൪. അട്ഠകവഗ്ഗോ
൧. കാമസുത്തം
൭൭൨. കാമം കാമയമാനസ്സ, തസ്സ ചേ തം സമിജ്ഝതി;
അദ്ധാ പീതിമനോ ഹോതി, ലദ്ധാ മച്ചോ യദിച്ഛതി.
൭൭൩. തസ്സ ചേ കാമയാനസ്സ [കാമയമാനസ്സ (ക.)], ഛന്ദജാതസ്സ ജന്തുനോ;
തേ കാമാ പരിഹായന്തി, സല്ലവിദ്ധോവ രുപ്പതി.
൭൭൪. യോ കാമേ പരിവജ്ജേതി, സപ്പസ്സേവ പദാ സിരോ;
സോമം [സോ ഇമം (സീ. പീ.)] വിസത്തികം ലോകേ, സതോ സമതിവത്തതി.
൭൭൫. ഖേത്തം വത്ഥും ഹിരഞ്ഞം വാ, ഗവസ്സം [ഗവാസ്സം (സീ. സ്യാ. പീ.)] ദാസപോരിസം;
ഥിയോ ബന്ധൂ പുഥു കാമേ, യോ നരോ അനുഗിജ്ഝതി.
൭൭൬. അബലാ നം ബലീയന്തി, മദ്ദന്തേനം പരിസ്സയാ;
തതോ നം ദുക്ഖമന്വേതി, നാവം ഭിന്നമിവോദകം.
൭൭൭. തസ്മാ ജന്തു സദാ സതോ, കാമാനി പരിവജ്ജയേ;
തേ പഹായ തരേ ഓഘം, നാവം സിത്വാവ [സിഞ്ചിത്വാ (സീ.)] പാരഗൂതി.
കാമസുത്തം പഠമം നിട്ഠിതം.
൨. ഗുഹട്ഠകസുത്തം
൭൭൮. സത്തോ ഗുഹായം ബഹുനാഭിഛന്നോ, തിട്ഠം നരോ മോഹനസ്മിം പഗാള്ഹോ;
ദൂരേ വിവേകാ ഹി തഥാവിധോ സോ, കാമാ ഹി ലോകേ ന ഹി സുപ്പഹായാ.
൭൭൯. ഇച്ഛാനിദാനാ ഭവസാതബദ്ധാ, തേ ദുപ്പമുഞ്ചാ ന ഹി അഞ്ഞമോക്ഖാ;
പച്ഛാ പുരേ വാപി അപേക്ഖമാനാ, ഇമേവ കാമേ പുരിമേവ ജപ്പം.
൭൮൦. കാമേസു ഗിദ്ധാ പസുതാ പമൂള്ഹാ, അവദാനിയാ തേ വിസമേ നിവിട്ഠാ;
ദുക്ഖൂപനീതാ പരിദേവയന്തി, കിംസൂ ഭവിസ്സാമ ഇതോ ചുതാസേ.
൭൮൧. തസ്മാ ഹി സിക്ഖേഥ ഇധേവ ജന്തു, യം കിഞ്ചി ജഞ്ഞാ വിസമന്തി ലോകേ;
ന തസ്സ ഹേതൂ വിസമം ചരേയ്യ, അപ്പഞ്ഹിദം ജീവിതമാഹു ധീരാ.
൭൮൨. പസ്സാമി ലോകേ പരിഫന്ദമാനം, പജം ഇമം തണ്ഹഗതം ഭവേസു;
ഹീനാ നരാ മച്ചുമുഖേ ലപന്തി, അവീതതണ്ഹാസേ ഭവാഭവേസു.
൭൮൩. മമായിതേ പസ്സഥ ഫന്ദമാനേ, മച്ഛേവ അപ്പോദകേ ഖീണസോതേ;
ഏതമ്പി ദിസ്വാ അമമോ ചരേയ്യ, ഭവേസു ആസത്തിമകുബ്ബമാനോ.
