൪. പഠമനാനാതിത്ഥിയസുത്തം

൫൪. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ നാനാതിത്ഥിയസമണബ്രാഹ്മണപരിബ്ബാജകാ സാവത്ഥിയം പടിവസന്തി നാനാദിട്ഠികാ നാനാഖന്തികാ നാനാരുചികാ നാനാദിട്ഠിനിസ്സയനിസ്സിതാ.

സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സസ്സതോ ലോകോ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘അസസ്സതോ ലോകോ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘അന്തവാ ലോകോ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘അനന്തവാ ലോകോ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘തം ജീവം തം സരീരം, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീരം, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി.

തേ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി – ‘‘ഏദിസോ ധമ്മോ, നേദിസോ ധമ്മോ; നേദിസോ ധമ്മോ, ഏദിസോ ധമ്മോ’’തി.

അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിം പിണ്ഡായ പാവിസിംസു. സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്താ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും –

‘‘ഇധ, ഭന്തേ, സമ്ബഹുലാ നാനാതിത്ഥിയസമണബ്രാഹ്മണപരിബ്ബാജകാ സാവത്ഥിയം പടിവസന്തി നാനാദിട്ഠികാ നാനാഖന്തികാ നാനാരുചികാ നാനാദിട്ഠിനിസ്സയനിസ്സിതാ.

‘‘സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘സസ്സതോ ലോകോ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’ന്തി…പേ… തേ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി – ‘ഏദിസോ ധമ്മോ, നേദിസോ ധമ്മോ; നേദിസോ ധമ്മോ, ഏദിസോ ധമ്മോ’’’ തി.

‘‘അഞ്ഞതിത്ഥിയാ, ഭിക്ഖവേ, പരിബ്ബാജകാ അന്ധാ അചക്ഖുകാ; അത്ഥം ന ജാനന്തി, അനത്ഥം ന ജാനന്തി, ധമ്മം ന ജാനന്തി, അധമ്മം ന ജാനന്തി. തേ അത്ഥം അജാനന്താ അനത്ഥം അജാനന്താ ധമ്മം അജാനന്താ അധമ്മം അജാനന്താ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി – ‘ഏദിസോ ധമ്മോ, നേദിസോ ധമ്മോ; നേദിസോ ധമ്മോ, ഏദിസോ ധമ്മോ’’’തി.

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, ഇമിസ്സായേവ സാവത്ഥിയാ അഞ്ഞതരോ രാജാ അഹോസി. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ രാജാ അഞ്ഞതരം പുരിസം ആമന്തേസി – ‘ഏഹി ത്വം, അമ്ഭോ പുരിസ, യാവതകാ സാവത്ഥിയാ ജച്ചന്ധാ തേ സബ്ബേ ഏകജ്ഝം സന്നിപാതേഹീ’തി. ‘ഏവം, ദേവാ’തി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ പുരിസോ തസ്സ രഞ്ഞോ പടിസ്സുത്വാ യാവതകാ സാവത്ഥിയാ ജച്ചന്ധാ തേ സബ്ബേ ഗഹേത്വാ യേന സോ രാജാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തം രാജാനം ഏതദവോച – ‘സന്നിപാതിതാ ഖോ തേ, ദേവ, യാവതകാ സാവത്ഥിയാ ജച്ചന്ധാ’തി. ‘തേന ഹി, ഭണേ, ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിം ദസ്സേഹീ’തി. ‘ഏവം, ദേവാ’തി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ പുരിസോ തസ്സ രഞ്ഞോ പടിസ്സുത്വാ ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിം ദസ്സേസി.

‘‘ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ സീസം ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി. ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ കണ്ണം ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി. ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ ദന്തം ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി. ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ സോണ്ഡം ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി. ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ കായം ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി. ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ പാദം ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി. ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ സത്ഥിം [പിട്ഠിം (സ്യാ.)] ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി. ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ നങ്ഗുട്ഠം ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി. ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ വാലധിം ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’’’തി.

‘‘അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ പുരിസോ ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിം ദസ്സേത്വാ യേന സോ രാജാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തം രാജാനം ഏതദവോച – ‘ദിട്ഠോ ഖോ തേഹി, ദേവ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥീ; യസ്സ ദാനി കാലം മഞ്ഞസീ’തി.

‘‘അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ രാജാ യേന തേ ജച്ചന്ധാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തേ ജച്ചന്ധേ ഏതദവോച – ‘ദിട്ഠോ വോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി? ‘ഏവം, ദേവ, ദിട്ഠോ നോ ഹത്ഥീ’തി. ‘വദേഥ, ജച്ചന്ധാ, കീദിസോ ഹത്ഥീ’തി?

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ സീസം ദിട്ഠം അഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി കുമ്ഭോ’തി.

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ കണ്ണോ ദിട്ഠോ അഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി സുപ്പോ’തി.

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ ദന്തോ ദിട്ഠോ അഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി ഖീലോ’തി.

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ സോണ്ഡോ ദിട്ഠോ അഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി നങ്ഗലീസാ’തി.

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ കായോ ദിട്ഠോ അഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി കോട്ഠോ’തി.

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ പാദോ ദിട്ഠോ അഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി ഥൂണോ’തി.

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ സത്ഥി ദിട്ഠോ [പിട്ഠി ദിട്ടാ (ക. സീ. സ്യാ. പീ.), സത്ഥി ദിട്ഠാ (ക. സീ.)] ഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി ഉദുക്ഖലോ’തി.

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ നങ്ഗുട്ഠം ദിട്ഠം അഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി മുസലോ’തി.

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ വാലധി ദിട്ഠോ അഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി സമ്മജ്ജനീ’തി.

‘‘തേ ‘ഏദിസോ ഹത്ഥീ, നേദിസോ ഹത്ഥീ; നേദിസോ ഹത്ഥീ, ഏദിസോ ഹത്ഥീ’’’തി അഞ്ഞമഞ്ഞം മുട്ഠീഹി സംസുമ്ഭിംസു [സംയുജ്ഝിംസു (ക. സീ., സ്യാ. പീ.)]. തേന ച പന, ഭിക്ഖവേ, സോ രാജാ അത്തമനോ അഹോസി.

‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ അന്ധാ അചക്ഖുകാ. തേ അത്ഥം ന ജാനന്തി അനത്ഥം ന ജാനന്തി, ധമ്മം ന ജാനന്തി അധമ്മം ന ജാനന്തി. തേ അത്ഥം അജാനന്താ അനത്ഥം അജാനന്താ, ധമ്മം അജാനന്താ അധമ്മം അജാനന്താ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി – ‘ഏദിസോ ധമ്മോ, നേദിസോ ധമ്മോ; നേദിസോ ധമ്മോ, ഏദിസോ ധമ്മോ’’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘ഇമേസു കിര സജ്ജന്തി, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ;

വിഗ്ഗയ്ഹ നം വിവദന്തി, ജനാ ഏകങ്ഗദസ്സിനോ’’തി. ചതുത്ഥം;