൧൦. മണ്ഡപേയ്യകഥാ

൨൩൮. ‘‘മണ്ഡപേയ്യമിദം, ഭിക്ഖവേ, ബ്രഹ്മചരിയം. സത്ഥാ സമ്മുഖീഭൂതോ തിധത്തമണ്ഡോ [തിവിധോ മണ്ഡോ (ബഹൂസു) അട്ഠകഥാ ഓലോകേതബ്ബാ]. സത്ഥരി സമ്മുഖീഭൂതേ ദേസനാമണ്ഡോ, പടിഗ്ഗഹമണ്ഡോ, ബ്രഹ്മചരിയമണ്ഡോ’’.

കതമോ ദേസനാമണ്ഡോ? ചതുന്നം അരിയസച്ചാനം ആചിക്ഖനാ ദേസനാ പഞ്ഞാപനാ പട്ഠപനാ വിവരണാ വിഭജനാ ഉത്താനീകമ്മം [ഉത്താനികമ്മം (ക.)], ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം…പേ… ചതുന്നം സമ്മപ്പധാനാനം… ചതുന്നം ഇദ്ധിപാദാനം… പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം… പഞ്ചന്നം ബലാനം… സത്തന്നം ബോജ്ഝങ്ഗാനം… അരിയസ്സ അട്ഠങ്ഗികസ്സ മഗ്ഗസ്സ ആചിക്ഖനാ ദേസനാ പഞ്ഞാപനാ പട്ഠപനാ വിവരണാ വിഭജനാ ഉത്താനീകമ്മം – അയം ദേസനാമണ്ഡോ.

കതമോ പടിഗ്ഗഹമണ്ഡോ? ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനിയോ ഉപാസകാ ഉപാസികായോ ദേവാ മനുസ്സാ യേ വാ പനഞ്ഞേപി കേചി വിഞ്ഞാതാരോ – അയം പടിഗ്ഗഹമണ്ഡോ.

കതമോ ബ്രഹ്മചരിയമണ്ഡോ? അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി, സമ്മാസങ്കപ്പോ, സമ്മാവാചാ, സമ്മാകമ്മന്തോ, സമ്മാആജീവോ, സമ്മാവായാമോ, സമ്മാസതി, സമ്മാസമാധി – അയം ബ്രഹ്മചരിയമണ്ഡോ.

൨൩൯. അധിമോക്ഖമണ്ഡോ സദ്ധിന്ദ്രിയം, അസ്സദ്ധിയം കസടോ; അസ്സദ്ധിയം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമോക്ഖമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. പഗ്ഗഹമണ്ഡോ വീരിയിന്ദ്രിയം, കോസജ്ജം കസടോ; കോസജ്ജം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ പഗ്ഗഹമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. ഉപട്ഠാനമണ്ഡോ സതിന്ദ്രിയം, പമാദോ കസടോ; പമാദം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ സതിന്ദ്രിയസ്സ ഉപട്ഠാനമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. അവിക്ഖേപമണ്ഡോ സമാധിന്ദ്രിയം, ഉദ്ധച്ചം കസടോ; ഉദ്ധച്ചം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അവിക്ഖേപമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. ദസ്സനമണ്ഡോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അവിജ്ജം കസടോ; അവിജ്ജം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ദസ്സനമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം.

അസ്സദ്ധിയേ അകമ്പിയമണ്ഡോ സദ്ധാബലം, അസ്സദ്ധിയം കസടോ; അസ്സദ്ധിയം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ സദ്ധാബലസ്സ അസ്സദ്ധിയേ അകമ്പിയമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. കോസജ്ജേ അകമ്പിയമണ്ഡോ വീരിയബലം, കോസജ്ജം കസടോ; കോസജ്ജം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ വീരിയബലസ്സ കോസജ്ജേ അകമ്പിയമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. പമാദേ അകമ്പിയമണ്ഡോ സതിബലം, പമാദോ കസടോ; പമാദം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ സതിബലസ്സ പമാദേ അകമ്പിയമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. ഉദ്ധച്ചേ അകമ്പിയമണ്ഡോ സമാധിബലം, ഉദ്ധച്ചം കസടോ; ഉദ്ധച്ചം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ സമാധിബലസ്സ ഉദ്ധച്ചേ അകമ്പിയമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. അവിജ്ജായ അകമ്പിയമണ്ഡോ പഞ്ഞാബലം, അവിജ്ജാ കസടോ; അവിജ്ജം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ പഞ്ഞാബലസ്സ അവിജ്ജായ അകമ്പിയമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം.

ഉപട്ഠാനമണ്ഡോ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗാ, പമാദോ കസടോ; പമാദം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസ്സ ഉപട്ഠാനമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. പവിചയമണ്ഡോ ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, അവിജ്ജാ കസടോ; അവിജ്ജം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസ്സ പവിചയമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. പഗ്ഗഹമണ്ഡോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, കോസജ്ജം കസടോ; കോസജ്ജം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസ്സ പഗ്ഗഹമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. ഫരണമണ്ഡോ പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പരിളാഹോ കസടോ; പരിളാഹം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസ്സ ഫരണമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. ഉപസമമണ്ഡോ പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ദുട്ഠുല്ലം കസടോ; ദുട്ഠുല്ലം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസ്സ ഉപസമമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. അവിക്ഖേപമണ്ഡോ സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ഉദ്ധച്ചം കസടോ; ഉദ്ധച്ചം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസ്സ അവിക്ഖേപമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. പടിസങ്ഖാനമണ്ഡോ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, അപ്പടിസങ്ഖാ കസടോ; അപ്പടിസങ്ഖം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസ്സ പടിസങ്ഖാനമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം.

