൬. ജച്ചന്ധവഗ്ഗോ

൧. ആയുസങ്ഖാരോസ്സജ്ജനസുത്തം

൫൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ വേസാലിം പിണ്ഡായ പാവിസി. വേസാലിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്തോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘ഗണ്ഹാഹി, ആനന്ദ, നിസീദനം. യേന ചാപാലം [പാവാലം (സ്യാ.)] ചേതിയം തേനുപസങ്കമിസ്സാമ ദിവാവിഹാരായാ’’തി.

‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പടിസ്സുത്വാ നിസീദനം ആദായ ഭഗവന്തം പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധി. അഥ ഖോ ഭഗവാ യേന ചാപാലം ചേതിയം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. നിസജ്ജ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി –

‘‘രമണീയാ, ആനന്ദ, വേസാലീ; രമണീയം ഉദേനം ചേതിയം; രമണീയം ഗോതമകം ചേതിയം; രമണീയം സത്തമ്ബം ചേതിയം; രമണീയം ബഹുപുത്തം ചേതിയം; രമണീയം സാരന്ദദം ചേതിയം; രമണീയം ചാപാലം ചേതിയം. യസ്സ കസ്സചി, ആനന്ദ, ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ യാനീകതാ വത്ഥുകതാ അനുട്ഠിതാ പരിചിതാ സുസമാരദ്ധാ, സോ ആകങ്ഖമാനോ ( ) [(ആനന്ദ) (ക.)] കപ്പം വാ തിട്ഠേയ്യ കപ്പാവസേസം വാ. തഥാഗതസ്സ ഖോ, ആനന്ദ, ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ യാനീകതാ വത്ഥുകതാ അനുട്ഠിതാ പരിചിതാ സുസമാരദ്ധാ. ആകങ്ഖമാനോ, ആനന്ദ, തഥാഗതോ കപ്പം വാ തിട്ഠേയ്യ കപ്പാവസേസം വാ’’തി.

ഏവമ്പി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതാ ഓളാരികേ നിമിത്തേ കയിരമാനേ, ഓളാരികേ ഓഭാസേ കയിരമാനേ, നാസക്ഖി പടിവിജ്ഝിതും; ന ഭഗവന്തം യാചി – ‘‘തിട്ഠതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ കപ്പം; തിട്ഠതു സുഗതോ കപ്പം ബഹുജനഹിതായ ബഹുജനസുഖായ ലോകാനുകമ്പായ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാന’’ന്തി, യഥാ തം മാരേന പരിയുട്ഠിതചിത്തോ. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി –

‘‘രമണീയാ, ആനന്ദ, വേസാലീ; രമണീയം ഉദേനം ചേതിയം; രമണീയം ഗോതമകം ചേതിയം; രമണീയം സത്തമ്ബം ചേതിയം; രമണീയം ബഹുപുത്തം ചേതിയം; രമണീയം സാരന്ദദം ചേതിയം; രമണീയം ചാപാലം ചേതിയം. യസ്സ കസ്സചി, ആനന്ദ, ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ യാനീകതാ വത്ഥുകതാ അനുട്ഠിതാ പരിചിതാ സുസമാരദ്ധാ, സോ ആകങ്ഖമാനോ കപ്പം വാ തിട്ഠേയ്യ കപ്പാവസേസം വാ. തഥാഗതസ്സ ഖോ, ആനന്ദ, ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ യാനീകതാ വത്ഥുകതാ അനുട്ഠിതാ പരിചിതാ സുസമാരദ്ധാ. ആകങ്ഖമാനോ, ആനന്ദ, തഥാഗതോ കപ്പം വാ തിട്ഠേയ്യ കപ്പാവസേസം വാ’’തി.

ഏവമ്പി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതാ ഓളാരികേ നിമിത്തേ കയിരമാനേ, ഓളാരികേ ഓഭാസേ കയിരമാനേ, നാസക്ഖി പടിവിജ്ഝിതും; ന ഭഗവന്തം യാചി – ‘‘തിട്ഠതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ കപ്പം; തിട്ഠതു സുഗതോ കപ്പം ബഹുജനഹിതായ ബഹുജനസുഖായ ലോകാനുകമ്പായ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാന’’ന്തി, യഥാ തം മാരേന പരിയുട്ഠിതചിത്തോ.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘ഗച്ഛ ത്വം, ആനന്ദ, യസ്സദാനി കാലം മഞ്ഞസീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പടിസ്സുത്വാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ അവിദൂരേ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ നിസീദി.

അഥ ഖോ മാരോ പാപിമാ, അചിരപക്കന്തേ ആയസ്മന്തേ ആനന്ദേ, യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ മാരോ പാപിമാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘പരിനിബ്ബാതു ദാനി, ഭന്തേ, ഭഗവാ; പരിനിബ്ബാതു സുഗതോ; പരിനിബ്ബാനകാലോ ദാനി, ഭന്തേ, ഭഗവതോ. ഭാസിതാ ഖോ പനേസാ, ഭന്തേ, ഭഗവതാ വാചാ – ‘ന താവാഹം, പാപിമ, പരിനിബ്ബായിസ്സാമി യാവ മേ ഭിക്ഖൂ ന സാവകാ ഭവിസ്സന്തി വിയത്താ വിനീതാ വിസാരദാ [വിസാരദാ പത്തയോഗഖേമാ (അ. നി. ൮.൭൦), വിസാരദപ്പത്താ യോഗഖേമാ (സീ. പീ. ക.), വിസാരദപ്പത്താ യോഗഖേമകാമാ (സ്യാ.)] ബഹുസ്സുതാ ധമ്മധരാ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നാ സാമീചിപ്പടിപന്നാ അനുധമ്മചാരിനോ, സകം ആചരിയകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ ആചിക്ഖിസ്സന്തി ദേസേസ്സന്തി പഞ്ഞപേസ്സന്തി പട്ഠപേസ്സന്തി വിവരിസ്സന്തി വിഭജിസ്സന്തി ഉത്താനീകരിസ്സന്തി ഉപ്പന്നം പരപ്പവാദം സഹധമ്മേന സുനിഗ്ഗഹിതം നിഗ്ഗഹേത്വാ സപ്പാടിഹാരിയം ധമ്മം ദേസേസ്സന്തീ’തി. ഏതരഹി ഖോ പന, ഭന്തേ [സന്തി ഖോ പന ഭന്തേ ഏതരഹി (സീ. പീ. സം. നി. ൫.൮൨൨)] ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ സാവകാ വിയത്താ വിനീതാ വിസാരദാ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മധരാ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നാ സാമീചിപ്പടിപന്നാ അനുധമ്മചാരിനോ സകം ആചരിയകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ ആചിക്ഖന്തി ദേസേന്തി പഞ്ഞപേന്തി പട്ഠപേന്തി വിവരന്തി വിഭജന്തി ഉത്താനീകരോന്തി ഉപ്പന്നം പരപ്പവാദം സഹധമ്മേന സുനിഗ്ഗഹിതം നിഗ്ഗഹേത്വാ സപ്പാടിഹാരിയം ധമ്മം ദേസേന്തി. പരിനിബ്ബാതു ദാനി, ഭന്തേ, ഭഗവാ; പരിനിബ്ബാതു സുഗതോ; പരിനിബ്ബാനകാലോ ദാനി, ഭന്തേ, ഭഗവതോ.

