൧൯. പഞ്ഞാസനിപാതോ

൧. താലപുടത്ഥേരഗാഥാ

൧൦൯൪. ‘‘കദാ നുഹം പബ്ബതകന്ദരാസു, ഏകാകിയോ അദ്ദുതിയോ വിഹസ്സം;

അനിച്ചതോ സബ്ബഭവം വിപസ്സം, തം മേ ഇദം തം നു കദാ ഭവിസ്സതി.

൧൦൯൫. ‘‘കദാ നുഹം ഭിന്നപടന്ധരോ മുനി, കാസാവവത്ഥോ അമമോ നിരാസോ;

രാഗഞ്ച ദോസഞ്ച തഥേവ മോഹം, ഹന്ത്വാ സുഖീ പവനഗതോ വിഹസ്സം.

൧൦൯൬. ‘‘കദാ അനിച്ചം വധരോഗനീളം, കായം ഇമം മച്ചുജരായുപദ്ദുതം;

വിപസ്സമാനോ വീതഭയോ വിഹസ്സം, ഏകോ വനേ തം നു കദാ ഭവിസ്സതി.

൧൦൯൭. ‘‘കദാ നുഹം ഭയജനനിം ദുഖാവഹം, തണ്ഹാലതം ബഹുവിധാനുവത്തനിം;

പഞ്ഞാമയം തിഖിണമസിം ഗഹേത്വാ, ഛേത്വാ വസേ തമ്പി കദാ ഭവിസ്സതി.

൧൦൯൮. ‘‘കദാ നു പഞ്ഞാമയമുഗ്ഗതേജം, സത്ഥം ഇസീനം സഹസാദിയിത്വാ;

മാരം സസേനം സഹസാ ഭഞ്ജിസ്സം, സീഹാസനേ തം നു കദാ ഭവിസ്സതി.

൧൦൯൯. ‘‘കദാ നുഹം സബ്ഭി സമാഗമേസു, ദിട്ഠോ ഭവേ ധമ്മഗരൂഹി താദിഭി;

യാഥാവദസ്സീഹി ജിതിന്ദ്രിയേഹി, പധാനിയോ തം നു കദാ ഭവിസ്സതി.

൧൧൦൦. ‘‘കദാ നു മം തന്ദി ഖുദാ പിപാസാ, വാതാതപാ കീടസരീസപാ വാ;

ന ബാധയിസ്സന്തി ന തം ഗിരിബ്ബജേ, അത്ഥത്ഥിയം തം നു കദാ ഭവിസ്സതി.

൧൧൦൧. ‘‘കദാ നു ഖോ യം വിദിതം മഹേസിനാ, ചത്താരി സച്ചാനി സുദുദ്ദസാനി;

സമാഹിതത്തോ സതിമാ അഗച്ഛം, പഞ്ഞായ തം തം നു കദാ ഭവിസ്സതി.

൧൧൦൨. ‘‘കദാ നു രൂപേ അമിതേ ച സദ്ദേ, ഗന്ധേ രസേ ഫുസിതബ്ബേ ച ധമ്മേ;

ആദിത്തതോഹം സമഥേഹി യുത്തോ, പഞ്ഞായ ദച്ഛം തദിദം കദാ മേ.

൧൧൦൩. ‘‘കദാ നുഹം ദുബ്ബചനേന വുത്തോ, തതോനിമിത്തം വിമനോ ന ഹേസ്സം;

അഥോ പസത്ഥോപി തതോനിമിത്തം, തുട്ഠോ ന ഹേസ്സം തദിദം കദാ മേ.

൧൧൦൪. ‘‘കദാ നു കട്ഠേ ച തിണേ ലതാ ച, ഖന്ധേ ഇമേഹം അമിതേ ച ധമ്മേ;

അജ്ഝത്തികാനേവ ച ബാഹിരാനി ച, സമം തുലേയ്യം തദിദം കദാ മേ.

൧൧൦൫. ‘‘കദാ നു മം പാവുസകാലമേഘോ, നവേന തോയേന സചീവരം വനേ;

ഇസിപ്പയാതമ്ഹി പഥേ വജന്തം, ഓവസ്സതേ തം നു കദാ ഭവിസ്സതി.

