൮. വിസാഖാസുത്തം

൭൮. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി പുബ്ബാരാമേ മിഗാരമാതുപാസാദേ. തേന ഖോ പന സമയേന വിസാഖായ മിഗാരമാതുയാ നത്താ കാലങ്കതാ ഹോതി പിയാ മനാപാ. അഥ ഖോ വിസാഖാ മിഗാരമാതാ അല്ലവത്ഥാ അല്ലകേസാ ദിവാ ദിവസ്സ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ വിസാഖം മിഗാരമാതരം ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ഹന്ദ കുതോ നു ത്വം, വിസാഖേ, ആഗച്ഛസി അല്ലവത്ഥാ അല്ലകേസാ ഇധൂപസങ്കന്താ ദിവാ ദിവസ്സാ’’തി? ‘‘നത്താ മേ, ഭന്തേ, പിയാ മനാപാ കാലങ്കതാ. തേനാഹം അല്ലവത്ഥാ അല്ലകേസാ ഇധൂപസങ്കന്താ ദിവാ ദിവസ്സാ’’തി. ‘‘ഇച്ഛേയ്യാസി ത്വം, വിസാഖേ, യാവതികാ [യാവതകാ (?)] സാവത്ഥിയാ മനുസ്സാ താവതികേ [താവതകേ (?)] പുത്തേ ച നത്താരോ ചാ’’തി? ‘‘ഇച്ഛേയ്യാഹം, ഭഗവാ [ഇച്ഛേയ്യാഹം ഭന്തേ ഭഗവാ (സ്യാ.)] യാവതികാ സാവത്ഥിയാ മനുസ്സാ താവതികേ പുത്തേ ച നത്താരോ ചാ’’തി.

‘‘കീവബഹുകാ പന, വിസാഖേ, സാവത്ഥിയാ മനുസ്സാ ദേവസികം കാലം കരോന്തീ’’തി? ‘‘ദസപി, ഭന്തേ, സാവത്ഥിയാ മനുസ്സാ ദേവസികം കാലം കരോന്തി; നവപി, ഭന്തേ… അട്ഠപി, ഭന്തേ… സത്തപി, ഭന്തേ… ഛപി, ഭന്തേ… പഞ്ചപി, ഭന്തേ… ചത്താരോപി, ഭന്തേ… തീണിപി, ഭന്തേ… ദ്വേപി, ഭന്തേ, സാവത്ഥിയാ മനുസ്സാ ദേവസികം കാലം കരോന്തി. ഏകോപി, ഭന്തേ, സാവത്ഥിയാ മനുസ്സോ ദേവസികം കാലം കരോതി. അവിവിത്താ, ഭന്തേ, സാവത്ഥി മനുസ്സേഹി കാലം കരോന്തേഹീ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, വിസാഖേ, അപി നു ത്വം കദാചി കരഹചി അനല്ലവത്ഥാ വാ ഭവേയ്യാസി അനല്ലകേസാ വാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ. അലം മേ, ഭന്തേ, താവ ബഹുകേഹി പുത്തേഹി ച നത്താരേഹി ചാ’’തി.

‘‘യേസം ഖോ, വിസാഖേ, സതം പിയാനി, സതം തേസം ദുക്ഖാനി; യേസം നവുതി പിയാനി, നവുതി തേസം ദുക്ഖാനി; യേസം അസീതി പിയാനി, അസീതി തേസം ദുക്ഖാനി; യേസം സത്തതി പിയാനി, സത്തതി തേസം ദുക്ഖാനി; യേസം സട്ഠി പിയാനി, സട്ഠി തേസം ദുക്ഖാനി; യേസം പഞ്ഞാസം പിയാനി, പഞ്ഞാസം തേസം ദുക്ഖാനി; യേസം ചത്താരീസം പിയാനി, ചത്താരീസം തേസം ദുക്ഖാനി, യേസം തിംസം പിയാനി, തിംസം തേസം ദുക്ഖാനി; യേസം വീസതി പിയാനി, വീസതി തേസം ദുക്ഖാനി, യേസം ദസ പിയാനി, ദസ തേസം ദുക്ഖാനി; യേസം നവ പിയാനി, നവ തേസം ദുക്ഖാനി; യേസം അട്ഠ പിയാനി, അട്ഠ തേസം ദുക്ഖാനി; യേസം സത്ത പിയാനി, സത്ത തേസം ദുക്ഖാനി; യേസം ഛ പിയാനി, ഛ തേസം ദുക്ഖാനി; യേസം പഞ്ച പിയാനി, പഞ്ച തേസം ദുക്ഖാനി; യേസം ചത്താരി പിയാനി, ചത്താരി തേസം ദുക്ഖാനി; യേസം തീണി പിയാനി, തീണി തേസം ദുക്ഖാനി; യേസം ദ്വേ പിയാനി, ദ്വേ തേസം ദുക്ഖാനി; യേസം ഏകം പിയം, ഏകം തേസം ദുക്ഖം; യേസം നത്ഥി പിയം, നത്ഥി തേസം ദുക്ഖം, അസോകാ തേ വിരജാ അനുപായാസാതി വദാമീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘യേ കേചി സോകാ പരിദേവിതാ വാ,

ദുക്ഖാ ച [ദുക്ഖാ വ (അട്ഠ.)] ലോകസ്മിമനേകരൂപാ;

പിയം പടിച്ചപ്പഭവന്തി ഏതേ,

പിയേ അസന്തേ ന ഭവന്തി ഏതേ.

‘‘തസ്മാ ഹി തേ സുഖിനോ വീതസോകാ,

യേസം പിയം നത്ഥി കുഹിഞ്ചി ലോകേ;

തസ്മാ അസോകം വിരജം പത്ഥയാനോ,

പിയം ന കയിരാഥ കുഹിഞ്ചി ലോകേ’’തി. അട്ഠമം;