‘‘ഭാസിതാ ഖോ പനേസാ, ഭന്തേ, ഭഗവതാ വാചാ – ‘ന താവാഹം, പാപിമ, പരിനിബ്ബായിസ്സാമി യാവ മേ ഭിക്ഖുനിയോ ന സാവികാ ഭവിസ്സന്തി വിയത്താ വിനീതാ വിസാരദാ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മധരാ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നാ സാമീചിപ്പടിപന്നാ അനുധമ്മചാരിനിയോ സകം ആചരിയകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ ആചിക്ഖിസ്സന്തി ദേസേസ്സന്തി പഞ്ഞപേസ്സന്തി പട്ഠപേസ്സന്തി വിവരിസ്സന്തി വിഭജിസ്സന്തി ഉത്താനീകരിസ്സന്തി ഉപ്പന്നം പരപ്പവാദം സഹധമ്മേന സുനിഗ്ഗഹിതം നിഗ്ഗഹേത്വാ സപ്പാടിഹാരിയം ധമ്മം ദേസേസ്സന്തീ’തി. ഏതരഹി ഖോ പന, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനിയോ ഭഗവതോ സാവികാ വിയത്താ വിനീതാ വിസാരദാ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മധരാ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നാ സാമീചിപ്പടിപന്നാ അനുധമ്മചാരിനിയോ സകം ആചരിയകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ ആചിക്ഖന്തി ദേസേന്തി പഞ്ഞപേന്തി പട്ഠപേന്തി വിവരന്തി വിഭജന്തി ഉത്താനീകരോന്തി ഉപ്പന്നം പരപ്പവാദം സഹധമ്മേന സുനിഗ്ഗഹിതം നിഗ്ഗഹേത്വാ സപ്പാടിഹാരിയം ധമ്മം ദേസേന്തി. പരിനിബ്ബാതു ദാനി, ഭന്തേ, ഭഗവാ; പരിനിബ്ബാതു സുഗതോ; പരിനിബ്ബാനകാലോ ദാനി, ഭന്തേ, ഭഗവതോ.

‘‘ഭാസിതാ ഖോ പനേസാ, ഭന്തേ, ഭഗവതാ വാചാ – ‘ന താവാഹം, പാപിമ, പരിനിബ്ബായിസ്സാമി യാവ മേ ഉപാസകാ ന സാവകാ ഭവിസ്സന്തി വിയത്താ വിനീതാ വിസാരദാ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മധരാ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നാ സാമീചിപ്പടിപന്നാ അനുധമ്മചാരിനോ സകം ആചരിയകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ ആചിക്ഖിസ്സന്തി ദേസേസ്സന്തി പഞ്ഞപേസ്സന്തി പട്ഠപേസ്സന്തി വിവരിസ്സന്തി വിഭജിസ്സന്തി ഉത്താനീകരിസ്സന്തി ഉപ്പന്നം പരപ്പവാദം സഹധമ്മേന സുനിഗ്ഗഹിതം നിഗ്ഗഹേത്വാ സപ്പാടിഹാരിയം ധമ്മം ദേസേസ്സന്തീ’തി. ഏതരഹി ഖോ പന, ഭന്തേ, ഉപാസകാ ഭഗവതോ സാവകാ വിയത്താ വിനീതാ വിസാരദാ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മധരാ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നാ സാമീചിപ്പടിപന്നാ അനുധമ്മചാരിനോ സകം ആചരിയകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ ആചിക്ഖന്തി ദേസേന്തി പഞ്ഞപേന്തി പട്ഠപേന്തി വിവരന്തി വിഭജന്തി ഉത്താനീകരോന്തി ഉപ്പന്നം പരപ്പവാദം സഹധമ്മേന സുനിഗ്ഗഹിതം നിഗ്ഗഹേത്വാ സപ്പാടിഹാരിയം ധമ്മം ദേസേന്തി. പരിനിബ്ബാതു ദാനി, ഭന്തേ, ഭഗവാ; പരിനിബ്ബാതു സുഗതോ; പരിനിബ്ബാനകാലോ ദാനി, ഭന്തേ, ഭഗവതോ.