൧൧൦൬. ‘‘കദാ മയൂരസ്സ സിഖണ്ഡിനോ വനേ, ദിജസ്സ സുത്വാ ഗിരിഗബ്ഭരേ രുതം;

പച്ചുട്ഠഹിത്വാ അമതസ്സ പത്തിയാ, സംചിന്തയേ തം നു കദാ ഭവിസ്സതി.

൧൧൦൭. ‘‘കദാ നു ഗങ്ഗം യമുനം സരസ്സതിം, പാതാലഖിത്തം വളവാമുഖഞ്ച [ബലവാമുഖഞ്ച (ക.)];

അസജ്ജമാനോ പതരേയ്യമിദ്ധിയാ, വിഭിംസനം തം നു കദാ ഭവിസ്സതി.

൧൧൦൮. ‘‘കദാ നു നാഗോവ അസങ്ഗചാരീ, പദാലയേ കാമഗുണേസു ഛന്ദം;

നിബ്ബജ്ജയം സബ്ബസുഭം നിമിത്തം, ഝാനേ യുതോ തം നു കദാ ഭവിസ്സതി.

൧൧൦൯. ‘‘കദാ ഇണട്ടോവ ദലിദ്ദകോ [ദളിദ്ദകോ (സീ.)] നിധിം, ആരാധയിത്വാ ധനികേഹി പീളിതോ;

തുട്ഠോ ഭവിസ്സം അധിഗമ്മ സാസനം, മഹേസിനോ തം നു കദാ ഭവിസ്സതി.

൧൧൧൦. ‘‘ബഹൂനി വസ്സാനി തയാമ്ഹി യാചിതോ, ‘അഗാരവാസേന അലം നു തേ ഇദം’;

തം ദാനി മം പബ്ബജിതം സമാനം, കിംകാരണാ ചിത്ത തുവം ന യുഞ്ജസി.

൧൧൧൧. ‘‘നനു അഹം ചിത്ത തയാമ്ഹി യാചിതോ, ‘ഗിരിബ്ബജേ ചിത്രഛദാ വിഹങ്ഗമാ’;

മഹിന്ദഘോസത്ഥനിതാഭിഗജ്ജിനോ, തേ തം രമേസ്സന്തി വനമ്ഹി ഝായിനം.

൧൧൧൨. ‘‘കുലമ്ഹി മിത്തേ ച പിയേ ച ഞാതകേ, ഖിഡ്ഡാരതിം കാമഗുണഞ്ച ലോകേ;

സബ്ബം പഹായ ഇമമജ്ഝുപാഗതോ, അഥോപി ത്വം ചിത്ത ന മയ്ഹ തുസ്സസി.

൧൧൧൩. ‘‘മമേവ ഏതം ന ഹി ത്വം പരേസം, സന്നാഹകാലേ പരിദേവിതേന കിം;

സബ്ബം ഇദം ചലമിതി പേക്ഖമാനോ, അഭിനിക്ഖമിം അമതപദം ജിഗീസം.

൧൧൧൪. ‘‘സുയുത്തവാദീ ദ്വിപദാനമുത്തമോ, മഹാഭിസക്കോ നരദമ്മസാരഥി [സാരഥീ (സീ.)];

‘ചിത്തം ചലം മക്കടസന്നിഭം ഇതി, അവീതരാഗേന സുദുന്നിവാരയം’.

൧൧൧൫. ‘‘കാമാ ഹി ചിത്രാ മധുരാ മനോരമാ, അവിദ്ദസൂ യത്ഥ സിതാ പുഥുജ്ജനാ;

തേ ദുക്ഖമിച്ഛന്തി പുനബ്ഭവേസിനോ, ചിത്തേന നീതാ നിരയേ നിരാകതാ.

൧൧൧൬. ‘‘‘മയൂരകോഞ്ചാഭിരുതമ്ഹി കാനനേ, ദീപീഹി ബ്യഗ്ഘേഹി പുരക്ഖതോ വസം;

കായേ അപേക്ഖം ജഹ മാ വിരാധയ’, ഇതിസ്സു മം ചിത്ത പുരേ നിയുഞ്ജസി.

