൭. വനപത്ഥസുത്തം

൧൯൦. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘വനപത്ഥപരിയായം വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി, തം സുണാഥ, സാധുകം മനസികരോഥ, ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

൧൯൧. ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. തസ്സ തം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ന ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം ന സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ ന പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം നാനുപാപുണാതി. യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ – ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ – തേ കസിരേന സമുദാഗച്ഛന്തി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖിതബ്ബം – ‘അഹം ഖോ ഇമം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരാമി, തസ്സ മേ ഇമം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ന ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം ന സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ ന പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം നാനുപാപുണാമി. യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ – ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ – തേ കസിരേന സമുദാഗച്ഛന്തീ’തി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ രത്തിഭാഗം വാ ദിവസഭാഗം വാ തമ്ഹാ വനപത്ഥാ പക്കമിതബ്ബം, ന വത്ഥബ്ബം.

൧൯൨. ‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. തസ്സ തം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ന ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം ന സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ ന പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം നാനുപാപുണാതി. യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ – ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ – തേ അപ്പകസിരേന സമുദാഗച്ഛന്തി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖിതബ്ബം – ‘അഹം ഖോ ഇമം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരാമി. തസ്സ മേ ഇമം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ന ഉപട്ഠാതി അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം ന സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ ന പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം നാനുപാപുണാമി. യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ – ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ – തേ അപ്പകസിരേന സമുദാഗച്ഛന്തി. ന ഖോ പനാഹം ചീവരഹേതു അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ ന പിണ്ഡപാതഹേതു…പേ… ന സേനാസനഹേതു…പേ… ന ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരഹേതു അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ. അഥ ച പന മേ ഇമം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ന ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം ന സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ ന പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം നാനുപാപുണാമീ’തി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ സങ്ഖാപി തമ്ഹാ വനപത്ഥാ പക്കമിതബ്ബം, ന വത്ഥബ്ബം.

൧൯൩. ‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. തസ്സ തം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം അനുപാപുണാതി. യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ – ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ, തേ കസിരേന സമുദാഗച്ഛന്തി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖിതബ്ബം – ‘അഹം ഖോ ഇമം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരാമി. തസ്സ മേ ഇമം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ഉപട്ഠാതി അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം അനുപാപുണാമി. യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ – ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ – തേ കസിരേന സമുദാഗച്ഛന്തി. ന ഖോ പനാഹം ചീവരഹേതു അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ, ന പിണ്ഡപാതഹേതു…പേ… ന സേനാസനഹേതു…പേ… ന ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരഹേതു അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ. അഥ ച പന മേ ഇമം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം അനുപാപുണാമീ’തി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ സങ്ഖാപി തസ്മിം വനപത്ഥേ വത്ഥബ്ബം, ന പക്കമിതബ്ബം.

൧൯൪. ‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. തസ്സ തം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം അനുപാപുണാതി. യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ – ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ – തേ അപ്പകസിരേന സമുദാഗച്ഛന്തി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖിതബ്ബം – ‘അഹം ഖോ ഇമം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരാമി. തസ്സ മേ ഇമം വനപത്ഥം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ഉപട്ഠാതി അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം അനുപാപുണാമി. യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ – ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ – തേ അപ്പകസിരേന സമുദാഗച്ഛന്തീ’തി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ യാവജീവമ്പി തസ്മിം വനപത്ഥേ വത്ഥബ്ബം, ന പക്കമിതബ്ബം.

൧൯൫. ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം ഗാമം ഉപനിസ്സായ വിഹരതി …പേ… അഞ്ഞതരം നിഗമം ഉപനിസ്സായ വിഹരതി…പേ… അഞ്ഞതരം നഗരം ഉപനിസ്സായ വിഹരതി…പേ… അഞ്ഞതരം ജനപദം ഉപനിസ്സായ വിഹരതി…പേ… അഞ്ഞതരം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. തസ്സ തം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ന ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം ന സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ ന പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം നാനുപാപുണാതി. യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ – ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ – തേ കസിരേന സമുദാഗച്ഛന്തി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖിതബ്ബം – ‘അഹം ഖോ ഇമം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരാമി. തസ്സ മേ ഇമം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ന ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം ന സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ ന പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം നാനുപാപുണാമി. യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ – ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ – തേ കസിരേന സമുദാഗച്ഛന്തീ’തി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ രത്തിഭാഗം വാ ദിവസഭാഗം വാ സോ പുഗ്ഗലോ അനാപുച്ഛാ പക്കമിതബ്ബം, നാനുബന്ധിതബ്ബോ.

൧൯൬. ‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. തസ്സ തം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ന ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം ന സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ ന പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം നാനുപാപുണാതി. യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ – ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ, തേ അപ്പകസിരേന സമുദാഗച്ഛന്തി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖിതബ്ബം – ‘അഹം ഖോ ഇമം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരാമി. തസ്സ മേ ഇമം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ന ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം ന സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ ന പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം നാനുപാപുണാമി. യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ – ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ – തേ അപ്പകസിരേന സമുദാഗച്ഛന്തി. ന ഖോ പനാഹം ചീവരഹേതു അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ, ന പിണ്ഡപാതഹേതു…പേ… ന സേനാസനഹേതു…പേ… ന ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരഹേതു അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ. അഥ ച പന മേ ഇമം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ന ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം ന സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ ന പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം നാനുപാപുണാമീ’തി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ സങ്ഖാപി സോ പുഗ്ഗലോ ആപുച്ഛാ പക്കമിതബ്ബം, നാനുബന്ധിതബ്ബോ.

൧൯൭. ‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. തസ്സ തം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം അനുപാപുണാതി. യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ – ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ – തേ കസിരേന സമുദാഗച്ഛന്തി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖിതബ്ബം – ‘അഹം ഖോ ഇമം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരാമി. തസ്സ മേ ഇമം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം അനുപാപുണാമി. യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ – ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ – തേ കസിരേന സമുദാഗച്ഛന്തി. ന ഖോ പനാഹം ചീവരഹേതു അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ, ന പിണ്ഡപാതഹേതു…പേ… ന സേനാസനഹേതു…പേ… ന ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരഹേതു അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ. അഥ ച പന മേ ഇമം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം അനുപാപുണാമീ’തി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ സങ്ഖാപി സോ പുഗ്ഗലോ അനുബന്ധിതബ്ബോ, ന പക്കമിതബ്ബം.

൧൯൮. ‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. തസ്സ തം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം അനുപാപുണാതി. യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ – ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ – തേ അപ്പകസിരേന സമുദാഗച്ഛന്തി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖിതബ്ബം – ‘അഹം ഖോ ഇമം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരാമി. തസ്സ മേ ഇമം പുഗ്ഗലം ഉപനിസ്സായ വിഹരതോ അനുപട്ഠിതാ ചേവ സതി ഉപട്ഠാതി, അസമാഹിതഞ്ച ചിത്തം സമാധിയതി, അപരിക്ഖീണാ ച ആസവാ പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അനനുപ്പത്തഞ്ച അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം അനുപാപുണാമി. യേ ച ഖോ ഇമേ പബ്ബജിതേന ജീവിതപരിക്ഖാരാ സമുദാനേതബ്ബാ – ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാ – തേ അപ്പകസിരേന സമുദാഗച്ഛന്തീ’തി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ യാവജീവമ്പി സോ പുഗ്ഗലോ അനുബന്ധിതബ്ബോ, ന പക്കമിതബ്ബം, അപി പനുജ്ജമാനേനപീ’’തി [അപി പണുജ്ജമാനേനാതി (?)].

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനാ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി.

വനപത്ഥസുത്തം നിട്ഠിതം സത്തമം.