൩. വമ്മികസുത്തം

൨൪൯. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ കുമാരകസ്സപോ അന്ധവനേ വിഹരതി. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരാ ദേവതാ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം അന്ധവനം ഓഭാസേത്വാ യേനായസ്മാ കുമാരകസ്സപോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ സാ ദേവതാ ആയസ്മന്തം കുമാരകസ്സപം ഏതദവോച –

‘‘ഭിക്ഖു ഭിക്ഖു, അയം വമ്മികോ [വമ്മീകോ (കത്ഥചി) സക്കതാനുരൂപം] രത്തിം ധൂമായതി, ദിവാ പജ്ജലതി. ബ്രാഹ്മണോ ഏവമാഹ – ‘അഭിക്ഖണ, സുമേധ, സത്ഥം ആദായാ’തി. അഭിക്ഖണന്തോ സുമേധോ സത്ഥം ആദായ അദ്ദസ ലങ്ഗിം ‘ലങ്ഗീ, ഭദന്തേ’തി. ബ്രാഹ്മണോ ഏവമാഹ – ‘ഉക്ഖിപ ലങ്ഗിം; അഭിക്ഖണ, സുമേധ, സത്ഥം ആദായാ’തി. അഭിക്ഖണന്തോ സുമേധോ സത്ഥം ആദായ അദ്ദസ ഉദ്ധുമായികം. ‘ഉദ്ധുമായികാ, ഭദന്തേ’തി. ബ്രാഹ്മണോ ഏവമാഹ – ‘ഉക്ഖിപ ഉദ്ധുമായികം; അഭിക്ഖണ, സുമേധ, സത്ഥം ആദായാ’തി. അഭിക്ഖണന്തോ സുമേധോ സത്ഥം ആദായ അദ്ദസ ദ്വിധാപഥം. ‘ദ്വിധാപഥോ, ഭദന്തേ’തി. ബ്രാഹ്മണോ ഏവമാഹ – ‘ഉക്ഖിപ ദ്വിധാപഥം; അഭിക്ഖണ, സുമേധ, സത്ഥം ആദായാ’തി. അഭിക്ഖണന്തോ സുമേധോ സത്ഥം ആദായ അദ്ദസ ചങ്ഗവാരം [പങ്കവാരം (സ്യാ.), ചങ്കവാരം (ക.)]. ‘ചങ്ഗവാരോ, ഭദന്തേ’തി. ബ്രാഹ്മണോ ഏവമാഹ – ‘ഉക്ഖിപ ചങ്ഗവാരം; അഭിക്ഖണ, സുമേധ, സത്ഥം ആദായാ’തി. അഭിക്ഖണന്തോ സുമേധോ സത്ഥം ആദായ അദ്ദസ കുമ്മം. ‘കുമ്മോ, ഭദന്തേ’തി. ബ്രാഹ്മണോ ഏവമാഹ – ‘ഉക്ഖിപ കുമ്മം; അഭിക്ഖണ, സുമേധ, സത്ഥം ആദായാ’തി. അഭിക്ഖണന്തോ സുമേധോ സത്ഥം ആദായ അദ്ദസ അസിസൂനം. ‘അസിസൂനാ, ഭദന്തേ’തി. ബ്രാഹ്മണോ ഏവമാഹ – ‘ഉക്ഖിപ അസിസൂനം; അഭിക്ഖണ, സുമേധ, സത്ഥം ആദായാ’തി. അഭിക്ഖണന്തോ സുമേധോ സത്ഥം ആദായ അദ്ദസ മംസപേസിം. ‘മംസപേസി, ഭദന്തേ’തി. ബ്രാഹ്മണോ ഏവമാഹ – ‘ഉക്ഖിപ മംസപേസിം; അഭിക്ഖണ, സുമേധ, സത്ഥം ആദായാ’തി. അഭിക്ഖണന്തോ സുമേധോ സത്ഥം ആദായ അദ്ദസ നാഗം. ‘നാഗോ, ഭദന്തേ’തി. ബ്രാഹ്മണോ ഏവമാഹ – ‘തിട്ഠതു നാഗോ, മാ നാഗം ഘട്ടേസി; നമോ കരോഹി നാഗസ്സാ’’’തി.