൧൧൧൭. ‘‘‘ഭാവേഹി ഝാനാനി ച ഇന്ദ്രിയാനി ച, ബലാനി ബോജ്ഝങ്ഗസമാധിഭാവനാ;

തിസ്സോ ച വിജ്ജാ ഫുസ ബുദ്ധസാസനേ’, ഇതിസ്സു മം ചിത്ത പുരേ നിയുഞ്ജസി.

൧൧൧൮. ‘‘‘ഭാവേഹി മഗ്ഗം അമതസ്സ പത്തിയാ, നിയ്യാനികം സബ്ബദുഖക്ഖയോഗധം;

അട്ഠങ്ഗികം സബ്ബകിലേസസോധനം’, ഇതിസ്സു മം ചിത്ത പുരേ നിയുഞ്ജസി.

൧൧൧൯. ‘‘‘ദുക്ഖന്തി ഖന്ധേ പടിപസ്സ യോനിസോ, യതോ ച ദുക്ഖം സമുദേതി തം ജഹ;

ഇധേവ ദുക്ഖസ്സ കരോഹി അന്തം’, ഇതിസ്സു മം ചിത്ത പുരേ നിയുഞ്ജസി.

൧൧൨൦. ‘‘‘അനിച്ചം ദുക്ഖന്തി വിപസ്സ യോനിസോ, സുഞ്ഞം അനത്താതി അഘം വധന്തി ച;

മനോവിചാരേ ഉപരുന്ധ ചേതസോ’, ഇതിസ്സു മം ചിത്ത പുരേ നിയുഞ്ജസി.

൧൧൨൧. ‘‘‘മുണ്ഡോ വിരൂപോ അഭിസാപമാഗതോ, കപാലഹത്ഥോവ കുലേസു ഭിക്ഖസു;

യുഞ്ജസ്സു സത്ഥുവചനേ മഹേസിനോ’, ഇതിസ്സു മം ചിത്ത പുരേ നിയുഞ്ജസി.

൧൧൨൨. ‘‘‘സുസംവുതത്തോ വിസിഖന്തരേ ചരം, കുലേസു കാമേസു അസങ്ഗമാനസോ;

ചന്ദോ യഥാ ദോസിനപുണ്ണമാസിയാ’, ഇതിസ്സു മം ചിത്ത പുരേ നിയുഞ്ജസി.

൧൧൨൩. ‘‘‘ആരഞ്ഞികോ ഹോഹി ച പിണ്ഡപാതികോ, സോസാനികോ ഹോഹി ച പംസുകൂലികോ;

നേസജ്ജികോ ഹോഹി സദാ ധുതേ രതോ’, ഇതിസ്സു മം ചിത്ത പുരേ നിയുഞ്ജസി.

൧൧൨൪. ‘‘രോപേത്വ രുക്ഖാനി യഥാ ഫലേസീ, മൂലേ തരും ഛേത്തു തമേവ ഇച്ഛസി;

തഥൂപമം ചിത്തമിദം കരോസി, യം മം അനിച്ചമ്ഹി ചലേ നിയുഞ്ജസി.

൧൧൨൫. ‘‘അരൂപ ദൂരങ്ഗമ ഏകചാരി, ന തേ കരിസ്സം വചനം ഇദാനിഹം;

ദുക്ഖാ ഹി കാമാ കടുകാ മഹബ്ഭയാ, നിബ്ബാനമേവാഭിമനോ ചരിസ്സം.

൧൧൨൬. ‘‘നാഹം അലക്ഖ്യാ അഹിരിക്കതായ വാ, ന ചിത്തഹേതൂ ന ച ദൂരകന്തനാ;

ആജീവഹേതൂ ച അഹം ന നിക്ഖമിം, കതോ ച തേ ചിത്ത പടിസ്സവോ മയാ.

൧൧൨൭. ‘‘‘അപ്പിച്ഛതാ സപ്പുരിസേഹി വണ്ണിതാ, മക്ഖപ്പഹാനം വൂപസമോ ദുഖസ്സ’;

ഇതിസ്സു മം ചിത്ത തദാ നിയുഞ്ജസി, ഇദാനി ത്വം ഗച്ഛസി പുബ്ബചിണ്ണം.

