൩. യസോജസുത്തം

൨൩. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന യസോജപ്പമുഖാനി പഞ്ചമത്താനി ഭിക്ഖുസതാനി സാവത്ഥിം അനുപ്പത്താനി ഹോന്തി ഭഗവന്തം ദസ്സനായ. തേധ ഖോ ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ നേവാസികേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം പടിസമ്മോദമാനാ സേനാസനാനി പഞ്ഞാപയമാനാ പത്തചീവരാനി പടിസാമയമാനാ ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാ [ഉച്ചാസദ്ദമഹാസദ്ദാ (ക.)] അഹേസും.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘കേ പനേതേ, ആനന്ദ, ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാ കേവട്ടാ മഞ്ഞേ മച്ഛവിലോപേ’’തി? ‘‘ഏതാനി, ഭന്തേ, യസോജപ്പമുഖാനി പഞ്ചമത്താനി ഭിക്ഖുസതാനി സാവത്ഥിം അനുപ്പത്താനി ഭഗവന്തം ദസ്സനായ. തേതേ ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ നേവാസികേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം പടിസമ്മോദമാനാ സേനാസനാനി പഞ്ഞാപയമാനാ പത്തചീവരാനി പടിസാമയമാനാ ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാ’’തി. ‘‘തേനഹാനന്ദ, മമ വചനേന തേ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേഹി – ‘സത്ഥാ ആയസ്മന്തേ ആമന്തേതീ’’’തി.

‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പടിസ്സുത്വാ യേന തേ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘സത്ഥാ ആയസ്മന്തേ ആമന്തേതീ’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ പടിസ്സുത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നേ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കിം നു തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാ, കേവട്ടാ മഞ്ഞേ മച്ഛവിലോപേ’’തി? ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ യസോജോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇമാനി, ഭന്തേ, പഞ്ചമത്താനി ഭിക്ഖുസതാനി സാവത്ഥിം അനുപ്പത്താനി ഭഗവന്തം ദസ്സനായ. തേമേ ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ നേവാസികേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം പടിസമ്മോദമാനാ സേനാസനാനി പഞ്ഞാപയമാനാ പത്തചീവരാനി പടിസാമയമാനാ ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാ’’തി. ‘‘ഗച്ഛഥ, ഭിക്ഖവേ, പണാമേമി വോ [വോ പണാമേമി (സബ്ബത്ഥ) മ. നി. ൨.൧൫൭ പസ്സിതബ്ബം]; ന വോ മമ സന്തികേ വത്ഥബ്ബ’’ന്തി.

‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പടിസ്സുത്വാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ സേനാസനം സംസാമേത്വാ [പടിസംസാമേത്വാ (സ്യാ.)] പത്തചീവരമാദായ യേന വജ്ജീ തേന ചാരികം പക്കമിംസു. വജ്ജീസു അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനാ യേന വഗ്ഗുമുദാ നദീ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ വഗ്ഗുമുദായ നദിയാ തീരേ പണ്ണകുടിയോ കരിത്വാ വസ്സം ഉപഗച്ഛിംസു.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ യസോജോ വസ്സൂപഗതോ [വസ്സൂപഗതേ (ക.)] ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭഗവതാ മയം, ആവുസോ, പണാമിതാ അത്ഥകാമേന ഹിതേസിനാ, അനുകമ്പകേന അനുകമ്പം ഉപാദായ. ഹന്ദ മയം, ആവുസോ, തഥാ വിഹാരം കപ്പേമ യഥാ നോ വിഹരതം ഭഗവാ അത്തമനോ അസ്സാ’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ യസോജസ്സ പച്ചസ്സോസും. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ വൂപകട്ഠാ അപ്പമത്താ ആതാപിനോ പഹിതത്താ വിഹരന്താ തേനേവന്തരവസ്സേന സബ്ബേവ തിസ്സോ വിജ്ജാ സച്ഛാകംസു.

അഥ ഖോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന വേസാലീ തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന വേസാലീ തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം.

അഥ ഖോ ഭഗവാ വഗ്ഗുമുദാതീരിയാനം ഭിക്ഖൂനം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച മനസി കരിത്വാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘ആലോകജാതാ വിയ മേ, ആനന്ദ, ഏസാ ദിസാ, ഓഭാസജാതാ വിയ മേ, ആനന്ദ, ഏസാ ദിസാ; യസ്സം ദിസായം [യായം (ക.)] വഗ്ഗുമുദാതീരിയാ ഭിക്ഖൂ വിഹരന്തി. ഗന്തും അപ്പടികൂലാസി മേ മനസി കാതും. പഹിണേയ്യാസി ത്വം, ആനന്ദ, വഗ്ഗുമുദാതീരിയാനം ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ദൂതം – ‘സത്ഥാ ആയസ്മന്തേ ആമന്തേതി, സത്ഥാ ആയസ്മന്താനം ദസ്സനകാമോ’’’തി.

‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പടിസ്സുത്വാ യേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തം ഭിക്ഖും ഏതദവോച – ‘‘ഏഹി ത്വം, ആവുസോ, യേന വഗ്ഗുമുദാതീരിയാ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമ; ഉപസങ്കമിത്വാ വഗ്ഗുമുദാതീരിയേ ഭിക്ഖൂ ഏവം വദേഹി – ‘സത്ഥാ ആയസ്മന്തേ ആമന്തേതി, സത്ഥാ ആയസ്മന്താനം ദസ്സനകാമോ’’’തി.

‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ സോ ഭിക്ഖു ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ പടിസ്സുത്വാ – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ, ഏവമേവ – മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം അന്തരഹിതോ വഗ്ഗുമുദായ നദിയാ തീരേ തേസം ഭിക്ഖൂനം പുരതോ പാതുരഹോസി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു വഗ്ഗുമുദാതീരിയേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘സത്ഥാ ആയസ്മന്തേ ആമന്തേതി, സത്ഥാ ആയസ്മന്താനം ദസ്സനകാമോ’’തി.

‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പടിസ്സുത്വാ സേനാസനം സംസാമേത്വാ പത്തചീവരമാദായ – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ, ഏവമേവ – വഗ്ഗുമുദായ നദിയാ തീരേ അന്തരഹിതാ മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം ഭഗവതോ സമ്മുഖേ പാതുരഹേസും. തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ ആനേഞ്ജേന സമാധിനാ നിസിന്നോ ഹോതി. അഥ ഖോ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കതമേന നു ഖോ ഭഗവാ വിഹാരേന ഏതരഹി വിഹരതീ’’തി? അഥ ഖോ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘ആനേഞ്ജേന ഖോ ഭഗവാ വിഹാരേന ഏതരഹി വിഹരതീ’’തി. സബ്ബേവ ആനേഞ്ജസമാധിനാ നിസീദിംസു.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ, നിക്ഖന്തേ പഠമേ യാമേ, ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം [ചീവരം (സബ്ബത്ഥ)] കരിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്താ, ഭന്തേ, രത്തി; നിക്ഖന്തോ പഠമോ യാമോ; ചിരനിസിന്നാ ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ; പടിസമ്മോദതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ആഗന്തുകേഹി ഭിക്ഖൂഹീ’’തി. ഏവം വുത്തേ, ഭഗവാ തുണ്ഹീ അഹോസി.

ദുതിയമ്പി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ, നിക്ഖന്തേ മജ്ഝിമേ യാമേ, ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്താ, ഭന്തേ, രത്തി; നിക്ഖന്തോ മജ്ഝിമോ യാമോ; ചിരനിസിന്നാ ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ; പടിസമ്മോദതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ആഗന്തുകേഹി ഭിക്ഖൂഹീ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ ഭഗവാ തുണ്ഹീ അഹോസി.

തതിയമ്പി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ, നിക്ഖന്തേ പച്ഛിമേ യാമേ, ഉദ്ധസ്തേ അരുണേ, നന്ദിമുഖിയാ രത്തിയാ ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്താ, ഭന്തേ, രത്തി; നിക്ഖന്തോ പച്ഛിമോ യാമോ; ഉദ്ധസ്തോ അരുണോ; നന്ദിമുഖീ രത്തി; ചിരനിസിന്നാ ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ; പടിസമ്മോദതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ, ആഗന്തുകേഹി ഭിക്ഖൂഹീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ തമ്ഹാ സമാധിമ്ഹാ വുട്ഠഹിത്വാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘സചേ ഖോ ത്വം, ആനന്ദ, ജാനേയ്യാസി ഏത്തകമ്പി തേ നപ്പടിഭാസേയ്യ [നപ്പടിഭേയ്യ (?)]. അഹഞ്ച, ആനന്ദ, ഇമാനി ച പഞ്ച ഭിക്ഖുസതാനി സബ്ബേവ ആനേഞ്ജസമാധിനാ നിസീദിമ്ഹാ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘യസ്സ ജിതോ കാമകണ്ടകോ,

അക്കോസോ ച വധോ ച ബന്ധനഞ്ച;

പബ്ബതോവ [പബ്ബതോ വിയ (സീ. സ്യാ. പീ.)] സോ ഠിതോ അനേജോ,

സുഖദുക്ഖേസു ന വേധതീ സ ഭിക്ഖൂ’’തി. തതിയം;