൭൮൪. ഉഭോസു അന്തേസു വിനേയ്യ ഛന്ദം, ഫസ്സം പരിഞ്ഞായ അനാനുഗിദ്ധോ;
യദത്തഗരഹീ തദകുബ്ബമാനോ, ന ലിപ്പതീ [ന ലിമ്പതീ (സ്യാ. ക.)] ദിട്ഠസുതേസു ധീരോ.
൭൮൫. സഞ്ഞം പരിഞ്ഞാ വിതരേയ്യ ഓഘം, പരിഗ്ഗഹേസു മുനി നോപലിത്തോ;
അബ്ബൂള്ഹസല്ലോ ചരമപ്പമത്തോ, നാസീസതീ [നാസിംസതീ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ലോകമിമം പരഞ്ചാതി.
ഗുഹട്ഠകസുത്തം ദുതിയം നിട്ഠിതം.
൩. ദുട്ഠട്ഠകസുത്തം
൭൮൬. വദന്തി വേ ദുട്ഠമനാപി ഏകേ, അഥോപി വേ സച്ചമനാ വദന്തി;
വാദഞ്ച ജാതം മുനി നോ ഉപേതി, തസ്മാ മുനീ നത്ഥി ഖിലോ കുഹിഞ്ചി.
൭൮൭. സകഞ്ഹി ദിട്ഠിം കഥമച്ചയേയ്യ, ഛന്ദാനുനീതോ രുചിയാ നിവിട്ഠോ;
സയം സമത്താനി പകുബ്ബമാനോ, യഥാ ഹി ജാനേയ്യ തഥാ വദേയ്യ.
൭൮൮. യോ അത്തനോ സീലവതാനി ജന്തു, അനാനുപുട്ഠോവ പരേസ [പരസ്സ (ക.)] പാവ [പാവാ (സീ. സ്യാ. പീ.)];
അനരിയധമ്മം കുസലാ തമാഹു, യോ ആതുമാനം സയമേവ പാവ.
൭൮൯. സന്തോ ച ഭിക്ഖു അഭിനിബ്ബുതത്തോ, ഇതിഹന്തി സീലേസു അകത്ഥമാനോ;
തമരിയധമ്മം കുസലാ വദന്തി, യസ്സുസ്സദാ നത്ഥി കുഹിഞ്ചി ലോകേ.
൭൯൦. പകപ്പിതാ സങ്ഖതാ യസ്സ ധമ്മാ, പുരക്ഖതാ [പുരേക്ഖതാ (സീ.)] സന്തി അവീവദാതാ;
യദത്തനി പസ്സതി ആനിസംസം, തം നിസ്സിതോ കുപ്പപടിച്ച സന്തിം.
൭൯൧. ദിട്ഠീനിവേസാ ന ഹി സ്വാതിവത്താ, ധമ്മേസു നിച്ഛേയ്യ സമുഗ്ഗഹീതം;
തസ്മാ നരോ തേസു നിവേസനേസു, നിരസ്സതീ ആദിയതീ ച ധമ്മം.
൭൯൨. ധോനസ്സ ഹി നത്ഥി കുഹിഞ്ചി ലോകേ, പകപ്പിതാ ദിട്ഠി ഭവാഭവേസു;
മായഞ്ച മാനഞ്ച പഹായ ധോനോ, സ കേന ഗച്ഛേയ്യ അനൂപയോ സോ.
൭൯൩. ഉപയോ ഹി ധമ്മേസു ഉപേതി വാദം, അനൂപയം കേന കഥം വദേയ്യ;
അത്താ നിരത്താ [അത്തം നിരത്തം (ബഹൂസു)] ന ഹി തസ്സ അത്ഥി, അധോസി സോ ദിട്ഠിമിധേവ സബ്ബന്തി.
ദുട്ഠട്ഠകസുത്തം തതിയം നിട്ഠിതം.
