൪. രഥവിനീതസുത്തം

൨൫൨. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ജാതിഭൂമകാ ഭിക്ഖൂ ജാതിഭൂമിയം വസ്സംവുട്ഠാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നേ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കോ നു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ജാതിഭൂമിയം ജാതിഭൂമകാനം ഭിക്ഖൂനം സബ്രഹ്മചാരീനം ഏവം സമ്ഭാവിതോ – ‘അത്തനാ ച അപ്പിച്ഛോ അപ്പിച്ഛകഥഞ്ച ഭിക്ഖൂനം കത്താ, അത്തനാ ച സന്തുട്ഠോ സന്തുട്ഠികഥഞ്ച ഭിക്ഖൂനം കത്താ, അത്തനാ ച പവിവിത്തോ പവിവേകകഥഞ്ച ഭിക്ഖൂനം കത്താ, അത്തനാ ച അസംസട്ഠോ അസംസഗ്ഗകഥഞ്ച ഭിക്ഖൂനം കത്താ, അത്തനാ ച ആരദ്ധവീരിയോ വീരിയാരമ്ഭകഥഞ്ച ഭിക്ഖൂനം കത്താ, അത്തനാ ച സീലസമ്പന്നോ സീലസമ്പദാകഥഞ്ച ഭിക്ഖൂനം കത്താ, അത്തനാ ച സമാധിസമ്പന്നോ സമാധിസമ്പദാകഥഞ്ച ഭിക്ഖൂനം കത്താ, അത്തനാ ച പഞ്ഞാസമ്പന്നോ പഞ്ഞാസമ്പദാകഥഞ്ച ഭിക്ഖൂനം കത്താ, അത്തനാ ച വിമുത്തിസമ്പന്നോ വിമുത്തിസമ്പദാകഥഞ്ച ഭിക്ഖൂനം കത്താ, അത്തനാ ച വിമുത്തിഞാണദസ്സനസമ്പന്നോ വിമുത്തിഞാണദസ്സനസമ്പദാകഥഞ്ച ഭിക്ഖൂനം കത്താ, ഓവാദകോ വിഞ്ഞാപകോ സന്ദസ്സകോ സമാദപകോ സമുത്തേജകോ സമ്പഹംസകോ സബ്രഹ്മചാരീന’’’ന്തി? ‘‘പുണ്ണോ നാമ, ഭന്തേ, ആയസ്മാ മന്താണിപുത്തോ ജാതിഭൂമിയം ജാതിഭൂമകാനം ഭിക്ഖൂനം സബ്രഹ്മചാരീനം ഏവം സമ്ഭാവിതോ – ‘അത്തനാ ച അപ്പിച്ഛോ അപ്പിച്ഛകഥഞ്ച ഭിക്ഖൂനം കത്താ, അത്തനാ ച സന്തുട്ഠോ…പേ… ഓവാദകോ വിഞ്ഞാപകോ സന്ദസ്സകോ സമാദപകോ സമുത്തേജകോ സമ്പഹംസകോ സബ്രഹ്മചാരീന’’’ന്തി.

൨൫൩. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭഗവതോ അവിദൂരേ നിസിന്നോ ഹോതി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ലാഭാ ആയസ്മതോ പുണ്ണസ്സ മന്താണിപുത്തസ്സ, സുലദ്ധലാഭാ ആയസ്മതോ പുണ്ണസ്സ മന്താണിപുത്തസ്സ, യസ്സ വിഞ്ഞൂ സബ്രഹ്മചാരീ സത്ഥു സമ്മുഖാ അനുമസ്സ അനുമസ്സ വണ്ണം ഭാസന്തി, തഞ്ച സത്ഥാ അബ്ഭനുമോദതി. അപ്പേവ നാമ മയമ്പി കദാചി കരഹചി ആയസ്മതാ പുണ്ണേന മന്താണിപുത്തേന സദ്ധിം സമാഗച്ഛേയ്യാമ [സമാഗമം ഗച്ഛേയ്യ (ക.)], അപ്പേവ നാമ സിയാ കോചിദേവ കഥാസല്ലാപോ’’തി.

