൨. അത്താനുദിട്ഠിനിദ്ദേസോ

൧൩൦. അത്താനുദിട്ഠിയാ കതമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി? ഇധ അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ, സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി രൂപവന്തം വാ അത്താനം അത്തനി വാ രൂപം രൂപസ്മിം വാ അത്താനം; വേദനം…പേ… സഞ്ഞം…പേ… സങ്ഖാരേ…പേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി വിഞ്ഞാണവന്തം വാ അത്താനം അത്തനി വാ വിഞ്ഞാണം വിഞ്ഞാണസ്മിം വാ അത്താനം.

൧൩൧. കഥം രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ പഥവീകസിണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി – ‘‘യം പഥവീകസിണം, സോ അഹം; യോ അഹം, തം പഥവീകസിണ’’ന്തി. പഥവീകസിണഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി തേലപ്പദീപസ്സ ഝായതോ ‘‘യാ അച്ചി സോ വണ്ണോ, യോ വണ്ണോ സാ അച്ചീ’’തി – അച്ചിഞ്ച വണ്ണഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ പഥവീകസിണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി – ‘‘യം പഥവീകസിണം, സോ അഹം; യോ അഹം, തം പഥവീകസിണ’’ന്തി. പഥവീകസിണഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ രൂപവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി. മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ ദ്വേവ ഗതിയോ…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ.

ഇധേകച്ചോ ആപോകസിണം… തേജോകസിണം… വായോകസിണം… നീലകസിണം… പീതകസിണം… ലോഹിതകസിണം… ഓദാതകസിണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി – ‘‘യം ഓദാതകസിണം, സോ അഹം; യോ അഹം, തം ഓദാതകസിണ’’ന്തി. ഓദാതകസിണഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി തേലപ്പദീപസ്സ ഝായതോ ‘‘യാ അച്ചി, സോ വണ്ണോ; യോ വണ്ണോ, സാ അച്ചീ’’തി – അച്ചിഞ്ച വണ്ണഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവ ഇധേകച്ചോ…പേ… ഓദാതകസിണഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ രൂപവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി.

കഥം രൂപവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമിനാ രൂപേന രൂപവാ’’തി. രൂപവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി രുക്ഖോ ഛായാസമ്പന്നോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം രുക്ഖോ, അയം ഛായാ. അഞ്ഞോ രുക്ഖോ, അഞ്ഞാ ഛായാ. സോ ഖോ പനായം രുക്ഖോ ഇമായ ഛായായ ഛായാവാ’’തി. ഛായാവന്തം രുക്ഖം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ വേദനം…പേ… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന അയം അത്താ ഇമിനാ രൂപേന രൂപവാ’’തി. രൂപവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ദുതിയാ രൂപവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം രൂപവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി.

കഥം അത്തനി രൂപം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി ഇദം രൂപ’’ന്തി. അത്തനി രൂപം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി പുപ്ഫം ഗന്ധസമ്പന്നം അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘ഇദം പുപ്ഫം, അയം ഗന്ധോ; അഞ്ഞം പുപ്ഫം, അഞ്ഞോ ഗന്ധോ. സോ ഖോ പനായം ഗന്ധോ ഇമസ്മിം പുപ്ഫേ’’തി. പുപ്ഫസ്മിം ഗന്ധം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ വേദനം…പേ… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി ഇദം രൂപ’’ന്തി. അത്തനി രൂപം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം തതിയാ രൂപവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം അത്തനി രൂപം സമനുപസ്സതി.

കഥം രൂപസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ വേദനം…പേ… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമസ്മിം രൂപേ’’തി. രൂപസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി മണി കരണ്ഡകേ പക്ഖിത്തോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം മണി, അയം കരണ്ഡകോ. അഞ്ഞോ മണി, അഞ്ഞോ കരണ്ഡകോ. സോ ഖോ പനായം മണി ഇമസ്മിം കരണ്ഡകേ’’തി. കരണ്ഡകസ്മിം മണിം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ വേദനം…പേ… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമസ്മിം രൂപേ’’തി. രൂപസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ചതുത്ഥാ രൂപവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം രൂപസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി.