൪. സുദ്ധട്ഠകസുത്തം
൭൯൪. പസ്സാമി സുദ്ധം പരമം അരോഗം, ദിട്ഠേന സംസുദ്ധി നരസ്സ ഹോതി;
ഏവാഭിജാനം [ഏതാഭിജാനം (സീ. പീ.)] പരമന്തി ഞത്വാ, സുദ്ധാനുപസ്സീതി പച്ചേതി ഞാണം.
൭൯൫. ദിട്ഠേന ചേ സുദ്ധി നരസ്സ ഹോതി, ഞാണേന വാ സോ പജഹാതി ദുക്ഖം;
അഞ്ഞേന സോ സുജ്ഝതി സോപധീകോ, ദിട്ഠീ ഹി നം പാവ തഥാ വദാനം.
൭൯൬. ന ബ്രാഹ്മണോ അഞ്ഞതോ സുദ്ധിമാഹ, ദിട്ഠേ സുതേ സീലവതേ മുതേ വാ;
പുഞ്ഞേ ച പാപേ ച അനൂപലിത്തോ, അത്തഞ്ജഹോ നയിധ പകുബ്ബമാനോ.
൭൯൭. പുരിമം പഹായ അപരം സിതാസേ, ഏജാനുഗാ തേ ന തരന്തി സങ്ഗം;
തേ ഉഗ്ഗഹായന്തി നിരസ്സജന്തി, കപീവ സാഖം പമുഞ്ചം ഗഹായം [പമുഖം ഗഹായ (സ്യാ.), പമുഞ്ച ഗഹായ (ക.)].
൭൯൮. സയം സമാദായ വതാനി ജന്തു, ഉച്ചാവചം ഗച്ഛതി സഞ്ഞസത്തോ;
വിദ്വാ ച വേദേഹി സമേച്ച ധമ്മം, ന ഉച്ചാവചം ഗച്ഛതി ഭൂരിപഞ്ഞോ.
൭൯൯. സ സബ്ബധമ്മേസു വിസേനിഭൂതോ, യം കിഞ്ചി ദിട്ഠം വ സുതം മുതം വാ;
തമേവ ദസ്സിം വിവടം ചരന്തം, കേനീധ ലോകസ്മി വികപ്പയേയ്യ.
൮൦൦. ന കപ്പയന്തി ന പുരേക്ഖരോന്തി, അച്ചന്തസുദ്ധീതി ന തേ വദന്തി;
ആദാനഗന്ഥം ഗഥിതം വിസജ്ജ, ആസം ന കുബ്ബന്തി കുഹിഞ്ചി ലോകേ.
൮൦൧. സീമാതിഗോ ബ്രാഹ്മണോ തസ്സ നത്ഥി, ഞത്വാ വ ദിസ്വാ വ [ഞത്വാ ച ദിസ്വാ ച (ക. സീ. ക.)] സമുഗ്ഗഹീതം;
ന രാഗരാഗീ ന വിരാഗരത്തോ, തസ്സീധ നത്ഥീ പരമുഗ്ഗഹീതന്തി.
സുദ്ധട്ഠകസുത്തം ചതുത്ഥം നിട്ഠിതം.
൫. പരമട്ഠകസുത്തം
൮൦൨. പരമന്തി ദിട്ഠീസു പരിബ്ബസാനോ, യദുത്തരി കുരുതേ ജന്തു ലോകേ;
ഹീനാതി അഞ്ഞേ തതോ സബ്ബമാഹ, തസ്മാ വിവാദാനി അവീതിവത്തോ.
൮൦൩. യദത്തനീ പസ്സതി ആനിസംസം, ദിട്ഠേ സുതേ സീലവതേ [സീലബ്ബതേ (സ്യാ.)] മുതേ വാ;
തദേവ സോ തത്ഥ സമുഗ്ഗഹായ, നിഹീനതോ പസ്സതി സബ്ബമഞ്ഞം.