‘‘ഇമേ ഖോ ത്വം, ഭിക്ഖു, പഞ്ഹേ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ പുച്ഛേയ്യാസി, യഥാ ച തേ ഭഗവാ ബ്യാകരോതി തഥാ നം ധാരേയ്യാസി. നാഹം തം, ഭിക്ഖു, പസ്സാമി സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ, യോ ഇമേസം പഞ്ഹാനം വേയ്യാകരണേന ചിത്തം ആരാധേയ്യ അഞ്ഞത്ര തഥാഗതേന വാ, തഥാഗതസാവകേന വാ, ഇതോ വാ പന സുത്വാ’’തി – ഇദമവോച സാ ദേവതാ. ഇദം വത്വാ തത്ഥേവന്തരധായി.

൨൫൦. അഥ ഖോ ആയസ്മാ കുമാരകസ്സപോ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ കുമാരകസ്സപോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇമം, ഭന്തേ, രത്തിം അഞ്ഞതരാ ദേവതാ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം അന്ധവനം ഓഭാസേത്വാ യേനാഹം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ, ഭന്തേ, സാ ദേവതാ മം ഏതദവോച – ‘ഭിക്ഖു ഭിക്ഖു, അയം വമ്മികോ രത്തിം ധൂമായതി, ദിവാ പജ്ജലതി’. ബ്രാഹ്മണോ ഏവമാഹ – ‘അഭിക്ഖണ, സുമേധ, സത്ഥം ആദായാ’തി. അഭിക്ഖണന്തോ സുമേധോ സത്ഥം ആദായ…പേ… ഇതോ വാ പന സുത്വാതി. ഇദമവോച, ഭന്തേ, സാ ദേവതാ. ഇദം വത്വാ തത്ഥേവന്തരധായി. ‘കോ നു ഖോ, ഭന്തേ, വമ്മികോ, കാ രത്തിം ധൂമായനാ, കാ ദിവാ പജ്ജലനാ, കോ ബ്രാഹ്മണോ, കോ സുമേധോ, കിം സത്ഥം, കിം അഭിക്ഖണം, കാ ലങ്ഗീ, കാ ഉദ്ധുമായികാ, കോ ദ്വിധാപഥോ, കിം ചങ്ഗവാരം, കോ കുമ്മോ, കാ അസിസൂനാ, കാ മംസപേസി, കോ നാഗോ’’’തി?

൨൫൧. ‘‘‘വമ്മികോ’തി ഖോ, ഭിക്ഖു, ഇമസ്സേതം ചാതുമഹാഭൂതികസ്സ [ചാതുമ്മഹാഭൂതികസ്സ (സീ. സ്യാ. പീ.)] കായസ്സ അധിവചനം, മാതാപേത്തികസമ്ഭവസ്സ ഓദനകുമ്മാസൂപചയസ്സ അനിച്ചുച്ഛാദന-പരിമദ്ദനഭേദന-വിദ്ധംസന-ധമ്മസ്സ.

‘‘യം ഖോ, ഭിക്ഖു, ദിവാ കമ്മന്തേ [കമ്മന്തം (ക.)] ആരബ്ഭ രത്തിം അനുവിതക്കേതി അനുവിചാരേതി – അയം രത്തിം ധൂമായനാ. യം ഖോ, ഭിക്ഖു, രത്തിം അനുവിതക്കേത്വാ അനുവിചാരേത്വാ ദിവാ കമ്മന്തേ പയോജേതി കായേന വാചായ ‘മനസാ’ [( ) നത്ഥി (സീ. സ്യാ.)] – അയം ദിവാ പജ്ജലനാ.

‘‘‘ബ്രാഹ്മണോ’തി ഖോ, ഭിക്ഖു, തഥാഗതസ്സേതം അധിവചനം അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ. ‘സുമേധോ’തി ഖോ ഭിക്ഖു സേക്ഖസ്സേതം ഭിക്ഖുനോ അധിവചനം.

‘‘‘സത്ഥ’ന്തി ഖോ, ഭിക്ഖു, അരിയായേതം പഞ്ഞായ അധിവചനം. ‘അഭിക്ഖണ’ന്തി ഖോ, ഭിക്ഖു, വീരിയാരമ്ഭസ്സേതം അധിവചനം.

‘‘‘ലങ്ഗീ’തി ഖോ, ഭിക്ഖു, അവിജ്ജായേതം അധിവചനം. ഉക്ഖിപ ലങ്ഗിം, പജഹ അവിജ്ജം; അഭിക്ഖണ, സുമേധ, സത്ഥം ആദായാതി അയമേതസ്സ അത്ഥോ.

