൭. ബ്രാഹ്മണധമ്മികസുത്തം

ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ കോസലകാ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലാ ജിണ്ണാ വുഡ്ഢാ മഹല്ലകാ അദ്ധഗതാ വയോഅനുപ്പത്താ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദിംസു. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലാ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘സന്ദിസ്സന്തി നു ഖോ, ഭോ ഗോതമ, ഏതരഹി ബ്രാഹ്മണാ പോരാണാനം ബ്രാഹ്മണാനം ബ്രാഹ്മണധമ്മേ’’തി? ‘‘ന ഖോ, ബ്രാഹ്മണാ, സന്ദിസ്സന്തി ഏതരഹി ബ്രാഹ്മണാ പോരാണാനം ബ്രാഹ്മണാനം ബ്രാഹ്മണധമ്മേ’’തി. ‘‘സാധു നോ ഭവം ഗോതമോ പോരാണാനം ബ്രാഹ്മണാനം ബ്രാഹ്മണധമ്മം ഭാസതു, സചേ ഭോതോ ഗോതമസ്സ അഗരൂ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ബ്രാഹ്മണാ, സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ, ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭോ’’തി ഖോ തേ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലാ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

൨൮൬. ‘‘ഇസയോ പുബ്ബകാ ആസും, സഞ്ഞതത്താ തപസ്സിനോ;

പഞ്ച കാമഗുണേ ഹിത്വാ, അത്തദത്ഥമചാരിസും.

൨൮൭. ‘‘ന പസൂ ബ്രാഹ്മണാനാസും, ന ഹിരഞ്ഞം ന ധാനിയം;

സജ്ഝായധനധഞ്ഞാസും, ബ്രഹ്മം നിധിമപാലയും.

൨൮൮. ‘‘യം നേസം പകതം ആസി, ദ്വാരഭത്തം ഉപട്ഠിതം;

സദ്ധാപകതമേസാനം, ദാതവേ തദമഞ്ഞിസും.

൨൮൯. ‘‘നാനാരത്തേഹി വത്ഥേഹി, സയനേഹാവസഥേഹി ച;

ഫീതാ ജനപദാ രട്ഠാ, തേ നമസ്സിംസു ബ്രാഹ്മണേ.

൨൯൦. ‘‘അവജ്ഝാ ബ്രാഹ്മണാ ആസും, അജേയ്യാ ധമ്മരക്ഖിതാ;

ന നേ കോചി നിവാരേസി, കുലദ്വാരേസു സബ്ബസോ.

൨൯൧. ‘‘അട്ഠചത്താലീസം വസ്സാനി, (കോമാര) ബ്രഹ്മചരിയം ചരിംസു തേ;

വിജ്ജാചരണപരിയേട്ഠിം, അചരും ബ്രാഹ്മണാ പുരേ.

൨൯൨. ‘‘ന ബ്രാഹ്മണാ അഞ്ഞമഗമും, നപി ഭരിയം കിണിംസു തേ;

സമ്പിയേനേവ സംവാസം, സങ്ഗന്ത്വാ സമരോചയും.

൨൯൩. ‘‘അഞ്ഞത്ര തമ്ഹാ സമയാ, ഉതുവേരമണിം പതി;

അന്തരാ മേഥുനം ധമ്മം, നാസ്സു ഗച്ഛന്തി ബ്രാഹ്മണാ.

൨൯൪. ‘‘ബ്രഹ്മചരിയഞ്ച സീലഞ്ച, അജ്ജവം മദ്ദവം തപം;

സോരച്ചം അവിഹിംസഞ്ച, ഖന്തിഞ്ചാപി അവണ്ണയും.

൨൯൫. ‘‘യോ നേസം പരമോ ആസി, ബ്രഹ്മാ ദള്ഹപരക്കമോ;

സ വാപി മേഥുനം ധമ്മം, സുപിനന്തേപി നാഗമാ.

൨൯൬. ‘‘തസ്സ വത്തമനുസിക്ഖന്താ, ഇധേകേ വിഞ്ഞുജാതികാ;

ബ്രഹ്മചരിയഞ്ച സീലഞ്ച, ഖന്തിഞ്ചാപി അവണ്ണയും.

൨൯൭. ‘‘തണ്ഡുലം സയനം വത്ഥം, സപ്പിതേലഞ്ച യാചിയ;

ധമ്മേന സമോധാനേത്വാ, തതോ യഞ്ഞമകപ്പയും.

൨൯൮. ‘‘ഉപട്ഠിതസ്മിം യഞ്ഞസ്മിം, നാസ്സു ഗാവോ ഹനിംസു തേ;

യഥാ മാതാ പിതാ ഭാതാ, അഞ്ഞേ വാപി ച ഞാതകാ;

ഗാവോ നോ പരമാ മിത്താ, യാസു ജായന്തി ഓസധാ.

൨൯൯. ‘‘അന്നദാ ബലദാ ചേതാ, വണ്ണദാ സുഖദാ തഥാ [സുഖദാ ച താ (ക.)];

ഏതമത്ഥവസം ഞത്വാ, നാസ്സു ഗാവോ ഹനിംസു തേ.

൩൦൦. ‘‘സുഖുമാലാ മഹാകായാ, വണ്ണവന്തോ യസസ്സിനോ;

ബ്രാഹ്മണാ സേഹി ധമ്മേഹി, കിച്ചാകിച്ചേസു ഉസ്സുകാ;

യാവ ലോകേ അവത്തിംസു, സുഖമേധിത്ഥയം പജാ.