൮൦൪. തം വാപി ഗന്ഥം കുസലാ വദന്തി, യം നിസ്സിതോ പസ്സതി ഹീനമഞ്ഞം;
തസ്മാ ഹി ദിട്ഠം വ സുതം മുതം വാ, സീലബ്ബതം ഭിക്ഖു ന നിസ്സയേയ്യ.
൮൦൫. ദിട്ഠിമ്പി ലോകസ്മിം ന കപ്പയേയ്യ, ഞാണേന വാ സീലവതേന വാപി;
സമോതി അത്താനമനൂപനേയ്യ, ഹീനോ ന മഞ്ഞേഥ വിസേസി വാപി.
൮൦൬. അത്തം പഹായ അനുപാദിയാനോ, ഞാണേപി സോ നിസ്സയം നോ കരോതി;
സ വേ വിയത്തേസു [വിയുത്തേസു (സീ. അട്ഠ.), ദ്വിയത്തേസു (ക.)] ന വഗ്ഗസാരീ, ദിട്ഠിമ്പി [ദിട്ഠിമപി (ക.)] സോ ന പച്ചേതി കിഞ്ചി.
൮൦൭. യസ്സൂഭയന്തേ പണിധീധ നത്ഥി, ഭവാഭവായ ഇധ വാ ഹുരം വാ;
നിവേസനാ തസ്സ ന സന്തി കേചി, ധമ്മേസു നിച്ഛേയ്യ സമുഗ്ഗഹീതം.
൮൦൮. തസ്സീധ ദിട്ഠേ വ സുതേ മുതേ വാ, പകപ്പിതാ നത്ഥി അണൂപി സഞ്ഞാ;
തം ബ്രാഹ്മണം ദിട്ഠിമനാദിയാനം, കേനീധ ലോകസ്മിം വികപ്പയേയ്യ.
൮൦൯. ന കപ്പയന്തി ന പുരേക്ഖരോന്തി, ധമ്മാപി തേസം ന പടിച്ഛിതാസേ;
ന ബ്രാഹ്മണോ സീലവതേന നേയ്യോ, പാരങ്ഗതോ ന പച്ചേതി താദീതി.
പരമട്ഠകസുത്തം പഞ്ചമം നിട്ഠിതം.
൬. ജരാസുത്തം
൮൧൦. അപ്പം വത ജീവിതം ഇദം, ഓരം വസ്സസതാപി മിയ്യതി [മീയതി (സീ. അട്ഠ.)];
യോ ചേപി അതിച്ച ജീവതി, അഥ ഖോ സോ ജരസാപി മിയ്യതി.
൮൧൧. സോചന്തി ജനാ മമായിതേ, ന ഹി സന്തി [ന ഹി സന്താ (സീ.), ന ഹീ സന്തി (കത്ഥചി)] നിച്ചാ പരിഗ്ഗഹാ;
വിനാഭാവസന്തമേവിദം, ഇതി ദിസ്വാ നാഗാരമാവസേ.
൮൧൨. മരണേനപി തം പഹീയതി [പഹിയ്യതി (സീ. സ്യാ. ക.)], യം പുരിസോ മമിദന്തി [മമയിദന്തി (സീ. സ്യാ. ക.), മമായന്തി (ക.)] മഞ്ഞതി;
ഏതമ്പി വിദിത്വാ [ഏതം ദിസ്വാന (നിദ്ദേസേ), ഏതമ്പി വിദിത്വ (?)] പണ്ഡിതോ, ന മമത്തായ നമേഥ മാമകോ.
൮൧൩. സുപിനേന യഥാപി സങ്ഗതം, പടിബുദ്ധോ പുരിസോ ന പസ്സതി;
ഏവമ്പി പിയായിതം ജനം, പേതം കാലകതം ന പസ്സതി.
൮൧൪. ദിട്ഠാപി സുതാപി തേ ജനാ, യേസം നാമമിദം പവുച്ചതി [നാമമേവാ വസിസ്സതി (സീ. സ്യാ. പീ.)];
നാമംയേവാവസിസ്സതി, അക്ഖേയ്യം പേതസ്സ ജന്തുനോ.