‘‘‘ഉദ്ധുമായികാ’തി ഖോ, ഭിക്ഖു, കോധൂപായാസസ്സേതം അധിവചനം. ഉക്ഖിപ ഉദ്ധുമായികം, പജഹ കോധൂപായാസം; അഭിക്ഖണ, സുമേധ, സത്ഥം ആദായാതി അയമേതസ്സ അത്ഥോ.

‘‘‘ദ്വിധാപഥോ’തി ഖോ, ഭിക്ഖു, വിചികിച്ഛായേതം അധിവചനം. ഉക്ഖിപ ദ്വിധാപഥം, പജഹ വിചികിച്ഛം; അഭിക്ഖണ, സുമേധ, സത്ഥം ആദായാതി അയമേതസ്സ അത്ഥോ.

‘‘‘ചങ്ഗവാര’ന്തി ഖോ, ഭിക്ഖു, പഞ്ചന്നേതം നീവരണാനം അധിവചനം, സേയ്യഥിദം – കാമച്ഛന്ദനീവരണസ്സ, ബ്യാപാദനീവരണസ്സ, ഥീനമിദ്ധനീവരണസ്സ, ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചനീവരണസ്സ, വിചികിച്ഛാനീവരണസ്സ. ഉക്ഖിപ ചങ്ഗവാരം, പജഹ പഞ്ച നീവരണേ; അഭിക്ഖണ, സുമേധ, സത്ഥം ആദായാതി അയമേതസ്സ അത്ഥോ.

‘‘‘കുമ്മോ’തി ഖോ, ഭിക്ഖു, പഞ്ചന്നേതം ഉപാദാനക്ഖന്ധാനം അധിവചനം, സേയ്യഥിദം – രൂപുപാദാനക്ഖന്ധസ്സ, വേദനുപാദാനക്ഖന്ധസ്സ, സഞ്ഞുപാദാനക്ഖന്ധസ്സ, സങ്ഖാരുപാദാനക്ഖന്ധസ്സ, വിഞ്ഞാണുപാദാനക്ഖന്ധസ്സ. ഉക്ഖിപ കുമ്മം, പജഹ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേ; അഭിക്ഖണ, സുമേധ, സത്ഥം ആദായാതി അയമേതസ്സ അത്ഥോ.

‘‘‘അസിസൂനാ’തി ഖോ, ഭിക്ഖു, പഞ്ചന്നേതം കാമഗുണാനം അധിവചനം – ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാനം രൂപാനം ഇട്ഠാനം കന്താനം മനാപാനം പിയരൂപാനം കാമൂപസംഹിതാനം രജനീയാനം, സോതവിഞ്ഞേയ്യാനം സദ്ദാനം…പേ… ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാനം ഗന്ധാനം…പേ… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാനം രസാനം…പേ… കായവിഞ്ഞേയ്യാനം ഫോട്ഠബ്ബാനം ഇട്ഠാനം കന്താനം മനാപാനം പിയരൂപാനം കാമൂപസംഹിതാനം രജനീയാനം. ഉക്ഖിപ അസിസൂനം, പജഹ പഞ്ച കാമഗുണേ; അഭിക്ഖണ, സുമേധ, സത്ഥം ആദായാതി അയമേതസ്സ അത്ഥോ.

‘‘‘മംസപേസീ’തി ഖോ, ഭിക്ഖു, നന്ദീരാഗസ്സേതം അധിവചനം. ഉക്ഖിപ മംസപേസിം, പജഹ നന്ദീരാഗം; അഭിക്ഖണ, സുമേധ, സത്ഥം ആദായാതി അയമേതസ്സ അത്ഥോ.

‘‘‘നാഗോ’തി ഖോ, ഭിക്ഖു, ഖീണാസവസ്സേതം ഭിക്ഖുനോ അധിവചനം. തിട്ഠതു നാഗോ, മാ നാഗം ഘട്ടേസി; നമോ കരോഹി നാഗസ്സാതി അയമേതസ്സ അത്ഥോ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനോ ആയസ്മാ കുമാരകസ്സപോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദീതി.

വമ്മികസുത്തം നിട്ഠിതം തതിയം.