‘‘ഭാസിതാ ഖോ പനേസാ, ഭന്തേ, ഭഗവതാ വാചാ – ‘ന താവാഹം, പാപിമ, പരിനിബ്ബായിസ്സാമി യാവ മേ ഉപാസികാ ന സാവികാ ഭവിസ്സന്തി വിയത്താ വിനീതാ വിസാരദാ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മധരാ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നാ സാമീചിപ്പടിപന്നാ അനുധമ്മചാരിനിയോ സകം ആചരിയകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ ആചിക്ഖിസ്സന്തി ദേസേസ്സന്തി പഞ്ഞപേസ്സന്തി പട്ഠപേസ്സന്തി വിവരിസ്സന്തി വിഭജിസ്സന്തി ഉത്താനീകരിസ്സന്തി ഉപ്പന്നം പരപ്പവാദം സഹധമ്മേന സുനിഗ്ഗഹിതം നിഗ്ഗഹേത്വാ സപ്പാടിഹാരിയം ധമ്മം ദേസേസ്സന്തീ’തി. ഏതരഹി ഖോ പന, ഭന്തേ, ഉപാസികാ ഭഗവതോ സാവികാ വിയത്താ വിനീതാ വിസാരദാ ബഹുസ്സുതാ ധമ്മധരാ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നാ സാമീചിപ്പടിപന്നാ അനുധമ്മചാരിനിയോ സകം ആചരിയകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ ആചിക്ഖന്തി ദേസേന്തി പഞ്ഞപേന്തി പട്ഠപേന്തി വിവരന്തി വിഭജന്തി ഉത്താനീകരോന്തി ഉപ്പന്നം പരപ്പവാദം സഹധമ്മേന സുനിഗ്ഗഹിതം നിഗ്ഗഹേത്വാ സപ്പാടിഹാരിയം ധമ്മം ദേസേന്തി. പരിനിബ്ബാതു ദാനി, ഭന്തേ, ഭഗവാ; പരിനിബ്ബാതു സുഗതോ; പരിനിബ്ബാനകാലോ ദാനി, ഭന്തേ, ഭഗവതോ.

‘‘ഭാസിതാ ഖോ പനേസാ, ഭന്തേ, ഭഗവതാ വാചാ – ‘ന താവാഹം, പാപിമ, പരിനിബ്ബായിസ്സാമി യാവ മേ ഇദം ബ്രഹ്മചരിയം ന ഇദ്ധഞ്ചേവ ഭവിസ്സതി ഫീതഞ്ച വിത്ഥാരികം ബാഹുജഞ്ഞം പുഥുഭൂതം യാവ ദേവമനുസ്സേഹി സുപ്പകാസിത’ന്തി. ഏതരഹി ഖോ പന, ഭന്തേ [തയിദം ഭന്തേ (സം. നി. ൫.൮൨൨)], ഭഗവതോ ബ്രഹ്മചരിയം ഇദ്ധഞ്ചേവ ഫീതഞ്ച വിത്ഥാരികം ബാഹുജഞ്ഞം പുഥുഭൂതം യാവ ദേവമനുസ്സേഹി സുപ്പകാസിതം. പരിനിബ്ബാതു ദാനി, ഭന്തേ, ഭഗവാ; പരിനിബ്ബാതു സുഗതോ; പരിനിബ്ബാനകാലോ ദാനി, ഭന്തേ, ഭഗവതോ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, ഭഗവാ മാരം പാപിമന്തം ഏതദവോച – ‘‘അപ്പോസ്സുക്കോ ത്വം, പാപിമ, ഹോഹി. ന ചിരം തഥാഗതസ്സ പരിനിബ്ബാനം ഭവിസ്സതി. ഇതോ തിണ്ണം മാസാനം അച്ചയേന തഥാഗതോ പരിനിബ്ബായിസ്സതീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ചാപാലേ ചേതിയേ സതോ സമ്പജാനോ ആയുസങ്ഖാരം ഓസ്സജ്ജി. ഓസ്സട്ഠേ ച ഭഗവതാ ആയുസങ്ഖാരേ മഹാഭൂമിചാലോ അഹോസി ഭിംസനകോ ലോമഹംസോ, ദേവദുന്ദുഭിയോ [ദേവദുദ്രഭിയോ (ക.)] ച ഫലിംസു.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘തുലമതുലഞ്ച സമ്ഭവം,

ഭവസങ്ഖാരമവസ്സജി മുനി;

അജ്ഝത്തരതോ സമാഹിതോ,

അഭിന്ദി കവചമിവത്തസമ്ഭവ’’ന്തി. പഠമം;

൨. സത്തജടിലസുത്തം

൫൨. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി പുബ്ബാരാമേ മിഗാരമാതുപാസാദേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ നിസിന്നോ ഹോതി. അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി.

തേന ഖോ പന സമയേന സത്ത ച ജടിലാ, സത്ത ച നിഗണ്ഠാ, സത്ത ച അചേലകാ, സത്ത ച ഏകസാടകാ, സത്ത ച പരിബ്ബാജകാ, പരൂള്ഹകച്ഛനഖലോമാ ഖാരിവിവിധമാദായ [ഖാരീവിധമാദായ (ക. സം. നി. ൧.൧൨൨; ദീ. നി. ൧.൨൮൦)] ഭഗവതോ അവിദൂരേ അതിക്കമന്തി.

അദ്ദസാ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ തേ സത്ത ച ജടിലേ, സത്ത ച നിഗണ്ഠേ, സത്ത ച അചേലകേ, സത്ത ച ഏകസാടകേ, സത്ത ച പരിബ്ബാജകേ, പരൂള്ഹകച്ഛനഖലോമേ ഖാരിവിവിധമാദായ ഭഗവതോ അവിദൂരേ അതിക്കമന്തേ. ദിസ്വാന ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ദക്ഖിണജാണുമണ്ഡലം പഥവിയം [പഠവിയം (സീ. സ്യാ. പീ.)] നിഹന്ത്വാ യേന തേ സത്ത ച ജടിലാ, സത്ത ച നിഗണ്ഠാ, സത്ത ച അചേലകാ, സത്ത ച ഏകസാടകാ, സത്ത ച പരിബ്ബാജകാ, തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ തിക്ഖത്തും നാമം സാവേസി – ‘‘രാജാഹം, ഭന്തേ, പസേനദി കോസലോ; രാജാഹം, ഭന്തേ, പസേനദി കോസലോ; രാജാഹം, ഭന്തേ, പസേനദി കോസലോ’’തി.

അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ അചിരപക്കന്തേസു തേസു സത്തസു ച ജടിലേസു, സത്തസു ച നിഗണ്ഠേസു, സത്തസു ച അചേലകേസു, സത്തസു ച ഏകസാടകേസു, സത്തസു ച പരിബ്ബാജകേസു, യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘യേ ഖോ [യേ ച ഖോ (സീ.), യേ ച തേ (സ്യാ.), യേ നു കേചി ഖോ (പീ.), യേ തേ (സം. നി. ൧.൧൨൨), യേ നു ഖോ കേചി (?)] ഭന്തേ, ലോകേ അരഹന്തോ വാ അരഹത്തമഗ്ഗം വാ സമാപന്നാ ഏതേ തേസം അഞ്ഞതരേ’’തി [അഞ്ഞതരാതി (സീ. ക.), അഞ്ഞതരോതി (സ്യാ. പീ.)].

‘‘ദുജ്ജാനം ഖോ ഏതം, മഹാരാജ, തയാ ഗിഹിനാ കാമഭോഗിനാ പുത്തസമ്ബാധസയനം അജ്ഝാവസന്തേന കാസികചന്ദനം പച്ചനുഭോന്തേന മാലാഗന്ധവിലേപനം ധാരയന്തേന ജാതരൂപരജതം സാദിയന്തേന – ഇമേ വാ അരഹന്തോ, ഇമേ വാ അരഹത്തമഗ്ഗം സമാപന്നാതി.

‘‘സംവാസേന ഖോ, മഹാരാജ, സീലം വേദിതബ്ബം. തഞ്ച ഖോ ദീഘേന അദ്ധുനാ ന ഇത്തരം [ന ഇത്തരേന (സ്യാ. സീ. സ്യാ. അട്ഠ.)], മനസികരോതാ നോ അമനസികരോതാ, പഞ്ഞവതാ നോ ദുപ്പഞ്ഞേന. സംവോഹാരേന ഖോ, മഹാരാജ, സോചേയ്യം വേദിതബ്ബം. തഞ്ച ഖോ ദീഘേന അദ്ധുനാ ന ഇത്തരം, മനസികരോതാ നോ അമനസികരോതാ, പഞ്ഞവതാ നോ ദുപ്പഞ്ഞേന. ആപദാസു ഖോ, മഹാരാജ, ഥാമോ വേദിതബ്ബോ. സോ ച ഖോ ദീഘേന അദ്ധുനാ ന ഇത്തരം, മനസികരോതാ നോ അമനസികരോതാ, പഞ്ഞവതാ നോ ദുപ്പഞ്ഞേന. സാകച്ഛായ ഖോ, മഹാരാജ, പഞ്ഞാ വേദിതബ്ബാ. സാ ച ഖോ ദീഘേന അദ്ധുനാ ന ഇത്തരം, മനസികരോതാ നോ അമനസികരോതാ, പഞ്ഞവതാ നോ ദുപ്പഞ്ഞേനാ’’തി.

‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ, അബ്ഭുതം, ഭന്തേ! യാവ സുഭാസിതം ചിദം [സുഭാസിതമിദം (സം. നി. ൧.൧൨൨)], ഭന്തേ, ഭഗവതാ – ‘ദുജ്ജാനം ഖോ ഏതം, മഹാരാജ, തയാ ഗിഹിനാ പുത്തസമ്ബാധസയനം അജ്ഝാവസന്തേന കാസികചന്ദനം പച്ചനുഭോന്തേന മാലാഗന്ധവിലേപനം ധാരയന്തേന ജാതരൂപരജതം സാദിയന്തേന – ഇമേ വാ അരഹന്തോ, ഇമേ വാ അരഹത്തമഗ്ഗം സമാപന്നാതി. സംവാസേന ഖോ, മഹാരാജ, സീലം വേദിതബ്ബം…പേ… സാകച്ഛായ ഖോ, മഹാരാജ, പഞ്ഞാ വേദിതബ്ബാ. സാ ച ഖോ ദീഘേന അദ്ധുനാ ന ഇത്തരം, മനസികരോതാ നോ അമനസികരോതാ, പഞ്ഞവതാ നോ ദുപ്പഞ്ഞേനാ’’’തി.

‘‘ഏതേ, ഭന്തേ, മമ പുരിസാ ചോരാ [ചരാ (സം. നി. ൧.൧൨൨)] ഓചരകാ ജനപദം ഓചരിത്വാ ഗച്ഛന്തി. തേഹി പഠമം ഓചിണ്ണം അഹം പച്ഛാ ഓസാരിസ്സാമി [ഓതരിസ്സാമി (സീ. സ്യാ. പീ.), ഓയായിസ്സാമി (സീ. സ്യാ. അട്ഠ.), ഓസാപയിസ്സാമി (സം. നി. ൧.൧൨൨)]. ഇദാനി തേ, ഭന്തേ, തം രജോജല്ലം പവാഹേത്വാ സുന്ഹാതാ സുവിലിത്താ കപ്പിതകേസമസ്സൂ ഓദാതവത്ഥവസനാ പഞ്ചഹി കാമഗുണേഹി സമപ്പിതാ സമങ്ഗിഭൂതാ പരിചാരേസ്സന്തീ’’ [ചാരിയന്തി (സ്യാ.)] തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘ന വായമേയ്യ സബ്ബത്ഥ, നാഞ്ഞസ്സ പുരിസോ സിയാ;

നാഞ്ഞം നിസ്സായ ജീവേയ്യ, ധമ്മേന ന വണിം [വാണിം (സീ.), വണീ (സ്യാ. പീ.), വാണിജം (ക.)] ചരേ’’തി. ദുതിയം;

൩. പച്ചവേക്ഖണസുത്തം

൫൩. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ അത്തനോ അനേകേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ പഹീനേ പച്ചവേക്ഖമാനോ നിസിന്നോ ഹോതി, അനേകേ ച കുസലേ ധമ്മേ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗതേ.

