൮. വിപല്ലാസകഥാ

൨൩൬. പുരിമനിദാനം. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ [അ. നി. ൪.൪൯ പസ്സിതബ്ബാ], സഞ്ഞാവിപല്ലാസാ ചിത്തവിപല്ലാസാ ദിട്ഠിവിപല്ലാസാ. കതമേ ചത്താരോ? അനിച്ചേ, ഭിക്ഖവേ, നിച്ചന്തി സഞ്ഞാവിപല്ലാസോ ചിത്തവിപല്ലാസോ ദിട്ഠിവിപല്ലാസോ. ദുക്ഖേ, ഭിക്ഖവേ, സുഖന്തി സഞ്ഞാവിപല്ലാസോ ചിത്തവിപല്ലാസോ ദിട്ഠിവിപല്ലാസോ. അനത്തനി, ഭിക്ഖവേ, അത്താതി സഞ്ഞാവിപല്ലാസോ ചിത്തവിപല്ലാസോ ദിട്ഠിവിപല്ലാസോ. അസുഭേ, ഭിക്ഖവേ, സുഭന്തി സഞ്ഞാവിപല്ലാസോ ചിത്തവിപല്ലാസോ ദിട്ഠിവിപല്ലാസോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ സഞ്ഞാവിപല്ലാസാ ചിത്തവിപല്ലാസാ ദിട്ഠിവിപല്ലാസാ.

‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, നസഞ്ഞാവിപല്ലാസാ നചിത്തവിപല്ലാസാ നദിട്ഠിവിപല്ലാസാ. കതമേ ചത്താരോ? അനിച്ചേ, ഭിക്ഖവേ, അനിച്ചന്തി നസഞ്ഞാവിപല്ലാസോ നചിത്തവിപല്ലാസോ നദിട്ഠിവിപല്ലാസോ. ദുക്ഖേ, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖന്തി നസഞ്ഞാവിപല്ലാസോ നചിത്തവിപല്ലാസോ നദിട്ഠിവിപല്ലാസോ. അനത്തനി, ഭിക്ഖവേ, അനത്താതി നസഞ്ഞാവിപല്ലാസോ നചിത്തവിപല്ലാസോ നദിട്ഠിവിപല്ലാസോ. അസുഭേ, ഭിക്ഖവേ, അസുഭന്തി നസഞ്ഞാവിപല്ലാസോ നചിത്തവിപല്ലാസോ നദിട്ഠിവിപല്ലാസോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ നസഞ്ഞാവിപല്ലാസാ നചിത്തവിപല്ലാസാ നദിട്ഠിവിപല്ലാസാ’’തി.

‘‘അനിച്ചേ നിച്ചസഞ്ഞിനോ, ദുക്ഖേ ച സുഖസഞ്ഞിനോ;

അനത്തനി ച അത്താതി [അത്തസഞ്ഞിനോ (സ്യാ.) അ. നി. ൪.൪൯ പസ്സിതബ്ബാ], അസുഭേ സുഭസഞ്ഞിനോ;

മിച്ഛാദിട്ഠിഹതാ സത്താ, ഖിത്തചിത്താ വിസഞ്ഞിനോ.

‘‘തേ യോഗയുത്താ മാരസ്സ, അയോഗക്ഖേമിനോ ജനാ;

സത്താ ഗച്ഛന്തി സംസാരം, ജാതിമരണഗാമിനോ.

‘‘യദാ ച ബുദ്ധാ ലോകസ്മിം, ഉപ്പജ്ജന്തി പഭങ്കരാ;

തേ ഇമം ധമ്മം പകാസേന്തി, ദുക്ഖൂപസമഗാമിനം.

‘‘തേസം സുത്വാന സപ്പഞ്ഞാ, സചിത്തം പച്ചലദ്ധു [പച്ചലദ്ധും (സ്യാ.), പച്ചലദ്ധാ അ. നി. ൪.൪൯] തേ;

അനിച്ചം അനിച്ചതോ ദക്ഖും, ദുക്ഖമദ്ദക്ഖു ദുക്ഖതോ.

‘‘അനത്തനി അനത്താതി, അസുഭം അസുഭതദ്ദസും;

സമ്മാദിട്ഠിസമാദാനാ, സബ്ബം ദുക്ഖം ഉപച്ചഗു’’ന്തി.

ഇമേ ചത്താരോ വിപല്ലാസാ ദിട്ഠിസമ്പന്നസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പഹീനാ, അപ്പഹീനാതി. കേചി പഹീനാ, കേചി അപ്പഹീനാ? അനിച്ചേ നിച്ചന്തി സഞ്ഞാവിപല്ലാസോ ചിത്തവിപല്ലാസോ ദിട്ഠിവിപല്ലാസോ പഹീനോ. ദുക്ഖേ സുഖന്തി സഞ്ഞാ ഉപ്പജ്ജതി, ചിത്തം ഉപ്പജ്ജതി, ദിട്ഠിവിപല്ലാസോ പഹീനോ. അനത്തനി അത്താതി സഞ്ഞാവിപല്ലാസോ ചിത്തവിപല്ലാസോ ദിട്ഠിവിപല്ലാസോ പഹീനോ. അസുഭേ സുഭന്തി സഞ്ഞാ ഉപ്പജ്ജതി, ചിത്തം ഉപ്പജ്ജതി, ദിട്ഠിവിപല്ലാസോ പഹീനോ. ദ്വീസു വത്ഥൂസു ഛ വിപല്ലാസാ പഹീനാ. ദ്വീസു വത്ഥൂസു ദ്വേ വിപല്ലാസാ പഹീനാ, ചത്താരോ വിപല്ലാസാ അപ്പഹീനാ. ചതൂസു വത്ഥൂസു അട്ഠ വിപല്ലാസാ പഹീനാ, ചത്താരോ വിപല്ലാസാ അപ്പഹീനാതി.

വിപല്ലാസകഥാ നിട്ഠിതാ.