൧൧൨൮. ‘‘തണ്ഹാ അവിജ്ജാ ച പിയാപിയഞ്ച, സുഭാനി രൂപാനി സുഖാ ച വേദനാ;

മനാപിയാ കാമഗുണാ ച വന്താ, വന്തേ അഹം ആവമിതും ന ഉസ്സഹേ.

൧൧൨൯. ‘‘സബ്ബത്ഥ തേ ചിത്ത വചോ കതം മയാ, ബഹൂസു ജാതീസു ന മേസി കോപിതോ;

അജ്ഝത്തസമ്ഭവോ കതഞ്ഞുതായ തേ, ദുക്ഖേ ചിരം സംസരിതം തയാ കതേ.

൧൧൩൦. ‘‘ത്വഞ്ഞേവ നോ ചിത്ത കരോസി ബ്രാഹ്മണോ [ബ്രാഹ്മണേ (സീ.), ബ്രാഹ്മണം (?) ഭാവലോപ-തപ്പധാനതാ ഗഹേതബ്ബാ], ത്വം ഖത്തിയോ രാജദസീ [രാജദിസീ (സ്യാ. ക.)] കരോസി;

വേസ്സാ ച സുദ്ദാ ച ഭവാമ ഏകദാ, ദേവത്തനം വാപി തവേവ വാഹസാ.

൧൧൩൧. ‘‘തവേവ ഹേതൂ അസുരാ ഭവാമസേ, ത്വംമൂലകം നേരയികാ ഭവാമസേ;

അഥോ തിരച്ഛാനഗതാപി ഏകദാ, പേതത്തനം വാപി തവേവ വാഹസാ.

൧൧൩൨. ‘‘നനു ദുബ്ഭിസ്സസി മം പുനപ്പുനം, മുഹും മുഹും ചാരണികംവ ദസ്സയം;

ഉമ്മത്തകേനേവ മയാ പലോഭസി, കിഞ്ചാപി തേ ചിത്ത വിരാധിതം മയാ.

൧൧൩൩. ‘‘ഇദം പുരേ ചിത്തമചാരി ചാരികം, യേനിച്ഛകം യത്ഥകാമം യഥാസുഖം;

തദജ്ജഹം നിഗ്ഗഹേസ്സാമി യോനിസോ, ഹത്ഥിപ്പഭിന്നം വിയ അങ്കുസഗ്ഗഹോ.

൧൧൩൪. ‘‘സത്ഥാ ച മേ ലോകമിമം അധിട്ഠഹി, അനിച്ചതോ അദ്ധുവതോ അസാരതോ;

പക്ഖന്ദ മം ചിത്ത ജിനസ്സ സാസനേ, താരേഹി ഓഘാ മഹതാ സുദുത്തരാ.

൧൧൩൫. ‘‘ന തേ ഇദം ചിത്ത യഥാ പുരാണകം, നാഹം അലം തുയ്ഹ വസേ നിവത്തിതും [വസേന വത്തിതും (?)];

മഹേസിനോ പബ്ബജിതോമ്ഹി സാസനേ, ന മാദിസാ ഹോന്തി വിനാസധാരിനോ.

൧൧൩൬. ‘‘നഗാ സമുദ്ദാ സരിതാ വസുന്ധരാ, ദിസാ ചതസ്സോ വിദിസാ അധോ ദിവാ;

സബ്ബേ അനിച്ചാ തിഭവാ ഉപദ്ദുതാ, കുഹിം ഗതോ ചിത്ത സുഖം രമിസ്സസി.

൧൧൩൭. ‘‘ധിതിപ്പരം കിം മമ ചിത്ത കാഹിസി, ന തേ അലം ചിത്ത വസാനുവത്തകോ;

ന ജാതു ഭസ്തം ഉഭതോമുഖം ഛുപേ, ധിരത്ഥു പൂരം നവ സോതസന്ദനിം.

