൪. വിവേകകഥാ

൨൨. സാവത്ഥിനിദാനം [സം നി. ൩.൫.൧൪൯ പസ്സിതബ്ബാ]. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി ബലകരണീയാ കമ്മന്താ കരീയന്തി, സബ്ബേ തേ പഥവിം നിസ്സായ പഥവിയം പതിട്ഠായ ഏവമേതേ ബലകരണീയാ കമ്മന്താ കരീയന്തി, ഏവമേവം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി, അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി, അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം. സമ്മാസങ്കപ്പം…പേ… സമ്മാവാചം… സമ്മാകമ്മന്തം… സമ്മാആജീവം… സമ്മാവായാമം… സമ്മാസതിം… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി, അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതി.

൨൩. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി [യേപിമേ (സ്യാ.) സം. നി. ൫.൧൫൦ പസ്സിതബ്ബാ] ബീജഗാമഭൂതഗാമാ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജന്തി, സബ്ബേ തേ പഥവിം നിസ്സായ പഥവിയം പതിട്ഠായ ഏവമേതേ ബീജഗാമഭൂതഗാമാ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജന്തി; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം പാപുണാതി ധമ്മേസു.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം പാപുണാതി ധമ്മേസു? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം. സമ്മാസങ്കപ്പം ഭാവേതി…പേ… സമ്മാവാചം ഭാവേതി… സമ്മാകമ്മന്തം ഭാവേതി… സമ്മാആജീവം ഭാവേതി… സമ്മാവായാമം ഭാവേതി… സമ്മാസതിം ഭാവേതി… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം പാപുണാതി ധമ്മേസൂ’’തി.

൧. മഗ്ഗങ്ഗനിദ്ദേസോ

൨൪. സമ്മാദിട്ഠിയാ പഞ്ച വിവേകാ, പഞ്ച വിരാഗാ, പഞ്ച നിരോധാ, പഞ്ച വോസ്സഗ്ഗാ, ദ്വാദസ നിസ്സയാ. സമ്മാസങ്കപ്പസ്സ…പേ… സമ്മാവാചായ… സമ്മാകമ്മന്തസ്സ… സമ്മാആജീവസ്സ… സമ്മാവായാമസ്സ… സമ്മാസതിയാ… സമ്മാസമാധിസ്സ പഞ്ച വിവേകാ, പഞ്ച വിരാഗാ, പഞ്ച നിരോധാ, പഞ്ച വോസ്സഗ്ഗാ, ദ്വാദസ നിസ്സയാ.

സമ്മാദിട്ഠിയാ കതമേ പഞ്ച വിവേകാ? വിക്ഖമ്ഭനവിവേകോ, തദങ്ഗവിവേകോ സമുച്ഛേദവിവേകോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിവിവേകോ, നിസ്സരണവിവേകോ. വിക്ഖമ്ഭനവിവേകോ ച നീവരണാനം പഠമജ്ഝാനം ഭാവയതോ, തദങ്ഗവിവേകോ ച ദിട്ഠിഗതാനം നിബ്ബേധഭാഗിയം സമാധിം ഭാവയതോ, സമുച്ഛേദവിവേകോ ച ലോകുത്തരം ഖയഗാമിമഗ്ഗം ഭാവയതോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിവിവേകോ ച ഫലക്ഖണേ, നിസ്സരണവിവേകോ ച നിരോധോ നിബ്ബാനം. സമ്മാദിട്ഠിയാ ഇമേ പഞ്ച വിവേകാ. ഇമേസു പഞ്ചസു വിവേകേസു ഛന്ദജാതോ ഹോതി സദ്ധാധിമുത്തോ, ചിത്തഞ്ചസ്സ സ്വാധിട്ഠിതം.

സമ്മാദിട്ഠിയാ കതമേ പഞ്ച വിരാഗാ? വിക്ഖമ്ഭനവിരാഗോ, തദങ്ഗവിരാഗോ, സമുച്ഛേദവിരാഗോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിവിരാഗോ, നിസ്സരണവിരാഗോ. വിക്ഖമ്ഭനവിരാഗോ ച നീവരണാനം പഠമജ്ഝാനം ഭാവയതോ, തദങ്ഗവിരാഗോ ച ദിട്ഠിഗതാനം നിബ്ബേധഭാഗിയം സമാധിം ഭാവയതോ, സമുച്ഛേദവിരാഗോ ച ലോകുത്തരം ഖയഗാമിമഗ്ഗം ഭാവയതോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിവിരാഗോ ച ഫലക്ഖണേ, നിസ്സരണവിരാഗോ ച നിരോധോ നിബ്ബാനം. സമ്മാദിട്ഠിയാ ഇമേ പഞ്ച വിരാഗാ. ഇമേസു പഞ്ചസു വിരാഗേസു ഛന്ദജാതോ ഹോതി സദ്ധാധിമുത്തോ, ചിത്തഞ്ചസ്സ സ്വാധിട്ഠിതം.