൧൩൨. കഥം വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജം വേദനം സോതസമ്ഫസ്സജം വേദനം ഘാനസമ്ഫസ്സജം വേദനം ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജം വേദനം കായസമ്ഫസ്സജം വേദനം മനോസമ്ഫസ്സജം വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. ‘‘യാ മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ സോ അഹം, യോ അഹം സാ മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ’’തി – മനോസമ്ഫസ്സജം വേദനഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി തേലപ്പദീപസ്സ ഝായതോ ‘‘യാ അച്ചി സോ വണ്ണോ, യോ വണ്ണോ സാ അച്ചീ’’തി – അച്ചിഞ്ച വണ്ണഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ മനോസമ്ഫസ്സജം വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. ‘‘യാ മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ സോ അഹം, യോ അഹം സാ മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ’’തി – മനോസമ്ഫസ്സജം വേദനഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ വേദനാവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി.

കഥം വേദനാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ സഞ്ഞം…പേ… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമായ വേദനായ വേദനാവാ’’തി. വേദനാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി രുക്ഖോ ഛായാസമ്പന്നോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം രുക്ഖോ, അയം ഛായാ. അഞ്ഞോ രുക്ഖോ, അഞ്ഞാ ഛായാ. സോ ഖോ പനായം രുക്ഖോ ഇമായ ഛായായ ഛായാവാ’’തി. ഛായാവന്തം രുക്ഖം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ സഞ്ഞം…പേ… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമായ വേദനായ വേദനാവാ’’തി. വേദനാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ദുതിയാ വേദനാവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം വേദനാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി.

കഥം അത്തനി വേദനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ സഞ്ഞം…പേ… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി അയം വേദനാ’’തി. അത്തനി വേദനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി പുപ്ഫം ഗന്ധസമ്പന്നം അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘ഇദം പുപ്ഫം, അയം ഗന്ധോ; അഞ്ഞം പുപ്ഫം, അഞ്ഞോ ഗന്ധോ. സോ ഖോ പനായം ഗന്ധോ ഇമസ്മിം പുപ്ഫേ’’തി. പുപ്ഫസ്മിം ഗന്ധം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ സഞ്ഞം…പേ… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി അയം വേദനാ’’തി. അത്തനി വേദനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം തതിയാ വേദനാവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം അത്തനി വേദനം സമനുപസ്സതി.

കഥം വേദനായ അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ സഞ്ഞം…പേ… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമായ വേദനായാ’’തി. വേദനായ അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി മണി കരണ്ഡകേ പക്ഖിത്തോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം മണി, അയം കരണ്ഡകോ. അഞ്ഞോ മണി, അഞ്ഞോ കരണ്ഡകോ. സോ ഖോ പനായം മണി ഇമസ്മിം കരണ്ഡകേ’’തി. കരണ്ഡകസ്മിം മണിം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമായ വേദനായാ’’തി. വേദനായ അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ചതുത്ഥാ വേദനാവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം വേദനായ അത്താനം സമനുപസ്സതി.

൧൩൩. കഥം സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞം…പേ… സോതസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞം… ഘാനസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞം… ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞം… കായസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞം… മനോസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. യാ മനോസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ സോ അഹം, യോ അഹം സാ മനോസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ’’തി. മനോസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി തേലപ്പദീപസ്സ ഝായതോ ‘‘യാ അച്ചി സോ വണ്ണോ, യോ വണ്ണോ സാ അച്ചീ’’തി – അച്ചിഞ്ച വണ്ണഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ മനോസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി – ‘‘യാ മനോസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ സോ അഹം, യോ അഹം സാ മനോസമ്ഫസ്സജാ സഞ്ഞാ’’തി. മനോസമ്ഫസ്സജം സഞ്ഞഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ സഞ്ഞാവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി ദിട്ഠിവിപത്തി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി.

കഥം സഞ്ഞാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ സങ്ഖാരേ…പേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമായ സഞ്ഞായ സഞ്ഞാവാ’’തി. സഞ്ഞാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി രുക്ഖോ ഛായാസമ്പന്നോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം രുക്ഖോ, അയം ഛായാ. അഞ്ഞോ രുക്ഖോ, അഞ്ഞാ ഛായാ. സോ ഖോ പനായം രുക്ഖോ ഇമായ ഛായായ ഛായാവാ’’തി. ഛായാവന്തം രുക്ഖം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമായ സഞ്ഞായ സഞ്ഞാവാ’’തി. സഞ്ഞാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ദുതിയാ സഞ്ഞാവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം സഞ്ഞാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി.