൧൧൩൮. ‘‘വരാഹഏണേയ്യവിഗാള്ഹസേവിതേ, പബ്ഭാരകുട്ടേ പകതേവ സുന്ദരേ;

നവമ്ബുനാ പാവുസസിത്ഥകാനനേ, തഹിം ഗുഹാഗേഹഗതോ രമിസ്സസി.

൧൧൩൯. ‘‘സുനീലഗീവാ സുസിഖാ സുപേഖുനാ, സുചിത്തപത്തച്ഛദനാ വിഹങ്ഗമാ;

സുമഞ്ജുഘോസത്ഥനിതാഭിഗജ്ജിനോ, തേ തം രമേസ്സന്തി വനമ്ഹി ഝായിനം.

൧൧൪൦. ‘‘വുട്ഠമ്ഹി ദേവേ ചതുരങ്ഗുലേ തിണേ, സംപുപ്ഫിതേ മേഘനിഭമ്ഹി കാനനേ;

നഗന്തരേ വിടപിസമോ സയിസ്സം, തം മേ മുദൂ ഹേഹിതി തൂലസന്നിഭം.

൧൧൪൧. ‘‘തഥാ തു കസ്സാമി യഥാപി ഇസ്സരോ, യം ലബ്ഭതി തേനപി ഹോതു മേ അലം;

ന താഹം കസ്സാമി യഥാ അതന്ദിതോ, ബിളാരഭസ്തംവ യഥാ സുമദ്ദിതം.

൧൧൪൨. ‘‘തഥാ തു കസ്സാമി യഥാപി ഇസ്സരോ, യം ലബ്ഭതി തേനപി ഹോതു മേ അലം;

വീരിയേന തം മയ്ഹ വസാനയിസ്സം, ഗജംവ മത്തം കുസലങ്കുസഗ്ഗഹോ.

൧൧൪൩. ‘‘തയാ സുദന്തേന അവട്ഠിതേന ഹി, ഹയേന യോഗ്ഗാചരിയോവ ഉജ്ജുനാ;

പഹോമി മഗ്ഗം പടിപജ്ജിതും സിവം, ചിത്താനുരക്ഖീഹി സദാ നിസേവിതം.

൧൧൪൪. ‘‘ആരമ്മണേ തം ബലസാ നിബന്ധിസം, നാഗംവ ഥമ്ഭമ്ഹി ദള്ഹായ രജ്ജുയാ;

തം മേ സുഗുത്തം സതിയാ സുഭാവിതം, അനിസ്സിതം സബ്ബഭവേസു ഹേഹിസി.

൧൧൪൫. ‘‘പഞ്ഞായ ഛേത്വാ വിപഥാനുസാരിനം, യോഗേന നിഗ്ഗയ്ഹ പഥേ നിവേസിയ;

ദിസ്വാ സമുദയം വിഭവഞ്ച സമ്ഭവം, ദായാദകോ ഹേഹിസി അഗ്ഗവാദിനോ.

൧൧൪൬. ‘‘ചതുബ്ബിപല്ലാസവസം അധിട്ഠിതം, ഗാമണ്ഡലംവ പരിനേസി ചിത്ത മം;

നനു [നൂന (സീ.)] സംയോജനബന്ധനച്ഛിദം, സംസേവസേ കാരുണികം മഹാമുനിം.

൧൧൪൭. ‘‘മിഗോ യഥാ സേരി സുചിത്തകാനനേ, രമ്മം ഗിരിം പാവുസഅബ്ഭമാലിനിം [മാലിം (?)];

അനാകുലേ തത്ഥ നഗേ രമിസ്സം [രമിസ്സസി (സ്യാ. ക.)], അസംസയം ചിത്ത പരാ ഭവിസ്സസി.

൧൧൪൮. ‘‘യേ തുയ്ഹ ഛന്ദേന വസേന വത്തിനോ, നരാ ച നാരീ ച അനുഭോന്തി യം സുഖം;

അവിദ്ദസൂ മാരവസാനുവത്തിനോ, ഭവാഭിനന്ദീ തവ ചിത്ത സാവകാ’’തി.

… താലപുടോ ഥേരോ….

പഞ്ഞാസനിപാതോ നിട്ഠിതോ.