സമ്മാദിട്ഠിയാ കതമേ പഞ്ച നിരോധാ? വിക്ഖമ്ഭനനിരോധോ, തദങ്ഗനിരോധോ, സമുച്ഛേദനിരോധോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിനിരോധോ, നിസ്സരണനിരോധോ. വിക്ഖമ്ഭനനിരോധോ ച നീവരണാനം പഠമജ്ഝാനം ഭാവയതോ, തദങ്ഗനിരോധോ ച ദിട്ഠിഗതാനം നിബ്ബേധഭാഗിയം സമാധിം ഭാവയതോ, സമുച്ഛേദനിരോധോ ച ലോകുത്തരം ഖയഗാമിമഗ്ഗം ഭാവയതോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിനിരോധോ ച ഫലക്ഖണേ, നിസ്സരണനിരോധോ ച അമതാ ധാതു. സമ്മാദിട്ഠിയാ ഇമേ പഞ്ച നിരോധാ. ഇമേസു പഞ്ചസു നിരോധേസു ഛന്ദജാതോ ഹോതി സദ്ധാധിമുത്തോ, ചിത്തഞ്ചസ്സ സ്വാധിട്ഠിതം.

സമ്മാദിട്ഠിയാ കതമേ പഞ്ച വോസ്സഗ്ഗാ? വിക്ഖമ്ഭനവോസ്സഗ്ഗോ, തദങ്ഗവോസ്സഗ്ഗോ, സമുച്ഛേദവോസ്സഗ്ഗോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിവോസ്സഗ്ഗോ, നിസ്സരണവോസ്സഗ്ഗോ. വിക്ഖമ്ഭനവോസ്സഗ്ഗോ ച നീവരണാനം പഠമജ്ഝാനം ഭാവയതോ, തദങ്ഗവോസ്സഗ്ഗോ ച ദിട്ഠിഗതാനം നിബ്ബേധഭാഗിയം സമാധിം ഭാവയതോ, സമുച്ഛേദവോസ്സഗ്ഗോ ച ലോകുത്തരം ഖയഗാമിമഗ്ഗം ഭാവയതോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിവോസ്സഗ്ഗോ ച ഫലക്ഖണേ, നിസ്സരണവോസ്സഗ്ഗോ ച നിരോധോ നിബ്ബാനം. സമ്മാദിട്ഠിയാ ഇമേ പഞ്ച വോസ്സഗ്ഗാ. ഇമേസു പഞ്ചസു വോസ്സഗ്ഗേസു ഛന്ദജാതോ ഹോതി സദ്ധാധിമുത്തോ, ചിത്തഞ്ചസ്സ സ്വാധിട്ഠിതം. സമ്മാദിട്ഠിയാ ഇമേ പഞ്ച വിവേകാ, പഞ്ച വിരാഗാ, പഞ്ച നിരോധാ, പഞ്ച വോസ്സഗ്ഗാ, ദ്വാദസ നിസ്സയാ.

൨൫. സമ്മാസങ്കപ്പസ്സ …പേ… സമ്മാവാചായ… സമ്മാകമ്മന്തസ്സ… സമ്മാആജീവസ്സ… സമ്മാവായാമസ്സ… സമ്മാസതിയാ… സമ്മാസമാധിസ്സ കതമേ പഞ്ച വിവേകാ? വിക്ഖമ്ഭനവിവേകോ, തദങ്ഗവിവേകോ, സമുച്ഛേദവിവേകോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിവിവേകോ, നിസ്സരണവിവേകോ. വിക്ഖമ്ഭനവിവേകോ ച നീവരണാനം പഠമജ്ഝാനം ഭാവയതോ, തദങ്ഗവിവേകോ ച ദിട്ഠിഗതാനം നിബ്ബേധഭാഗിയം സമാധിം ഭാവയതോ, സമുച്ഛേദവിവേകോ ച ലോകുത്തരം ഖയഗാമിമഗ്ഗം ഭാവയതോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിവിവേകോ ച ഫലക്ഖണേ നിസ്സരണവിവേകോ ച നിരോധോ നിബ്ബാനം. സമ്മാസമാധിസ്സ ഇമേ പഞ്ച വിവേകാ. ഇമേസു പഞ്ചസു വിവേകേസു ഛന്ദജാതോ ഹോതി സദ്ധാധിമുത്തോ, ചിത്തഞ്ചസ്സ സ്വാധിട്ഠിതം.