൨൫൪. അഥ ഖോ ഭഗവാ രാജഗഹേ യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന സാവത്ഥി തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന സാവത്ഥി തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അസ്സോസി ഖോ ആയസ്മാ പുണ്ണോ മന്താണിപുത്തോ – ‘‘ഭഗവാ കിര സാവത്ഥിം അനുപ്പത്തോ; സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ’’തി.

൨൫൫. അഥ ഖോ ആയസ്മാ പുണ്ണോ മന്താണിപുത്തോ സേനാസനം സംസാമേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന സാവത്ഥി തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന സാവത്ഥി ജേതവനം അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ആയസ്മന്തം പുണ്ണം മന്താണിപുത്തം ഭഗവാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ പുണ്ണോ മന്താണിപുത്തോ ഭഗവതാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതോ സമാദപിതോ സമുത്തേജിതോ സമ്പഹംസിതോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ യേന അന്ധവനം തേനുപസങ്കമി ദിവാവിഹാരായ.

൨൫൬. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു യേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘യസ്സ ഖോ ത്വം, ആവുസോ സാരിപുത്ത, പുണ്ണസ്സ നാമ ഭിക്ഖുനോ മന്താണിപുത്തസ്സ അഭിണ്ഹം കിത്തയമാനോ അഹോസി, സോ ഭഗവതാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതോ സമാദപിതോ സമുത്തേജിതോ സമ്പഹംസിതോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ യേന അന്ധവനം തേന പക്കന്തോ ദിവാവിഹാരായാ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ തരമാനരൂപോ നിസീദനം ആദായ ആയസ്മന്തം പുണ്ണം മന്താണിപുത്തം പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധി സീസാനുലോകീ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ പുണ്ണോ മന്താണിപുത്തോ അന്ധവനം അജ്ഝോഗാഹേത്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ ദിവാവിഹാരം നിസീദി. ആയസ്മാപി ഖോ സാരിപുത്തോ അന്ധവനം അജ്ഝോഗാഹേത്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ ദിവാവിഹാരം നിസീദി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേനായസ്മാ പുണ്ണോ മന്താണിപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ പുണ്ണേന മന്താണിപുത്തേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ആയസ്മന്തം പുണ്ണം മന്താണിപുത്തം ഏതദവോച –

൨൫൭. ‘‘ഭഗവതി നോ, ആവുസോ, ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’’തി?

‘‘ഏവമാവുസോ’’തി.

‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ, സീലവിസുദ്ധത്ഥം ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’’തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘കിം പനാവുസോ, ചിത്തവിസുദ്ധത്ഥം ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’’തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ, ദിട്ഠിവിസുദ്ധത്ഥം ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’’തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘കിം പനാവുസോ, കങ്ഖാവിതരണവിസുദ്ധത്ഥം ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’’തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗാമഗ്ഗഞാണദസ്സനവിസുദ്ധത്ഥം ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’’തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘കിം പനാവുസോ, പടിപദാഞാണദസ്സനവിസുദ്ധത്ഥം ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’’തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ, ഞാണദസ്സനവിസുദ്ധത്ഥം ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’’തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ, സീലവിസുദ്ധത്ഥം ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’തി ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ ‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’തി വദേസി. ‘കിം പനാവുസോ, ചിത്തവിസുദ്ധത്ഥം ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’തി ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ ‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’തി വദേസി. ‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ, ദിട്ഠിവിസുദ്ധത്ഥം…പേ… കങ്ഖാവിതരണവിസുദ്ധത്ഥം…പേ… മഗ്ഗാമഗ്ഗഞാണദസ്സനവിസുദ്ധത്ഥം…പേ… പടിപദാഞാണദസ്സനവിസുദ്ധത്ഥം…പേ… കിം നു ഖോ, ആവുസോ, ഞാണദസ്സനവിസുദ്ധത്ഥം ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’തി ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ ‘നോ ഹിദം ആവുസോ’തി വദേസി. കിമത്ഥം ചരഹാവുസോ, ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’’തി? ‘‘അനുപാദാപരിനിബ്ബാനത്ഥം ഖോ, ആവുസോ, ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’’തി.

‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ, സീലവിസുദ്ധി അനുപാദാപരിനിബ്ബാന’’ന്തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘കിം പനാവുസോ, ചിത്തവിസുദ്ധി അനുപാദാപരിനിബ്ബാന’’ന്തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ, ദിട്ഠിവിസുദ്ധി അനുപാദാപരിനിബ്ബാന’’ന്തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘കിം പനാവുസോ കങ്ഖാവിതരണവിസുദ്ധി അനുപാദാപരിനിബ്ബാന’’ന്തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗാമഗ്ഗഞാണദസ്സനവിസുദ്ധി അനുപാദാപരിനിബ്ബാന’’ന്തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘കിം പനാവുസോ, പടിപദാഞാണദസ്സനവിസുദ്ധി അനുപാദാപരിനിബ്ബാന’’ന്തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ, ഞാണദസ്സനവിസുദ്ധി അനുപാദാപരിനിബ്ബാന’’ന്തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘കിം പനാവുസോ, അഞ്ഞത്ര ഇമേഹി ധമ്മേഹി അനുപാദാപരിനിബ്ബാന’’ന്തി?

‘‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’’.

‘‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ, സീലവിസുദ്ധി അനുപാദാപരിനിബ്ബാന’ന്തി ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ ‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’തി വദേസി. ‘കിം പനാവുസോ, ചിത്തവിസുദ്ധി അനുപാദാപരിനിബ്ബാന’ന്തി ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ ‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’തി വദേസി. ‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ, ദിട്ഠിവിസുദ്ധി അനുപാദാപരിനിബ്ബാന’ന്തി…പേ… കങ്ഖാവിതരണവിസുദ്ധി… മഗ്ഗാമഗ്ഗഞാണദസ്സനവിസുദ്ധി… പടിപദാഞാണദസ്സനവിസുദ്ധി… ‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ, ഞാണദസ്സനവിസുദ്ധി അനുപാദാപരിനിബ്ബാന’ന്തി ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ ‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’തി വദേസി. ‘കിം പനാവുസോ, അഞ്ഞത്ര ഇമേഹി ധമ്മേഹി അനുപാദാപരിനിബ്ബാന’ന്തി ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ ‘നോ ഹിദം, ആവുസോ’തി വദേസി. യഥാകഥം പനാവുസോ, ഇമസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി?

൨൫൮. ‘‘സീലവിസുദ്ധിം ചേ, ആവുസോ, ഭഗവാ അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേയ്യ, സഉപാദാനംയേവ സമാനം അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേയ്യ [പഞ്ഞാപേസ്സ (സീ. സ്യാ.) ഏവമഞ്ഞത്ഥപി]. ചിത്തവിസുദ്ധിം ചേ, ആവുസോ, ഭഗവാ അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേയ്യ, സഉപാദാനംയേവ സമാനം അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേയ്യ. ദിട്ഠിവിസുദ്ധിം ചേ, ആവുസോ, ഭഗവാ അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേയ്യ, സഉപാദാനംയേവ സമാനം അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേയ്യ. കങ്ഖാവിതരണവിസുദ്ധിം ചേ, ആവുസോ, ഭഗവാ അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേയ്യ, സഉപാദാനംയേവ സമാനം അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേയ്യ. മഗ്ഗാമഗ്ഗഞാണദസ്സനവിസുദ്ധിം ചേ, ആവുസോ, ഭഗവാ അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേയ്യ, സഉപാദാനംയേവ സമാനം അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേയ്യ. പടിപദാഞാണദസ്സനവിസുദ്ധിം ചേ, ആവുസോ, ഭഗവാ അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേയ്യ, സഉപാദാനംയേവ സമാനം അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേയ്യ. ഞാണദസ്സനവിസുദ്ധിം ചേ, ആവുസോ, ഭഗവാ അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേയ്യ, സഉപാദാനംയേവ സമാനം അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം പഞ്ഞപേയ്യ. അഞ്ഞത്ര ചേ, ആവുസോ, ഇമേഹി ധമ്മേഹി അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം അഭവിസ്സ, പുഥുജ്ജനോ പരിനിബ്ബായേയ്യ. പുഥുജ്ജനോ ഹി, ആവുസോ, അഞ്ഞത്ര ഇമേഹി ധമ്മേഹി. തേന ഹാവുസോ, ഉപമം തേ കരിസ്സാമി; ഉപമായപിധേകച്ചേ വിഞ്ഞൂ പുരിസാ ഭാസിതസ്സ അത്ഥം ആജാനന്തി.