അഥ ഖോ ഭഗവാ [ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ (സീ. ക.)] അത്തനോ അനേകേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ പഹീനേ വിദിത്വാ അനേകേ ച കുസലേ ധമ്മേ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗതേ [ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ (സീ. ക.)] തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘അഹു പുബ്ബേ തദാ നാഹു, നാഹു പുബ്ബേ തദാ അഹു;

ന ചാഹു ന ച ഭവിസ്സതി, ന ചേതരഹി വിജ്ജതീ’’തി. തതിയം;

൪. പഠമനാനാതിത്ഥിയസുത്തം

൫൪. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ നാനാതിത്ഥിയസമണബ്രാഹ്മണപരിബ്ബാജകാ സാവത്ഥിയം പടിവസന്തി നാനാദിട്ഠികാ നാനാഖന്തികാ നാനാരുചികാ നാനാദിട്ഠിനിസ്സയനിസ്സിതാ.

സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സസ്സതോ ലോകോ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘അസസ്സതോ ലോകോ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘അന്തവാ ലോകോ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘അനന്തവാ ലോകോ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘തം ജീവം തം സരീരം, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീരം, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി.

തേ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി – ‘‘ഏദിസോ ധമ്മോ, നേദിസോ ധമ്മോ; നേദിസോ ധമ്മോ, ഏദിസോ ധമ്മോ’’തി.

അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിം പിണ്ഡായ പാവിസിംസു. സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്താ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും –

‘‘ഇധ, ഭന്തേ, സമ്ബഹുലാ നാനാതിത്ഥിയസമണബ്രാഹ്മണപരിബ്ബാജകാ സാവത്ഥിയം പടിവസന്തി നാനാദിട്ഠികാ നാനാഖന്തികാ നാനാരുചികാ നാനാദിട്ഠിനിസ്സയനിസ്സിതാ.

‘‘സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘സസ്സതോ ലോകോ, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’ന്തി…പേ… തേ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി – ‘ഏദിസോ ധമ്മോ, നേദിസോ ധമ്മോ; നേദിസോ ധമ്മോ, ഏദിസോ ധമ്മോ’’’ തി.

‘‘അഞ്ഞതിത്ഥിയാ, ഭിക്ഖവേ, പരിബ്ബാജകാ അന്ധാ അചക്ഖുകാ; അത്ഥം ന ജാനന്തി, അനത്ഥം ന ജാനന്തി, ധമ്മം ന ജാനന്തി, അധമ്മം ന ജാനന്തി. തേ അത്ഥം അജാനന്താ അനത്ഥം അജാനന്താ ധമ്മം അജാനന്താ അധമ്മം അജാനന്താ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി – ‘ഏദിസോ ധമ്മോ, നേദിസോ ധമ്മോ; നേദിസോ ധമ്മോ, ഏദിസോ ധമ്മോ’’’തി.

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, ഇമിസ്സായേവ സാവത്ഥിയാ അഞ്ഞതരോ രാജാ അഹോസി. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ രാജാ അഞ്ഞതരം പുരിസം ആമന്തേസി – ‘ഏഹി ത്വം, അമ്ഭോ പുരിസ, യാവതകാ സാവത്ഥിയാ ജച്ചന്ധാ തേ സബ്ബേ ഏകജ്ഝം സന്നിപാതേഹീ’തി. ‘ഏവം, ദേവാ’തി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ പുരിസോ തസ്സ രഞ്ഞോ പടിസ്സുത്വാ യാവതകാ സാവത്ഥിയാ ജച്ചന്ധാ തേ സബ്ബേ ഗഹേത്വാ യേന സോ രാജാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തം രാജാനം ഏതദവോച – ‘സന്നിപാതിതാ ഖോ തേ, ദേവ, യാവതകാ സാവത്ഥിയാ ജച്ചന്ധാ’തി. ‘തേന ഹി, ഭണേ, ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിം ദസ്സേഹീ’തി. ‘ഏവം, ദേവാ’തി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ പുരിസോ തസ്സ രഞ്ഞോ പടിസ്സുത്വാ ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിം ദസ്സേസി.

‘‘ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ സീസം ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി. ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ കണ്ണം ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി. ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ ദന്തം ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി. ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ സോണ്ഡം ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി. ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ കായം ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി. ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ പാദം ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി. ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ സത്ഥിം [പിട്ഠിം (സ്യാ.)] ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി. ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ നങ്ഗുട്ഠം ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി. ഏകച്ചാനം ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിസ്സ വാലധിം ദസ്സേസി – ‘ഏദിസോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’’’തി.

‘‘അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ പുരിസോ ജച്ചന്ധാനം ഹത്ഥിം ദസ്സേത്വാ യേന സോ രാജാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തം രാജാനം ഏതദവോച – ‘ദിട്ഠോ ഖോ തേഹി, ദേവ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥീ; യസ്സ ദാനി കാലം മഞ്ഞസീ’തി.

‘‘അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ രാജാ യേന തേ ജച്ചന്ധാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തേ ജച്ചന്ധേ ഏതദവോച – ‘ദിട്ഠോ വോ, ജച്ചന്ധാ, ഹത്ഥീ’തി? ‘ഏവം, ദേവ, ദിട്ഠോ നോ ഹത്ഥീ’തി. ‘വദേഥ, ജച്ചന്ധാ, കീദിസോ ഹത്ഥീ’തി?

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ സീസം ദിട്ഠം അഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി കുമ്ഭോ’തി.

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ കണ്ണോ ദിട്ഠോ അഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി സുപ്പോ’തി.

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ ദന്തോ ദിട്ഠോ അഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി ഖീലോ’തി.

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ സോണ്ഡോ ദിട്ഠോ അഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി നങ്ഗലീസാ’തി.