സമ്മാസമാധിസ്സ കതമേ പഞ്ച വിരാഗാ? വിക്ഖമ്ഭനവിരാഗോ, തദങ്ഗവിരാഗോ, സമുച്ഛേദവിരാഗോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിവിരാഗോ, നിസ്സരണവിരാഗോ. വിക്ഖമ്ഭനവിരാഗോ ച നീവരണാനം പഠമജ്ഝാനം ഭാവയതോ, തദങ്ഗവിരാഗോ ച ദിട്ഠിഗതാനം നിബ്ബേധഭാഗിയം സമാധിം ഭാവയതോ, സമുച്ഛേദവിരാഗോ ച ലോകുത്തരം ഖയഗാമിമഗ്ഗം ഭാവയതോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിവിരാഗോ ച ഫലക്ഖണേ, നിസ്സരണവിരാഗോ ച നിരോധോ നിബ്ബാനം. സമ്മാസമാധിസ്സ ഇമേ പഞ്ച വിരാഗാ. ഇമേസു പഞ്ചസു വിരാഗേസു ഛന്ദജാതോ ഹോതി സദ്ധാധിമുത്തോ, ചിത്തഞ്ചസ്സ സ്വാധിട്ഠിതം.

സമ്മാസമാധിസ്സ കതമേ പഞ്ച നിരോധാ? വിക്ഖമ്ഭനനിരോധോ, തദങ്ഗനിരോധോ, സമുച്ഛേദനിരോധോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിനിരോധോ, നിസ്സരണനിരോധോ. വിക്ഖമ്ഭനനിരോധോ ച നീവരണാനം പഠമജ്ഝാനം ഭാവയതോ, തദങ്ഗനിരോധോ ച ദിട്ഠിഗതാനം നിബ്ബേധഭാഗിയം സമാധിം ഭാവയതോ, സമുച്ഛേദനിരോധോ ച ലോകുത്തരം ഖയഗാമിമഗ്ഗം ഭാവയതോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിനിരോധോ ച ഫലക്ഖണേ, നിസ്സരണനിരോധോ ച അമതാ ധാതു. സമ്മാസമാധിസ്സ ഇമേ പഞ്ച നിരോധാ. ഇമേസു പഞ്ചസു നിരോധേസു ഛന്ദജാതോ ഹോതി സദ്ധാധിമുത്തോ, ചിത്തഞ്ചസ്സ സ്വാധിട്ഠിതം.

സമ്മാസമാധിസ്സ കതമേ പഞ്ച വോസ്സഗ്ഗാ? വിക്ഖമ്ഭനവോസ്സഗ്ഗോ, തദങ്ഗവോസ്സഗ്ഗോ, സമുച്ഛേദവോസ്സഗ്ഗോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിവോസ്സഗ്ഗോ, നിസ്സരണവോസ്സഗ്ഗോ. വിക്ഖമ്ഭനവോസ്സഗ്ഗോ ച നീവരണാനം പഠമജ്ഝാനം ഭാവയതോ, തദങ്ഗവോസ്സഗ്ഗോ ച ദിട്ഠിഗതാനം നിബ്ബേധഭാഗിയം സമാധിം ഭാവയതോ, സമുച്ഛേദവോസ്സഗ്ഗോ ച ലോകുത്തരം ഖയഗാമിമഗ്ഗം ഭാവയതോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിവോസ്സഗ്ഗോ ച ഫലക്ഖണേ, നിസ്സരണവോസ്സഗ്ഗോ ച നിരോധോ നിബ്ബാനം. സമ്മാസമാധിസ്സ ഇമേ പഞ്ച വോസ്സഗ്ഗാ. ഇമേസു പഞ്ചസു വോസ്സഗ്ഗേസു ഛന്ദജാതോ ഹോതി സദ്ധാധിമുത്തോ, ചിത്തഞ്ചസ്സ സ്വാധിട്ഠിതം. സമ്മാസമാധിസ്സ ഇമേ പഞ്ച വിവേകാ, പഞ്ച വിരാഗാ, പഞ്ച നിരോധാ, പഞ്ച വോസ്സഗ്ഗാ, ദ്വാദസ നിസ്സയാ.

