;

പിവന്തി മഞ്ഞേ സപ്പഞ്ഞാ, വലാഹകമിവ പന്ഥഗൂ’’തി [വലാഹകമിവദ്ധഗൂതി (സീ.)].

൧൦. ദുതിയസുക്കാസുത്തം

൨൪൪. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഉപാസകോ സുക്കായ ഭിക്ഖുനിയാ ഭോജനം അദാസി. അഥ ഖോ സുക്കായ ഭിക്ഖുനിയാ അഭിപ്പസന്നോ യക്ഖോ രാജഗഹേ രഥികായ രഥികം സിങ്ഘാടകേന സിങ്ഘാടകം ഉപസങ്കമിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘പുഞ്ഞം വത പസവി ബഹും, സപ്പഞ്ഞോ വതായം ഉപാസകോ;

യോ സുക്കായ അദാസി ഭോജനം, സബ്ബഗന്ഥേഹി വിപ്പമുത്തിയാ’’തി [വിപ്പമുത്തായാതി (സ്യാ. കം.)].

൧൧. ചീരാസുത്തം

൨൪൫. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഉപാസകോ ചീരായ [ചിരായ (ക.)] ഭിക്ഖുനിയാ ചീവരം അദാസി. അഥ ഖോ ചീരായ ഭിക്ഖുനിയാ അഭിപ്പസന്നോ യക്ഖോ രാജഗഹേ രഥികായ രഥികം സിങ്ഘാടകേന സിങ്ഘാടകം ഉപസങ്കമിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘പുഞ്ഞം വത പസവി ബഹും, സപ്പഞ്ഞോ വതായം ഉപാസകോ;

യോ ചീരായ അദാസി ചീവരം, സബ്ബയോഗേഹി വിപ്പമുത്തിയാ’’തി [വിപ്പമുത്തായാതി (സ്യാ. കം.)].

൧൨. ആളവകസുത്തം

൨൪൬. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ ആളവിയം വിഹരതി ആളവകസ്സ യക്ഖസ്സ ഭവനേ. അഥ ഖോ ആളവകോ യക്ഖോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘നിക്ഖമ, സമണാ’’തി. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഭഗവാ നിക്ഖമി. ‘‘പവിസ, സമണാ’’തി. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഭഗവാ പാവിസി. ദുതിയമ്പി ഖോ ആളവകോ യക്ഖോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘നിക്ഖമ, സമണാ’’തി. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഭഗവാ നിക്ഖമി. ‘‘പവിസ, സമണാ’’തി. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഭഗവാ പാവിസി. തതിയമ്പി ഖോ ആളവകോ യക്ഖോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘നിക്ഖമ, സമണാ’’തി. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഭഗവാ നിക്ഖമി. ‘‘പവിസ, സമണാ’’തി. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഭഗവാ പാവിസി. ചതുത്ഥമ്പി ഖോ ആളവകോ യക്ഖോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘നിക്ഖമ, സമണാ’’തി. ‘‘ന ഖ്വാഹം തം, ആവുസോ, നിക്ഖമിസ്സാമി. യം തേ കരണീയം തം കരോഹീ’’തി. ‘‘പഞ്ഹം തം, സമണ, പുച്ഛിസ്സാമി. സചേ മേ ന ബ്യാകരിസ്സസി, ചിത്തം വാ തേ ഖിപിസ്സാമി, ഹദയം വാ തേ ഫാലേസ്സാമി, പാദേസു വാ ഗഹേത്വാ പാരഗങ്ഗായ ഖിപിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ന ഖ്വാഹം തം, ആവുസോ, പസ്സാമി സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ, യേ മേ ചിത്തം വാ ഖിപേയ്യ ഹദയം വാ ഫാലേയ്യ, പാദേസു വാ ഗഹേത്വാ പാരഗങ്ഗായ ഖിപേയ്യ. അപി ച ത്വം, ആവുസോ, പുച്ഛ യദാ കങ്ഖസീ’’തി [(അഥ ഖോ ആളവകോ യക്ഖോ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി.) (സീ.)].

‘‘കിംസൂധ വിത്തം പുരിസസ്സ സേട്ഠം, കിംസു സുചിണ്ണം സുഖമാവഹാതി;

കിംസു ഹവേ സാദുതരം രസാനം, കഥംജീവിം ജീവിതമാഹു സേട്ഠ’’ന്തി.

‘‘സദ്ധീധ വിത്തം പുരിസ്സ സേട്ഠം, ധമ്മോ സുചിണ്ണോ സുഖമാവഹാതി;

സച്ചം ഹവേ സാദുതരം രസാനം, പഞ്ഞാജീവിം ജീവിതമാഹു സേട്ഠ’’ന്തി.

‘‘കഥംസു തരതി ഓഘം, കഥംസു തരതി അണ്ണവം;

കഥംസു ദുക്ഖമച്ചേതി, കഥംസു പരിസുജ്ഝതീ’’തി.

‘‘സദ്ധായ തരതി ഓഘം, അപ്പമാദേന അണ്ണവം;

വീരിയേന ദുക്ഖമച്ചേതി, പഞ്ഞായ പരിസുജ്ഝതീ’’തി.

‘‘കഥംസു ലഭതേ പഞ്ഞം, കഥംസു വിന്ദതേ ധനം;

കഥംസു കിത്തിം പപ്പോതി, കഥം മിത്താനി ഗന്ഥതി;

അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, കഥം പേച്ച ന സോചതീ’’തി.

‘‘സദ്ദഹാനോ അരഹതം, ധമ്മം നിബ്ബാനപത്തിയാ;

സുസ്സൂസം [സുസ്സൂസാ (സീ. പീ.)] ലഭതേ പഞ്ഞം, അപ്പമത്തോ വിചക്ഖണോ.

‘‘പതിരൂപകാരീ ധുരവാ, ഉട്ഠാതാ വിന്ദതേ ധനം;

സച്ചേന കിത്തിം പപ്പോതി, ദദം മിത്താനി ഗന്ഥതി;

അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം, ഏവം പേച്ച ന സോചതി.