൮൧൫. സോകപ്പരിദേവമച്ഛരം [സോകപരിദേവമച്ഛരം (സീ. സ്യാ. പീ.), സോകം പരിദേവമച്ഛരം (?)], ന ജഹന്തി ഗിദ്ധാ മമായിതേ;
തസ്മാ മുനയോ പരിഗ്ഗഹം, ഹിത്വാ അചരിംസു ഖേമദസ്സിനോ.
൮൧൬. പതിലീനചരസ്സ ഭിക്ഖുനോ, ഭജമാനസ്സ വിവിത്തമാസനം;
സാമഗ്ഗിയമാഹു തസ്സ തം, യോ അത്താനം ഭവനേ ന ദസ്സയേ.
൮൧൭. സബ്ബത്ഥ മുനീ അനിസ്സിതോ, ന പിയം കുബ്ബതി നോപി അപ്പിയം;
തസ്മിം പരിദേവമച്ഛരം, പണ്ണേ വാരി യഥാ ന ലിമ്പതി [ലിപ്പതി (സീ. പീ.)].
൮൧൮. ഉദബിന്ദു യഥാപി പോക്ഖരേ, പദുമേ വാരി യഥാ ന ലിമ്പതി;
ഏവം മുനി നോപലിമ്പതി, യദിദം ദിട്ഠസുതം മുതേസു വാ.
൮൧൯. ധോനോ ന ഹി തേന മഞ്ഞതി, യദിദം ദിട്ഠസുതം മുതേസു വാ;
നാഞ്ഞേന വിസുദ്ധിമിച്ഛതി, ന ഹി സോ രജ്ജതി നോ വിരജ്ജതീതി.
ജരാസുത്തം ഛട്ഠം നിട്ഠിതം.
൭. തിസ്സമേത്തേയ്യസുത്തം
൮൨൦. ‘‘മേഥുനമനുയുത്തസ്സ, (ഇച്ചായസ്മാ തിസ്സോ മേത്തേയ്യോ) വിഘാതം ബ്രൂഹി മാരിസ;
സുത്വാന തവ സാസനം, വിവേകേ സിക്ഖിസ്സാമസേ.
൮൨൧. ‘‘മേഥുനമനുയുത്തസ്സ, (മേത്തേയ്യാതി ഭഗവാ) മുസ്സതേ വാപി സാസനം;
മിച്ഛാ ച പടിപജ്ജതി, ഏതം തസ്മിം അനാരിയം.
൮൨൨. ‘‘ഏകോ പുബ്ബേ ചരിത്വാന, മേഥുനം യോ നിസേവതി;
യാനം ഭന്തം വ തം ലോകേ, ഹീനമാഹു പുഥുജ്ജനം.
൮൨൩. ‘‘യസോ കിത്തി ച യാ പുബ്ബേ, ഹായതേ വാപി തസ്സ സാ;
ഏതമ്പി ദിസ്വാ സിക്ഖേഥ, മേഥുനം വിപ്പഹാതവേ.
൮൨൪. ‘‘സങ്കപ്പേഹി പരേതോ സോ, കപണോ വിയ ഝായതി;
സുത്വാ പരേസം നിഗ്ഘോസം, മങ്കു ഹോതി തഥാവിധോ.
൮൨൫. ‘‘അഥ സത്ഥാനി കുരുതേ, പരവാദേഹി ചോദിതോ;
ഏസ ഖ്വസ്സ മഹാഗേധോ, മോസവജ്ജം പഗാഹതി.
൮൨൬. ‘‘പണ്ഡിതോതി സമഞ്ഞാതോ, ഏകചരിയം അധിട്ഠിതോ;
അഥാപി [സ ചാപി (നിദ്ദേസേ)] മേഥുനേ യുത്തോ, മന്ദോവ പരികിസ്സതി [പരികിലിസ്സതി (സീ.)].