൨൫൯. ‘‘സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, രഞ്ഞോ പസേനദിസ്സ കോസലസ്സ സാവത്ഥിയം പടിവസന്തസ്സ സാകേതേ കിഞ്ചിദേവ അച്ചായികം കരണീയം ഉപ്പജ്ജേയ്യ. തസ്സ അന്തരാ ച സാവത്ഥിം അന്തരാ ച സാകേതം സത്ത രഥവിനീതാനി ഉപട്ഠപേയ്യും. അഥ ഖോ, ആവുസോ, രാജാ പസേനദി കോസലോ സാവത്ഥിയാ നിക്ഖമിത്വാ അന്തേപുരദ്വാരാ പഠമം രഥവിനീതം അഭിരുഹേയ്യ, പഠമേന രഥവിനീതേന ദുതിയം രഥവിനീതം പാപുണേയ്യ, പഠമം രഥവിനീതം വിസ്സജ്ജേയ്യ ദുതിയം രഥവിനീതം അഭിരുഹേയ്യ. ദുതിയേന രഥവിനീതേന തതിയം രഥവിനീതം പാപുണേയ്യ, ദുതിയം രഥവിനീതം വിസ്സജ്ജേയ്യ, തതിയം രഥവിനീതം അഭിരുഹേയ്യ. തതിയേന രഥവിനീതേന ചതുത്ഥം രഥവിനീതം പാപുണേയ്യ, തതിയം രഥവിനീതം വിസ്സജ്ജേയ്യ, ചതുത്ഥം രഥവിനീതം അഭിരുഹേയ്യ. ചതുത്ഥേന രഥവിനീതേന പഞ്ചമം രഥവിനീതം പാപുണേയ്യ, ചതുത്ഥം രഥവിനീതം വിസ്സജ്ജേയ്യ, പഞ്ചമം രഥവിനീതം അഭിരുഹേയ്യ. പഞ്ചമേന രഥവിനീതേന ഛട്ഠം രഥവിനീതം പാപുണേയ്യ, പഞ്ചമം രഥവിനീതം വിസ്സജ്ജേയ്യ, ഛട്ഠം രഥവിനീതം അഭിരുഹേയ്യ. ഛട്ഠേന രഥവിനീതേന സത്തമം രഥവിനീതം പാപുണേയ്യ, ഛട്ഠം രഥവിനീതം വിസ്സജ്ജേയ്യ, സത്തമം രഥവിനീതം അഭിരുഹേയ്യ. സത്തമേന രഥവിനീതേന സാകേതം അനുപാപുണേയ്യ അന്തേപുരദ്വാരം. തമേനം അന്തേപുരദ്വാരഗതം സമാനം മിത്താമച്ചാ ഞാതിസാലോഹിതാ ഏവം പുച്ഛേയ്യും – ‘ഇമിനാ ത്വം, മഹാരാജ, രഥവിനീതേന സാവത്ഥിയാ സാകേതം അനുപ്പത്തോ അന്തേപുരദ്വാര’ന്തി? കഥം ബ്യാകരമാനോ നു ഖോ, ആവുസോ, രാജാ പസേനദി കോസലോ സമ്മാ ബ്യാകരമാനോ ബ്യാകരേയ്യാ’’തി?