൩൦൧. ‘‘തേസം ആസി വിപല്ലാസോ, ദിസ്വാന അണുതോ അണും;

രാജിനോ ച വിയാകാരം, നാരിയോ സമലങ്കതാ.

൩൦൨. ‘‘രഥേ ചാജഞ്ഞസംയുത്തേ, സുകതേ ചിത്തസിബ്ബനേ;

നിവേസനേ നിവേസേ ച, വിഭത്തേ ഭാഗസോ മിതേ.

൩൦൩. ‘‘ഗോമണ്ഡലപരിബ്യൂള്ഹം, നാരീവരഗണായുതം;

ഉളാരം മാനുസം ഭോഗം, അഭിജ്ഝായിംസു ബ്രാഹ്മണാ.

൩൦൪. ‘‘തേ തത്ഥ മന്തേ ഗന്ഥേത്വാ, ഓക്കാകം തദുപാഗമും;

പഹൂതധനധഞ്ഞോസി, യജസ്സു ബഹു തേ വിത്തം;

യജസ്സു ബഹു തേ ധനം.

൩൦൫. ‘‘തതോ ച രാജാ സഞ്ഞത്തോ, ബ്രാഹ്മണേഹി രഥേസഭോ;

അസ്സമേധം പുരിസമേധം, സമ്മാപാസം വാജപേയ്യം നിരഗ്ഗളം;

ഏതേ യാഗേ യജിത്വാന, ബ്രാഹ്മണാനമദാ ധനം.

൩൦൬. ‘‘ഗാവോ സയനഞ്ച വത്ഥഞ്ച, നാരിയോ സമലങ്കതാ;

രഥേ ചാജഞ്ഞസംയുത്തേ, സുകതേ ചിത്തസിബ്ബനേ.

൩൦൭. ‘‘നിവേസനാനി രമ്മാനി, സുവിഭത്താനി ഭാഗസോ;

നാനാധഞ്ഞസ്സ പൂരേത്വാ, ബ്രാഹ്മണാനമദാ ധനം.

൩൦൮. ‘‘തേ ച തത്ഥ ധനം ലദ്ധാ, സന്നിധിം സമരോചയും;

തേസം ഇച്ഛാവതിണ്ണാനം, ഭിയ്യോ തണ്ഹാ പവഡ്ഢഥ;

തേ തത്ഥ മന്തേ ഗന്ഥേത്വാ, ഓക്കാകം പുനമുപാഗമും.

൩൦൯. ‘‘യഥാ ആപോ ച പഥവീ ച, ഹിരഞ്ഞം ധനധാനിയം;

ഏവം ഗാവോ മനുസ്സാനം, പരിക്ഖാരോ സോ ഹി പാണിനം;

യജസ്സു ബഹു തേ വിത്തം, യജസ്സു ബഹു തേ ധനം.

൩൧൦. ‘‘തതോ ച രാജാ സഞ്ഞത്തോ, ബ്രാഹ്മണേഹി രഥേസഭോ;

നേകാ സതസഹസ്സിയോ, ഗാവോ യഞ്ഞേ അഘാതയി.

൩൧൧. ‘‘ന പാദാ ന വിസാണേന, നാസ്സു ഹിംസന്തി കേനചി;

ഗാവോ ഏളകസമാനാ, സോരതാ കുമ്ഭദൂഹനാ;

താ വിസാണേ ഗഹേത്വാന, രാജാ സത്ഥേന ഘാതയി.

൩൧൨. ‘‘തതോ ദേവാ പിതരോ ച [തതോ ച ദേവാ പിതരോ (സീ. സ്യാ.)], ഇന്ദോ അസുരരക്ഖസാ;

അധമ്മോ ഇതി പക്കന്ദും, യം സത്ഥം നിപതീ ഗവേ.

൩൧൩. ‘‘തയോ രോഗാ പുരേ ആസും, ഇച്ഛാ അനസനം ജരാ;

പസൂനഞ്ച സമാരമ്ഭാ, അട്ഠാനവുതിമാഗമും.

൩൧൪. ‘‘ഏസോ അധമ്മോ ദണ്ഡാനം, ഓക്കന്തോ പുരാണോ അഹു;

അദൂസികായോ ഹഞ്ഞന്തി, ധമ്മാ ധംസന്തി [ധംസേന്തി (സീ. പീ.)] യാജകാ.

൩൧൫. ‘‘ഏവമേസോ അണുധമ്മോ, പോരാണോ വിഞ്ഞുഗരഹിതോ;

യത്ഥ ഏദിസകം പസ്സതി, യാജകം ഗരഹതീ [ഗരഹീ (ക.)] ജനോ.

൩൧൬. ‘‘ഏവം ധമ്മേ വിയാപന്നേ, വിഭിന്നാ സുദ്ദവേസ്സികാ;

പുഥൂ വിഭിന്നാ ഖത്തിയാ, പതിം ഭരിയാവമഞ്ഞഥ.

൩൧൭. ‘‘ഖത്തിയാ ബ്രഹ്മബന്ധൂ ച, യേ ചഞ്ഞേ ഗോത്തരക്ഖിതാ;

ജാതിവാദം നിരംകത്വാ [നിരാകത്വാ (?) യഥാ അനിരാകതജ്ഝാനോതി], കാമാനം വസമന്വഗു’’ന്തി.

ഏവം വുത്തേ, തേ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലാ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ…പേ. … ഉപാസകേ നോ ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതേ സരണം ഗതേ’’തി.

ബ്രാഹ്മണധമ്മികസുത്തം സത്തമം നിട്ഠിതം.