കഥം അത്തനി സഞ്ഞം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ സങ്ഖാരേ…പേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി അയം സഞ്ഞാ’’തി. അത്തനി സഞ്ഞം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി പുപ്ഫം ഗന്ധസമ്പന്നം അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘ഇദം പുപ്ഫം, അയം ഗന്ധോ. അഞ്ഞം പുപ്ഫം, അഞ്ഞോ ഗന്ധോ. സോ ഖോ പനായം ഗന്ധോ ഇമസ്മിം പുപ്ഫേ’’തി. പുപ്ഫസ്മിം ഗന്ധം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി അയം സഞ്ഞാ’’തി. അത്തനി സഞ്ഞം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം തതിയാ സഞ്ഞാവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം അത്തനി സഞ്ഞം സമനുപസ്സതി.

കഥം സഞ്ഞായ അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ സങ്ഖാരേ …പേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമായ സഞ്ഞായാ’’തി. സഞ്ഞായ അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി മണി കരണ്ഡകേ പക്ഖിത്തോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം മണി, അയം കരണ്ഡകോ. അഞ്ഞോ മണി, അഞ്ഞോ കരണ്ഡകോ. സോ ഖോ പനായം മണി ഇമസ്മിം കരണ്ഡകേ’’തി. കരണ്ഡകസ്മിം മണിം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവ ഇധേകച്ചോ സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമായ സഞ്ഞായാ’’തി. സഞ്ഞായ അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ചതുത്ഥാ സഞ്ഞാവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം സഞ്ഞായ അത്താനം സമനുപസ്സതി.

൧൩൪. കഥം സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജം ചേതനം സോതസമ്ഫസ്സജം ചേതനം ഘാനസമ്ഫസ്സജം ചേതനം ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജം ചേതനം കായസമ്ഫസ്സജം ചേതനം മനോസമ്ഫസ്സജം ചേതനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. ‘‘യാ മനോസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ, സോ അഹം; യോ അഹം സാ മനോസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ’’തി – മനോസമ്ഫസ്സജം ചേതനഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി തേലപ്പദീപസ്സ ഝായതോ ‘‘യാ അച്ചി സോ വണ്ണോ, യോ വണ്ണോ സാ അച്ചീ’’തി – അച്ചിഞ്ച വണ്ണഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ മനോസമ്ഫസ്സജം ചേതനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. ‘‘യാ മനോസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ സോ അഹം, യോ അഹം സാ മനോസമ്ഫസ്സജാ ചേതനാ’’തി – മനോസമ്ഫസ്സജം ചേതനഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ സങ്ഖാരവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി.

കഥം സങ്ഖാരവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമേഹി സങ്ഖാരേഹി സങ്ഖാരവാ’’തി. സങ്ഖാരവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി രുക്ഖോ ഛായാസമ്പന്നോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം രുക്ഖോ, അയം ഛായാ. അഞ്ഞോ രുക്ഖോ, അഞ്ഞാ ഛായാ. സോ ഖോ പനായം രുക്ഖോ ഇമായ ഛായായ ഛായാവാ’’തി. ഛായാവന്തം രുക്ഖം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവ ഇധേകച്ചോ വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ. ഇമേഹി സങ്ഖാരേഹി സങ്ഖാരവാ’’തി. സങ്ഖാരവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ദുതിയാ സങ്ഖാരവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം സങ്ഖാരവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി.

കഥം അത്തനി സങ്ഖാരേ സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി ഇമേ സങ്ഖാരാ’’തി. അത്തനി സങ്ഖാരേ സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി പുപ്ഫം ഗന്ധസമ്പന്നം അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘ഇദം പുപ്ഫം, അയം ഗന്ധോ; അഞ്ഞം പുപ്ഫം, അഞ്ഞോ ഗന്ധോ. സോ ഖോ പനായം ഗന്ധോ ഇമസ്മിം പുപ്ഫേ’’തി. പുപ്ഫസ്മിം ഗന്ധം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി ഇമേ സങ്ഖാരാ’’തി. അത്തനി സങ്ഖാരേ സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം തതിയാ സങ്ഖാരവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം അത്തനി സങ്ഖാരേ സമനുപസ്സതി.

കഥം സങ്ഖാരേസു അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമേസു സങ്ഖാരേസൂ’’തി. സങ്ഖാരേസു അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി മണി കരണ്ഡകേ പക്ഖിത്തോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം മണി, അയം കരണ്ഡകോ. അഞ്ഞോ മണി, അഞ്ഞോ കരണ്ഡകോ. സോ ഖോ പനായം മണി ഇമസ്മിം കരണ്ഡകേ’’തി. കരണ്ഡകസ്മിം മണിം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവ ഇധേകച്ചോ വിഞ്ഞാണം… രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമേസു സങ്ഖാരേസൂ’’തി. സങ്ഖാരേസു അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ചതുത്ഥാ സങ്ഖാരവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം സങ്ഖാരേസു അത്താനം സമനുപസ്സതി.