‘‘ഏവം ബ്യാകരമാനോ ഖോ, ആവുസോ, രാജാ പസേനദി കോസലോ സമ്മാ ബ്യാകരമാനോ ബ്യാകരേയ്യ – ‘ഇധ മേ സാവത്ഥിയം പടിവസന്തസ്സ സാകേതേ കിഞ്ചിദേവ അച്ചായികം കരണീയം ഉപ്പജ്ജി [ഉപ്പജ്ജതി (ക.)]. തസ്സ മേ അന്തരാ ച സാവത്ഥിം അന്തരാ ച സാകേതം സത്ത രഥവിനീതാനി ഉപട്ഠപേസും. അഥ ഖ്വാഹം സാവത്ഥിയാ നിക്ഖമിത്വാ അന്തേപുരദ്വാരാ പഠമം രഥവിനീതം അഭിരുഹിം. പഠമേന രഥവിനീതേന ദുതിയം രഥവിനീതം പാപുണിം, പഠമം രഥവിനീതം വിസ്സജ്ജിം ദുതിയം രഥവിനീതം അഭിരുഹിം. ദുതിയേന രഥവിനീതേന തതിയം രഥവിനീതം പാപുണിം, ദുതിയം രഥവിനീതം വിസ്സജ്ജിം, തതിയം രഥവിനീതം അഭിരുഹിം. തതിയേന രഥവിനീതേന ചതുത്ഥം രഥവിനീതം പാപുണിം, തതിയം രഥവിനീതം വിസ്സജ്ജിം, ചതുത്ഥം രഥവിനീതം അഭിരുഹിം. ചതുത്ഥേന രഥവിനീതേന പഞ്ചമം രഥവിനീതം പാപുണിം, ചതുത്ഥം രഥവിനീതം വിസ്സജ്ജിം, പഞ്ചമം രഥവിനീതം അഭിരുഹിം. പഞ്ചമേന രഥവിനീതേന ഛട്ഠം രഥവിനീതം പാപുണിം, പഞ്ചമം രഥവിനീതം വിസ്സജ്ജിം, ഛട്ഠം രഥവിനീതം അഭിരുഹിം. ഛട്ഠേന രഥവിനീതേന സത്തമം രഥവിനീതം പാപുണിം, ഛട്ഠം രഥവിനീതം വിസ്സജ്ജിം, സത്തമം രഥവിനീതം അഭിരുഹിം. സത്തമേന രഥവിനീതേന സാകേതം അനുപ്പത്തോ അന്തേപുരദ്വാര’ന്തി. ഏവം ബ്യാകരമാനോ ഖോ, ആവുസോ, രാജാ പസേനദി കോസലോ സമ്മാ ബ്യാകരമാനോ ബ്യാകരേയ്യാ’’തി.

‘‘ഏവമേവ ഖോ, ആവുസോ, സീലവിസുദ്ധി യാവദേവ ചിത്തവിസുദ്ധത്ഥാ, ചിത്തവിസുദ്ധി യാവദേവ ദിട്ഠിവിസുദ്ധത്ഥാ, ദിട്ഠിവിസുദ്ധി യാവദേവ കങ്ഖാവിതരണവിസുദ്ധത്ഥാ, കങ്ഖാവിതരണവിസുദ്ധി യാവദേവ മഗ്ഗാമഗ്ഗഞാണദസ്സനവിസുദ്ധത്ഥാ, മഗ്ഗാമഗ്ഗഞാണദസ്സനവിസുദ്ധി യാവദേവ പടിപദാഞാണദസ്സനവിസുദ്ധത്ഥാ, പടിപദാഞാണദസ്സനവിസുദ്ധി യാവദേവ ഞാണദസ്സനവിസുദ്ധത്ഥാ, ഞാണദസ്സനവിസുദ്ധി യാവദേവ അനുപാദാപരിനിബ്ബാനത്ഥാ. അനുപാദാപരിനിബ്ബാനത്ഥം ഖോ, ആവുസോ, ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’’തി.