ദസ്സനമണ്ഡോ സമ്മാദിട്ഠി, മിച്ഛാദിട്ഠി കസടോ; മിച്ഛാദിട്ഠിം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ സമ്മാദിട്ഠിയാ ദസ്സനമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. അഭിനിരോപനമണ്ഡോ സമ്മാസങ്കപ്പോ, മിച്ഛാസങ്കപ്പോ കസടോ; മിച്ഛാസങ്കപ്പം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ സമ്മാസങ്കപ്പസ്സ അഭിനിരോപനമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. പരിഗ്ഗഹമണ്ഡോ സമ്മാവാചാ, മിച്ഛാവാചാ കസടോ; മിച്ഛാവാചം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ സമ്മാവാചായ പരിഗ്ഗഹമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. സമുട്ഠാനമണ്ഡോ സമ്മാകമ്മന്തോ, മിച്ഛാകമ്മന്തോ കസടോ; മിച്ഛാകമ്മന്തം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ സമ്മാകമ്മന്തസ്സ സമുട്ഠാനമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. വോദാനമണ്ഡോ സമ്മാആജീവോ, മിച്ഛാആജീവോ കസടോ; മിച്ഛാആജീവം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ സമ്മാആജീവസ്സ വോദാനമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. പഗ്ഗഹമണ്ഡോ സമ്മാവായാമോ, മിച്ഛാവായാമോ കസടോ; മിച്ഛാവായാമം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ സമ്മാവായാമസ്സ പഗ്ഗഹമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. ഉപട്ഠാനമണ്ഡോ സമ്മാസതി, മിച്ഛാസതി കസടോ; മിച്ഛാസതിം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ സമ്മാസതിയാ ഉപട്ഠാനമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം. അവിക്ഖേപമണ്ഡോ സമ്മാസമാധി, മിച്ഛാസമാധി കസടോ; മിച്ഛാസമാധിം കസടം ഛഡ്ഡേത്വാ സമ്മാസമാധിസ്സ അവിക്ഖേപമണ്ഡം പിവതീതി – മണ്ഡപേയ്യം.

൨൪൦. അത്ഥി മണ്ഡോ, അത്ഥി പേയ്യം, അത്ഥി കസടോ. അധിമോക്ഖമണ്ഡോ സദ്ധിന്ദ്രിയം, അസ്സദ്ധിയം കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. പഗ്ഗഹമണ്ഡോ വീരിയിന്ദ്രിയം, കോസജ്ജം കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. ഉപട്ഠാനമണ്ഡോ സതിന്ദ്രിയം, പമാദോ കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. അവിക്ഖേപമണ്ഡോ സമാധിന്ദ്രിയം, ഉദ്ധച്ചം കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. ദസ്സനമണ്ഡോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അവിജ്ജാ കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം.

അസ്സദ്ധിയേ അകമ്പിയമണ്ഡോ സദ്ധാബലം, അസ്സദ്ധിയം കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. കോസജ്ജേ അകമ്പിയമണ്ഡോ വീരിയബലം, കോസജ്ജം കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. പമാദേ അകമ്പിയമണ്ഡോ സതിബലം, പമാദോ കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. ഉദ്ധച്ചേ അകമ്പിയമണ്ഡോ സമാധിബലം, ഉദ്ധച്ചം കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. അവിജ്ജായ അകമ്പിയമണ്ഡോ പഞ്ഞാബലം, അവിജ്ജാ കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം.

ഉപട്ഠാനമണ്ഡോ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പമാദോ കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. പവിചയമണ്ഡോ ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, അവിജ്ജാ കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. പഗ്ഗഹമണ്ഡോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, കോസജ്ജം കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. ഫരണമണ്ഡോ പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പരിളാഹോ കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. ഉപസമമണ്ഡോ പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ദുട്ഠുല്ലം കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. അവിക്ഖേപമണ്ഡോ സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ഉദ്ധച്ചം കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. പടിസങ്ഖാനമണ്ഡോ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, അപടിസങ്ഖാ കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം.