൧൩൫. കഥം വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം… സോതവിഞ്ഞാണം… ഘാനവിഞ്ഞാണം… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം കായവിഞ്ഞാണം… മനോവിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. ‘‘യം മനോവിഞ്ഞാണം, സോ അഹം; യോ അഹം, തം മനോവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – മനോവിഞ്ഞാണഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി തേലപ്പദീപസ്സ ഝായതോ ‘‘യാ അച്ചി സോ വണ്ണോ, യോ വണ്ണോ സാ അച്ചീ’’തി – അച്ചിഞ്ച വണ്ണഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ മനോവിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. ‘‘യം മനോവിഞ്ഞാണം, സോ അഹം; യോ അഹം തം മനോവിഞ്ഞാണ’’ന്തി – മനോവിഞ്ഞാണഞ്ച അത്തഞ്ച അദ്വയം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം പഠമാ വിഞ്ഞാണവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി.

കഥം വിഞ്ഞാണവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമിനാ വിഞ്ഞാണേന വിഞ്ഞാണവാ’’തി. വിഞ്ഞാണവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി രുക്ഖോ ഛായാസമ്പന്നോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം രുക്ഖോ, അയം ഛായാ. അഞ്ഞോ രുക്ഖോ, അഞ്ഞാ ഛായാ. സോ ഖോ പനായം രുക്ഖോ ഇമായ ഛായായ ഛായാവാ’’തി. ഛായാവന്തം രുക്ഖം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമിനാ വിഞ്ഞാണേന വിഞ്ഞാണവാ’’തി. വിഞ്ഞാണവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ദുതിയാ വിഞ്ഞാണവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം വിഞ്ഞാണവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി.

കഥം അത്തനി വിഞ്ഞാണം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി ഇദം വിഞ്ഞാണ’’ന്തി. അത്തനി വിഞ്ഞാണം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി പുപ്ഫം ഗന്ധസമ്പന്നം അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘ഇദം പുപ്ഫം, അയം ഗന്ധോ; അഞ്ഞം പുപ്ഫം, അഞ്ഞോ ഗന്ധോ. സോ ഖോ പനായം ഗന്ധോ ഇമസ്മിം പുപ്ഫേ’’തി. പുപ്ഫസ്മിം ഗന്ധം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. ഇമസ്മിഞ്ച പന അത്തനി ഇദം വിഞ്ഞാണ’’ന്തി. അത്തനി വിഞ്ഞാണം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം തതിയാ വിഞ്ഞാണവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം അത്തനി വിഞ്ഞാണം സമനുപസ്സതി.

കഥം വിഞ്ഞാണസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി? ഇധേകച്ചോ രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമസ്മിം വിഞ്ഞാണേ’’തി. വിഞ്ഞാണസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി. സേയ്യഥാപി മണി കരണ്ഡകേ പക്ഖിത്തോ അസ്സ. തമേനം പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘‘അയം മണി, അയം കരണ്ഡകോ. അഞ്ഞോ മണി, അഞ്ഞോ കരണ്ഡകോ. സോ ഖോ പനായം മണി ഇമസ്മിം കരണ്ഡകേ’’തി. കരണ്ഡകസ്മിം മണിം സമനുപസ്സതി. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ രൂപം… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അയം ഖോ മേ അത്താ. സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ ഇമസ്മിം വിഞ്ഞാണേ’’തി. വിഞ്ഞാണസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി. അഭിനിവേസപരാമാസോ ദിട്ഠി. ദിട്ഠി ന വത്ഥു, വത്ഥു ന ദിട്ഠി. അഞ്ഞാ ദിട്ഠി, അഞ്ഞം വത്ഥു. യാ ച ദിട്ഠി യഞ്ച വത്ഥു – അയം ചതുത്ഥാ വിഞ്ഞാണവത്ഥുകാ അത്താനുദിട്ഠി. അത്താനുദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠി…പേ… ഇമാനി സഞ്ഞോജനാനി, ന ച ദിട്ഠിയോ. ഏവം വിഞ്ഞാണസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി. അത്താനുദിട്ഠിയാ ഇമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി അഭിനിവേസോ ഹോതി.

അത്താനുദിട്ഠിനിദ്ദേസോ ദുതിയോ.