൨൬൦. ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ആയസ്മന്തം പുണ്ണം മന്താണിപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘കോനാമോ ആയസ്മാ, കഥഞ്ച പനായസ്മന്തം സബ്രഹ്മചാരീ ജാനന്തീ’’തി? ‘‘പുണ്ണോതി ഖോ മേ, ആവുസോ, നാമം; മന്താണിപുത്തോതി ച പന മം സബ്രഹ്മചാരീ ജാനന്തീ’’തി. ‘‘അച്ഛരിയം, ആവുസോ, അബ്ഭുതം, ആവുസോ! യഥാ തം സുതവതാ സാവകേന സമ്മദേവ സത്ഥുസാസനം ആജാനന്തേന, ഏവമേവ ആയസ്മതാ പുണ്ണേന മന്താണിപുത്തേന ഗമ്ഭീരാ ഗമ്ഭീരപഞ്ഹാ അനുമസ്സ അനുമസ്സ ബ്യാകതാ. ലാഭാ സബ്രഹ്മചാരീനം, സുലദ്ധലാഭാ സബ്രഹ്മചാരീനം, യേ ആയസ്മന്തം പുണ്ണം മന്താണിപുത്തം ലഭന്തി ദസ്സനായ, ലഭന്തി പയിരൂപാസനായ. ചേലണ്ഡുകേന [ചേലണ്ഡകേന (ക.), ചേലണ്ഡുപേകേന (?)] ചേപി സബ്രഹ്മചാരീ ആയസ്മന്തം പുണ്ണം മന്താണിപുത്തം മുദ്ധനാ പരിഹരന്താ ലഭേയ്യും ദസ്സനായ, ലഭേയ്യും പയിരൂപാസനായ, തേസമ്പി ലാഭാ തേസമ്പി സുലദ്ധം, അമ്ഹാകമ്പി ലാഭാ അമ്ഹാകമ്പി സുലദ്ധം, യേ മയം ആയസ്മന്തം പുണ്ണം മന്താണിപുത്തം ലഭാമ ദസ്സനായ, ലഭാമ പയിരൂപാസനായാ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ പുണ്ണോ മന്താണിപുത്തോ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘കോ നാമോ ആയസ്മാ, കഥഞ്ച പനായസ്മന്തം സബ്രഹ്മചാരീ ജാനന്തീ’’തി? ‘‘ഉപതിസ്സോതി ഖോ മേ, ആവുസോ, നാമം; സാരിപുത്തോതി ച പന മം സബ്രഹ്മചാരീ ജാനന്തീ’’തി. ‘‘സത്ഥുകപ്പേന വത കിര, ഭോ [ഖോ (ക.)], സാവകേന സദ്ധിം മന്തയമാനാ ന ജാനിമ്ഹ – ‘ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ’തി. സചേ ഹി മയം ജാനേയ്യാമ ‘ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ’തി, ഏത്തകമ്പി നോ നപ്പടിഭാസേയ്യ [നപ്പടിഭേയ്യ (?)]. അച്ഛരിയം, ആവുസോ, അബ്ഭുതം, ആവുസോ! യഥാ തം സുതവതാ സാവകേന സമ്മദേവ സത്ഥുസാസനം ആജാനന്തേന, ഏവമേവ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തേന ഗമ്ഭീരാ ഗമ്ഭീരപഞ്ഹാ അനുമസ്സ അനുമസ്സ പുച്ഛിതാ. ലാഭാ സബ്രഹ്മചാരീനം സുലദ്ധലാഭാ സബ്രഹ്മചാരീനം, യേ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ലഭന്തി ദസ്സനായ, ലഭന്തി പയിരൂപാസനായ. ചേലണ്ഡുകേന ചേപി സബ്രഹ്മചാരീ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം മുദ്ധനാ പരിഹരന്താ ലഭേയ്യും ദസ്സനായ, ലഭേയ്യും പയിരൂപാസനായ, തേസമ്പി ലാഭാ തേസമ്പി സുലദ്ധം, അമ്ഹാകമ്പി ലാഭാ അമ്ഹാകമ്പി സുലദ്ധം, യേ മയം ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ലഭാമ ദസ്സനായ, ലഭാമ പയിരൂപാസനായാ’’തി.

ഇതിഹ തേ ഉഭോപി മഹാനാഗാ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ സുഭാസിതം സമനുമോദിംസൂതി.

രഥവിനീതസുത്തം നിട്ഠിതം ചതുത്ഥം.