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ കായോ ദിട്ഠോ അഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി കോട്ഠോ’തി.

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ പാദോ ദിട്ഠോ അഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി ഥൂണോ’തി.

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ സത്ഥി ദിട്ഠോ [പിട്ഠി ദിട്ടാ (ക. സീ. സ്യാ. പീ.), സത്ഥി ദിട്ഠാ (ക. സീ.)] ഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി ഉദുക്ഖലോ’തി.

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ നങ്ഗുട്ഠം ദിട്ഠം അഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി മുസലോ’തി.

‘‘യേഹി, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധേഹി ഹത്ഥിസ്സ വാലധി ദിട്ഠോ അഹോസി, തേ ഏവമാഹംസു – ‘ഏദിസോ, ദേവ, ഹത്ഥീ സേയ്യഥാപി സമ്മജ്ജനീ’തി.

‘‘തേ ‘ഏദിസോ ഹത്ഥീ, നേദിസോ ഹത്ഥീ; നേദിസോ ഹത്ഥീ, ഏദിസോ ഹത്ഥീ’’’തി അഞ്ഞമഞ്ഞം മുട്ഠീഹി സംസുമ്ഭിംസു [സംയുജ്ഝിംസു (ക. സീ., സ്യാ. പീ.)]. തേന ച പന, ഭിക്ഖവേ, സോ രാജാ അത്തമനോ അഹോസി.

‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ അന്ധാ അചക്ഖുകാ. തേ അത്ഥം ന ജാനന്തി അനത്ഥം ന ജാനന്തി, ധമ്മം ന ജാനന്തി അധമ്മം ന ജാനന്തി. തേ അത്ഥം അജാനന്താ അനത്ഥം അജാനന്താ, ധമ്മം അജാനന്താ അധമ്മം അജാനന്താ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി – ‘ഏദിസോ ധമ്മോ, നേദിസോ ധമ്മോ; നേദിസോ ധമ്മോ, ഏദിസോ ധമ്മോ’’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘ഇമേസു കിര സജ്ജന്തി, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ;

വിഗ്ഗയ്ഹ നം വിവദന്തി, ജനാ ഏകങ്ഗദസ്സിനോ’’തി. ചതുത്ഥം;

൫. ദുതിയനാനാതിത്ഥിയസുത്തം

൫൫. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ നാനാതിത്ഥിയസമണബ്രാഹ്മണപരിബ്ബാജകാ സാവത്ഥിയം പടിവസന്തി നാനാദിട്ഠികാ നാനാഖന്തികാ നാനാരുചികാ നാനാദിട്ഠിനിസ്സയനിസ്സിതാ.

സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘അസസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സസ്സതോ ച അസസ്സതോ ച [സസ്സതോ അസസ്സതോ (സീ.)] അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘നേവ സസ്സതോ നാസസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സയംകതോ അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘പരംകതോ അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സയംകതോ ച പരംകതോ ച [സയംകതോ പരംകതോ (സീ.)] അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘അസയംകാരോ അപരംകാരോ [അസയംകാരോ ച അപരംകാരോ ച (സ്യാ. പീ.)] അധിച്ചസമുപ്പന്നോ അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സസ്സതം സുഖദുക്ഖം അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘അസസ്സതം സുഖദുക്ഖം അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സസ്സതഞ്ച അസസ്സതഞ്ച [സസ്സതം അസസ്സതം (സീ.)] സുഖദുക്ഖം അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘നേവ സസ്സതം നാസസ്സതം സുഖദുക്ഖം അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സയംകതം സുഖദുക്ഖം അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവദിട്ഠിനോ – ‘‘പരംകതം സുഖദുക്ഖം അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സയംകതഞ്ച പരംകതഞ്ച [സയംകഥം പരംകതം (സീ.)] സുഖദുക്ഖം അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘അസയംകാരം അപരംകാരം അധിച്ചസമുപ്പന്നം സുഖദുക്ഖം അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി.

തേ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി – ‘‘ഏദിസോ ധമ്മോ, നേദിസോ ധമ്മോ; നേദിസോ ധമ്മോ, ഏദിസോ ധമ്മോ’’തി.

അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിം പിണ്ഡായ പാവിസിംസു. സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്താ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും –

‘‘ഇധ, ഭന്തേ, സമ്ബഹുലാ നാനാതിത്ഥിയസമണബ്രാഹ്മണപരിബ്ബാജകാ സാവത്ഥിയം പടിവസന്തി നാനാദിട്ഠികാ നാനാഖന്തികാ നാനാരുചികാ നാനാദിട്ഠിനിസ്സയനിസ്സിതാ.

‘‘സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘സസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’ന്തി…പേ… തേ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി – ‘ഏദിസോ ധമ്മോ, നേദിസോ ധമ്മോ; നേദിസോ ധമ്മോ, ഏദിസോ ധമ്മോ’’’തി.

‘‘അഞ്ഞതിത്ഥിയാ, ഭിക്ഖവേ, പരിബ്ബാജകാ അന്ധാ അചക്ഖുകാ; അത്ഥം ന ജാനന്തി അനത്ഥം ന ജാനന്തി, ധമ്മം ന ജാനന്തി അധമ്മം ന ജാനന്തി. തേ അത്ഥം അജാനന്താ അനത്ഥം അജാനന്താ, ധമ്മം അജാനന്താ അധമ്മം അജാനന്താ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി – ‘ഏദിസോ ധമ്മോ, നേദിസോ ധമ്മോ; നേദിസോ ധമ്മോ, ഏദിസോ ധമ്മോ’’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘ഇമേസു കിര സജ്ജന്തി, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ;

അന്തരാവ വിസീദന്തി, അപ്പത്വാവ തമോഗധ’’ന്തി. പഞ്ചമം;

൬. തതിയനാനാതിത്ഥിയസുത്തം

൫൬. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ നാനാതിത്ഥിയസമണബ്രാഹ്മണപരിബ്ബാജകാ സാവത്ഥിയം പടിവസന്തി നാനാദിട്ഠികാ നാനാഖന്തികാ നാനാരുചികാ നാനാദിട്ഠിനിസ്സയനിസ്സിതാ.

സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘അസസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സസ്സതോ ച അസസ്സതോ ച അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘നേവ സസ്സതോ നാസസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സയംകതോ അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘പരംകതോ അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സയംകതോ ച പരംകതോ ച അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘അസയംകാരോ അപരംകാരോ അധിച്ചസമുപ്പന്നോ അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സസ്സതം സുഖദുക്ഖം അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘അസസ്സതം സുഖദുക്ഖം അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സസ്സതഞ്ച അസസ്സതഞ്ച സുഖദുക്ഖം അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘നേവ സസ്സതം നാസസ്സതം സുഖദുക്ഖം അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സയംകതം സുഖദുക്ഖം അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘പരംകതം സുഖദുക്ഖം അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘സയംകതഞ്ച പരംകതഞ്ച സുഖദുക്ഖം അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി. സന്തി പനേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘‘അസയംകാരം അപരംകാരം അധിച്ചസമുപ്പന്നം സുഖദുക്ഖം അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി.

തേ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി – ‘‘ഏദിസോ ധമ്മോ, നേദിസോ ധമ്മോ; നേദിസോ ധമ്മോ, ഏദിസോ ധമ്മോ’’തി.

അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിം പിണ്ഡായ പാവിസിംസു. സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്താ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും –

‘‘ഇധ, ഭന്തേ, സമ്ബഹുലാ നാനാതിത്ഥിയസമണബ്രാഹ്മണപരിബ്ബാജകാ സാവത്ഥിയം പടിവസന്തി നാനാദിട്ഠികാ നാനാഖന്തികാ നാനാരുചികാ നാനാദിട്ഠിനിസ്സയനിസ്സിതാ.

‘‘സന്തേകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘സസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ച, ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’ന്തി …പേ… തേ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി – ‘ഏദിസോ ധമ്മോ, നേദിസോ ധമ്മോ; നേദിസോ ധമ്മോ, ഏദിസോ ധമ്മോ’’’തി.

‘‘അഞ്ഞതിത്ഥിയാ, ഭിക്ഖവേ, പരിബ്ബാജകാ അന്ധാ അചക്ഖുകാ. തേ അത്ഥം ന ജാനന്തി അനത്ഥം ന ജാനന്തി, ധമ്മം ന ജാനന്തി അധമ്മം ന ജാനന്തി. തേ അത്ഥം അജാനന്താ അനത്ഥം അജാനന്താ, ധമ്മം അജാനന്താ അധമ്മം അജാനന്താ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി – ‘ഏദിസോ ധമ്മോ, നേദിസോ ധമ്മോ; നേദിസോ ധമ്മോ, ഏദിസോ ധമ്മോ’’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘അഹങ്കാരപസുതായം പജാ, പരംകാരൂപസംഹിതാ;

ഏതദേകേ നാബ്ഭഞ്ഞംസു, ന നം സല്ലന്തി അദ്ദസും.

‘‘ഏതഞ്ച സല്ലം പടികച്ച [പടിഗച്ച (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പസ്സതോ;

അഹം കരോമീതി ന തസ്സ ഹോതി;

പരോ കരോതീതി ന തസ്സ ഹോതി.

‘‘മാനുപേതാ അയം പജാ, മാനഗന്ഥാ മാനവിനിബദ്ധാ [മാനവിനിബന്ധാ (സീ.)];

ദിട്ഠീസു സാരമ്ഭകഥാ, സംസാരം നാതിവത്തതീ’’തി. ഛട്ഠം;

൭. സുഭൂതിസുത്തം

൫൭. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ സുഭൂതി ഭഗവതോ അവിദൂരേ നിസിന്നോ ഹോതി പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ഉജും കായം പണിധായ അവിതക്കം സമാധിം സമാപജ്ജിത്വാ.

അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം സുഭൂതിം അവിദൂരേ നിസിന്നം പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ഉജും കായം പണിധായ അവിതക്കം സമാധിം സമാപന്നം.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘യസ്സ വിതക്കാ വിധൂപിതാ,

അജ്ഝത്തം സുവികപ്പിതാ അസേസാ;

തം സങ്ഗമതിച്ച അരൂപസഞ്ഞീ,

ചതുയോഗാതിഗതോ ന ജാതു മേതീ’’തി [ന ജാതിമേതീതി (സ്യാ. പീ. അട്ഠ. പാഠന്തരം)]. സത്തമം;

൮. ഗണികാസുത്തം

൫൮. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന രാജഗഹേ ദ്വേ പൂഗാ അഞ്ഞതരിസ്സാ ഗണികായ സാരത്താ ഹോന്തി പടിബദ്ധചിത്താ; ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം പാണീഹിപി ഉപക്കമന്തി, ലേഡ്ഡൂഹിപി ഉപക്കമന്തി, ദണ്ഡേഹിപി ഉപക്കമന്തി, സത്ഥേഹിപി ഉപക്കമന്തി. തേ തത്ഥ മരണമ്പി നിഗച്ഛന്തി മരണമത്തമ്പി ദുക്ഖം.

അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ രാജഗഹം പിണ്ഡായ പാവിസിംസു. രാജഗഹേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്താ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും –

‘‘ഇധ, ഭന്തേ, രാജഗഹേ ദ്വേ പൂഗാ അഞ്ഞതരിസ്സാ ഗണികായ സാരത്താ പടിബദ്ധചിത്താ; ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം പാണീഹിപി ഉപക്കമന്തി, ലേഡ്ഡൂഹിപി ഉപക്കമന്തി, ദണ്ഡേഹിപി ഉപക്കമന്തി, സത്ഥേഹിപി ഉപക്കമന്തി. തേ തത്ഥ മരണമ്പി നിഗച്ഛന്തി മരണമത്തമ്പി ദുക്ഖ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘യഞ്ച പത്തം യഞ്ച പത്തബ്ബം, ഉഭയമേതം രജാനുകിണ്ണം, ആതുരസ്സാനുസിക്ഖതോ. യേ ച സിക്ഖാസാരാ സീലബ്ബതം ജീവിതം ബ്രഹ്മചരിയം ഉപട്ഠാനസാരാ, അയമേകോ അന്തോ. യേ ച ഏവംവാദിനോ – ‘നത്ഥി കാമേസു ദോസോ’തി, അയം ദുതിയോ അന്തോ. ഇച്ചേതേ ഉഭോ അന്താ കടസിവഡ്ഢനാ, കടസിയോ ദിട്ഠിം വഡ്ഢേന്തി. ഏതേതേ ഉഭോ അന്തേ അനഭിഞ്ഞായ ഓലീയന്തി ഏകേ, അതിധാവന്തി ഏകേ. യേ ച ഖോ തേ അഭിഞ്ഞായ തത്ര ച നാഹേസും, തേന ച നാമഞ്ഞിംസു, വട്ടം തേസം നത്ഥി പഞ്ഞാപനായാ’’തി. അട്ഠമം.

൯. ഉപാതിധാവന്തിസുത്തം

൫൯. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ രത്തന്ധകാരതിമിസായം അബ്ഭോകാസേ നിസിന്നോ ഹോതി തേലപ്പദീപേസു ഝായമാനേസു.

തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ അധിപാതകാ തേസു തേലപ്പദീപേസു ആപാതപരിപാതം അനയം ആപജ്ജന്തി, ബ്യസനം ആപജ്ജന്തി [നത്ഥി സീഹളപോത്ഥകേ], അനയബ്യസനം ആപജ്ജന്തി [നത്ഥി സീഹളപോത്ഥകേ]. അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ തേ സമ്ബഹുലേ അധിപാതകേ തേസു തേലപ്പദീപേസു ആപാതപരിപാതം അനയം ആപജ്ജന്തേ, ബ്യസനം ആപജ്ജന്തേ, അനയബ്യസനം ആപജ്ജന്തേ.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘ഉപാതിധാവന്തി ന സാരമേന്തി,

നവം നവം ബന്ധനം ബ്രൂഹയന്തി;

പതന്തി പജ്ജോതമിവാധിപാതകാ [… ധിപാതാ (സീ. സ്യാ.)],

ദിട്ഠേ സുതേ ഇതിഹേകേ നിവിട്ഠാ’’തി. നവമം;

൧൦. ഉപ്പജ്ജന്തിസുത്തം

൬൦. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭന്തേ, തഥാഗതാ ലോകേ നുപ്പജ്ജന്തി അരഹന്തോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ താവ അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ സക്കതാ ഹോന്തി ഗരുകതാ മാനിതാ പൂജിതാ അപചിതാ ലാഭിനോ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം. യതോ ച ഖോ, ഭന്തേ, തഥാഗതാ ലോകേ ഉപ്പജ്ജന്തി അരഹന്തോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ അഥ അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ അസക്കതാ ഹോന്തി അഗരുകതാ അമാനിതാ അപൂജിതാ അനപചിതാ ന ലാഭിനോ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം. ഭഗവാ യേവ [ഭഗവാ ചേവ (സ്യാ.)] ദാനി, ഭന്തേ, സക്കതോ ഹോതി ഗരുകതോ മാനിതോ പൂജിതോ അപചിതോ ലാഭീ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ചാ’’തി.

‘‘ഏവമേതം, ആനന്ദ, യാവകീവഞ്ച, ആനന്ദ, തഥാഗതാ ലോകേ നുപ്പജ്ജന്തി അരഹന്തോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ താവ അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ സക്കതാ ഹോന്തി ഗരുകതാ മാനിതാ പൂജിതാ അപചിതാ ലാഭിനോ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം. യതോ ച ഖോ, ആനന്ദ, തഥാഗതാ ലോകേ ഉപ്പജ്ജന്തി അരഹന്തോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ അഥ അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ അസക്കതാ ഹോന്തി അഗരുകതാ അമാനിതാ അപൂജിതാ അനപചിതാ ന ലാഭിനോ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം. തഥാഗതോവ [തഥാഗതോ ചേവ (സ്യാ.)] ദാനി സക്കതോ ഹോതി ഗരുകതോ മാനിതോ പൂജിതോ അപചിതോ ലാഭീ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ചാ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘ഓഭാസതി താവ സോ കിമി,

യാവ ന ഉന്നമതേ [ഉഗ്ഗമതി (സീ.), ഉന്നമതി (സ്യാ.)] പഭങ്കരോ;

(സ) [( ) നത്ഥി സീ. സ്യാ. പോത്ഥകേസു] വേരോചനമ്ഹി ഉഗ്ഗതേ,

ഹതപ്പഭോ ഹോതി ന ചാപി ഭാസതി.

‘‘ഏവം ഓഭാസിതമേവ തക്കികാനം [തിത്ഥിയാനം (സീ. സ്യാ. പീ.)],

യാവ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ ലോകേ നുപ്പജ്ജന്തി;

ന തക്കികാ സുജ്ഝന്തി ന ചാപി സാവകാ,

ദുദ്ദിട്ഠീ ന ദുക്ഖാ പമുച്ചരേ’’തി. ദസമം;

തസ്സുദ്ദാനം –

ആയുജടിലവേക്ഖണാ, തയോ തിത്ഥിയാ സുഭൂതി;

ഗണികാ ഉപാതി നവമോ, ഉപ്പജ്ജന്തി ച തേ ദസാതി.

ജച്ചന്ധവഗ്ഗോ ഛട്ഠോ നിട്ഠിതോ.