ദസ്സനമണ്ഡോ സമ്മാദിട്ഠി, മിച്ഛാദിട്ഠി കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. അഭിനിരോപനമണ്ഡോ സമ്മാസങ്കപ്പോ, മിച്ഛാസങ്കപ്പോ കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. പരിഗ്ഗഹമണ്ഡോ സമ്മാവാചാ, മിച്ഛാവാചാ കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. സമുട്ഠാനമണ്ഡോ സമ്മാകമ്മന്തോ, മിച്ഛാകമ്മന്തോ കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. വോദാനമണ്ഡോ സമ്മാആജീവോ, മിച്ഛാആജീവോ കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. പഗ്ഗഹമണ്ഡോ സമ്മാവായാമോ, മിച്ഛാവായാമോ കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. ഉപട്ഠാനമണ്ഡോ സമ്മാസതി, മിച്ഛാസതി കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം. അവിക്ഖേപമണ്ഡോ സമ്മാസമാധി, മിച്ഛാസമാധി കസടോ; യോ തത്ഥ അത്ഥരസോ ധമ്മരസോ വിമുത്തിരസോ – ഇദം പേയ്യം.

ദസ്സനമണ്ഡോ സമ്മാദിട്ഠി… അഭിനിരോപനമണ്ഡോ സമ്മാസങ്കപ്പോ… പരിഗ്ഗഹമണ്ഡോ സമ്മാവാചാ… സമുട്ഠാനമണ്ഡോ സമ്മാകമ്മന്തോ… വോദാനമണ്ഡോ സമ്മാആജീവോ… പഗ്ഗഹമണ്ഡോ സമ്മാവായാമോ… ഉപട്ഠാനമണ്ഡോ സമ്മാസതി… അവിക്ഖേപമണ്ഡോ സമ്മാസമാധി.

ഉപട്ഠാനമണ്ഡോ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ… പവിചയമണ്ഡോ ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ… പഗ്ഗഹമണ്ഡോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ… ഫരണമണ്ഡോ പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ… ഉപസമമണ്ഡോ പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ… അവിക്ഖേപമണ്ഡോ സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ… പടിസങ്ഖാനമണ്ഡോ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ.

അസ്സദ്ധിയേ അകമ്പിയമണ്ഡോ സദ്ധാബലം… കോസജ്ജേ അകമ്പിയമണ്ഡോ വീരിയബലം… പമാദേ അകമ്പിയമണ്ഡോ സതിബലം… ഉദ്ധച്ചേ അകമ്പിയമണ്ഡോ സമാധിബലം… അവിജ്ജായ അകമ്പിയമണ്ഡോ പഞ്ഞാബലം.

അധിമോക്ഖമണ്ഡോ സദ്ധിന്ദ്രിയം… പഗ്ഗഹമണ്ഡോ വീരിയിന്ദ്രിയം… ഉപട്ഠാനമണ്ഡോ സതിന്ദ്രിയം… അവിക്ഖേപമണ്ഡോ സമാധിന്ദ്രിയം… ദസ്സനമണ്ഡോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം.

ആധിപതേയ്യട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാ മണ്ഡോ, അകമ്പിയട്ഠേന ബലാ മണ്ഡോ, നിയ്യാനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ മണ്ഡോ, ഹേതുട്ഠേന മഗ്ഗോ മണ്ഡോ, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിപട്ഠാനാ മണ്ഡോ, പദഹനട്ഠേന സമ്മപ്പധാനാ മണ്ഡോ, ഇജ്ഝനട്ഠേന ഇദ്ധിപാദാ മണ്ഡോ, തഥട്ഠേന സച്ചാ മണ്ഡോ, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമഥോ മണ്ഡോ, അനുപസ്സനട്ഠേന വിപസ്സനാ മണ്ഡോ, ഏകരസട്ഠേന സമഥവിപസ്സനാ മണ്ഡോ, അനതിവത്തനട്ഠേന യുഗനദ്ധാ മണ്ഡോ, സംവരട്ഠേന സീലവിസുദ്ധി മണ്ഡോ, അവിക്ഖേപട്ഠേന ചിത്തവിസുദ്ധി മണ്ഡോ, ദസ്സനട്ഠേന ദിട്ഠിവിസുദ്ധി മണ്ഡോ, മുത്തട്ഠേന വിമോക്ഖോ മണ്ഡോ, പടിവേധട്ഠേന വിജ്ജാ മണ്ഡോ, പരിച്ചാഗട്ഠേന വിമുത്തി മണ്ഡോ, സമുച്ഛേദട്ഠേന ഖയേ ഞാണം മണ്ഡോ, പടിപ്പസ്സദ്ധട്ഠേന അനുപ്പാദേ ഞാണം മണ്ഡോ, ഛന്ദോ മൂലട്ഠേന മണ്ഡോ, മനസികാരോ സമുട്ഠാനട്ഠേന മണ്ഡോ, ഫസ്സോ സമോധാനട്ഠേന മണ്ഡോ, വേദനാ സമോസരണട്ഠേന മണ്ഡോ, സമാധി പമുഖട്ഠേന മണ്ഡോ, സതി ആധിപതേയ്യട്ഠേന മണ്ഡോ, പഞ്ഞാ തതുത്തരട്ഠേന മണ്ഡോ, വിമുത്തി സാരട്ഠേന മണ്ഡോ, അമതോഗധം നിബ്ബാനം പരിയോസാനട്ഠേന മണ്ഡോതി.

ചതുത്ഥഭാണവാരോ.

മണ്ഡപേയ്യകഥാ നിട്ഠിതാ.

മഹാവഗ്ഗോ പഠമോ.