൨൬. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി ബലകരണീയാ കമ്മന്താ കരീയന്തി, സബ്ബേ തേ പഥവിം നിസ്സായ പഥവിയം പതിട്ഠായ ഏവമേതേ ബലകരണീയാ കമ്മന്താ കരീയന്തി; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗേ ഭാവേതി, സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗേ ബഹുലീകരോതി…പേ… സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗേ ഭാവേന്തോ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗേ ബഹുലീകരോന്തോ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം പാപുണാതി ധമ്മേസു…പേ… പഞ്ച ബലാനി ഭാവേതി, പഞ്ച ബലാനി ബഹുലീകരോതി…പേ… പഞ്ച ബലാനി ഭാവേന്തോ പഞ്ച ബലാനി ബഹുലീകരോന്തോ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം പാപുണാതി ധമ്മേസു…പേ… പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവേതി, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ബഹുലീകരോതി…പേ….

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി ബീജഗാമഭൂതഗാമാ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജന്തി, സബ്ബേ തേ പഥവിം നിസ്സായ പഥവിയം പതിട്ഠായ ഏവമേതേ ബീജഗാമഭൂതഗാമാ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജന്തി, ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവേന്തോ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ബഹുലീകരോന്തോ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം പാപുണാതി ധമ്മേസു.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവേന്തോ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ബഹുലീകരോന്തോ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം പാപുണാതി ധമ്മേസു? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സദ്ധിന്ദ്രിയം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം. വീരിയിന്ദ്രിയം ഭാവേതി…പേ… സതിന്ദ്രിയം ഭാവേതി…പേ… സമാധിന്ദ്രിയം ഭാവേതി…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ…പേ… പാപുണാതി ധമ്മേസൂ’’തി.

൨. ഇന്ദ്രിയനിദ്ദേസോ

൨൭. സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ പഞ്ച വിവേകാ, പഞ്ച വിരാഗാ, പഞ്ച നിരോധാ, പഞ്ച വോസ്സഗ്ഗാ, ദ്വാദസ നിസ്സയാ. വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ…പേ… സതിന്ദ്രിയസ്സ… സമാധിന്ദ്രിയസ്സ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ പഞ്ച വിവേകാ, പഞ്ച വിരാഗാ, പഞ്ച നിരോധാ, പഞ്ച വോസ്സഗ്ഗാ, ദ്വാദസ നിസ്സയാ.

സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ കതമേ പഞ്ച വിവേകാ? വിക്ഖമ്ഭനവിവേകോ, തദങ്ഗവിവേകോ, സമുച്ഛേദവിവേകോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിവിവേകോ, നിസ്സരണവിവേകോ. വിക്ഖമ്ഭനവിവേകോ ച നീവരണാനം പഠമജ്ഝാനം ഭാവയതോ, തദങ്ഗവിവേകോ ച ദിട്ഠിഗതാനം നിബ്ബേധഭാഗിയം സമാധിം ഭാവയതോ, സമുച്ഛേദവിവേകോ ച ലോകുത്തരം ഖയഗാമിമഗ്ഗം ഭാവയതോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിവിവേകോ ച ഫലക്ഖണേ, നിസ്സരണവിവേകോ ച നിരോധോ നിബ്ബാനം. സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ഇമേ പഞ്ച വിവേകാ. ഇമേസു പഞ്ചസു വിവേകേസു ഛന്ദജാതോ ഹോതി സദ്ധാധിമുത്തോ, ചിത്തഞ്ചസ്സ സ്വാധിട്ഠിതം…പേ… സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ഇമേ പഞ്ച വിവേകാ, പഞ്ച വിരാഗാ, പഞ്ച നിരോധാ, പഞ്ച വോസ്സഗ്ഗാ, ദ്വാദസ നിസ്സയാ.

വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ…പേ… സതിന്ദ്രിയസ്സ…പേ… സമാധിന്ദ്രിയസ്സ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ കതമേ പഞ്ച വിവേകാ? വിക്ഖമ്ഭനവിവേകോ, തദങ്ഗവിവേകോ, സമുച്ഛേദവിവേകോ, പടിപ്പസ്സദ്ധിവിവേകോ, നിസ്സരണവിവേകോ…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ഇമേ പഞ്ച വിവേകാ, പഞ്ച വിരാഗാ, പഞ്ച നിരോധാ, പഞ്ച വോസ്സഗ്ഗാ, ദ്വാദസ നിസ്സയാതി.

വിവേകകഥാ നിട്ഠിതാ.