൮൨൭. ‘‘ഏതമാദീനവം ഞത്വാ, മുനി പുബ്ബാപരേ ഇധ;
ഏകചരിയം ദള്ഹം കയിരാ, ന നിസേവേഥ മേഥുനം.
൮൨൮. ‘‘വിവേകഞ്ഞേവ സിക്ഖേഥ, ഏതദരിയാനമുത്തമം;
ന തേന സേട്ഠോ മഞ്ഞേഥ, സ വേ നിബ്ബാനസന്തികേ.
൮൨൯. ‘‘രിത്തസ്സ മുനിനോ ചരതോ, കാമേസു അനപേക്ഖിനോ;
ഓഘതിണ്ണസ്സ പിഹയന്തി, കാമേസു ഗധിതാ [ഗഥിതാ (സീ.)] പജാ’’തി.
തിസ്സമേത്തേയ്യസുത്തം സത്തമം നിട്ഠിതം.
൮. പസൂരസുത്തം
൮൩൦. ഇധേവ സുദ്ധി ഇതി വാദയന്തി [വിദിയന്തി (സീ. പീ.)], നാഞ്ഞേസു ധമ്മേസു വിസുദ്ധിമാഹു;
യം നിസ്സിതാ തത്ഥ സുഭം വദാനാ, പച്ചേകസച്ചേസു പുഥൂ നിവിട്ഠാ.
൮൩൧. തേ വാദകാമാ പരിസം വിഗയ്ഹ, ബാലം ദഹന്തീ മിഥു അഞ്ഞമഞ്ഞം;
വദന്തി തേ അഞ്ഞസിതാ കഥോജ്ജം, പസംസകാമാ കുസലാ വദാനാ.
൮൩൨. യുത്തോ കഥായം പരിസായ മജ്ഝേ, പസംസമിച്ഛം വിനിഘാതി ഹോതി;
അപാഹതസ്മിം പന മങ്കു ഹോതി, നിന്ദായ സോ കുപ്പതി രന്ധമേസീ.
൮൩൩. യമസ്സ വാദം പരിഹീനമാഹു, അപാഹതം പഞ്ഹവിമംസകാസേ;
പരിദേവതി സോചതി ഹീനവാദോ, ഉപച്ചഗാ മന്തി അനുത്ഥുനാതി.
൮൩൪. ഏതേ വിവാദാ സമണേസു ജാതാ, ഏതേസു ഉഗ്ഘാതി നിഘാതി ഹോതി;
ഏതമ്പി ദിസ്വാ വിരമേ കഥോജ്ജം, ന ഹഞ്ഞദത്ഥത്ഥിപസംസലാഭാ.
൮൩൫. പസംസിതോ വാ പന തത്ഥ ഹോതി, അക്ഖായ വാദം പരിസായ മജ്ഝേ;
സോ ഹസ്സതീ ഉണ്ണമതീ [ഉന്നമതീ (?)] ച തേന, പപ്പുയ്യ തമത്ഥം യഥാ മനോ അഹു.
൮൩൬. യാ ഉണ്ണതീ [ഉന്നതീ (?)] സാസ്സ വിഘാതഭൂമി, മാനാതിമാനം വദതേ പനേസോ;
ഏതമ്പി ദിസ്വാ ന വിവാദയേഥ, ന ഹി തേന സുദ്ധിം കുസലാ വദന്തി.
൮൩൭. സൂരോ യഥാ രാജഖാദായ പുട്ഠോ, അഭിഗജ്ജമേതി പടിസൂരമിച്ഛം;
യേനേവ സോ തേന പലേഹി സൂര, പുബ്ബേവ നത്ഥി യദിദം യുധായ.
൮൩൮. യേ ദിട്ഠിമുഗ്ഗയ്ഹ വിവാദയന്തി [വിവാദിയന്തി (സീ. പീ.)], ഇദമേവ സച്ചന്തി ച വാദയന്തി;
തേ ത്വം വദസ്സൂ ന ഹി തേധ അത്ഥി, വാദമ്ഹി ജാതേ പടിസേനികത്താ.