൯. സങ്ഖാരുപേക്ഖാഞാണനിദ്ദേസോ

൫൪. കഥം മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ [മുച്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ (ക.)] പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം? ഉപ്പാദം മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ [ഉപ്പാദമുഞ്ചിതുകമ്യതാ… (സ്യാ.)] പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം, പവത്തം മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം, നിമിത്തം മുഞ്ചിതുകമ്യതാ…പേ… ആയൂഹനം മുഞ്ചിതുകമ്യതാ… പടിസന്ധിം മുഞ്ചിതുകമ്യതാ… ഗതിം മുഞ്ചിതുകമ്യതാ… നിബ്ബത്തിം മുഞ്ചിതുകമ്യതാ… ഉപപത്തിം മുഞ്ചിതുകമ്യതാ… ജാതിം മുഞ്ചിതുകമ്യതാ… ജരം മുഞ്ചിതുകമ്യതാ… ബ്യാധിം മുഞ്ചിതുകമ്യതാ… മരണം മുഞ്ചിതുകമ്യതാ… സോകം മുഞ്ചിതുകമ്യതാ… പരിദേവം മുഞ്ചിതുകമ്യതാ…പേ… ഉപായാസം മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം.

ഉപ്പാദോ ദുക്ഖന്തി – മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം. പവത്തം ദുക്ഖന്തി – മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം…പേ… ഉപായാസോ ദുക്ഖന്തി – മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം.

ഉപ്പാദോ ഭയന്തി – മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം. പവത്തം ഭയന്തി – മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം…പേ… ഉപായാസോ ഭയന്തി – മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം.

ഉപ്പാദോ സാമിസന്തി – മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം. പവത്തം സാമിസന്തി – മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം…പേ… ഉപായാസോ സാമിസന്തി – മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം.

ഉപ്പാദോ സങ്ഖാരാതി – മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം. പവത്തം സങ്ഖാരാതി – മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം…പേ… ഉപായാസോ സങ്ഖാരാതി – മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം.

ഉപ്പാദോ സങ്ഖാരാ, തേ സങ്ഖാരേ അജ്ഝുപേക്ഖതീതി – സങ്ഖാരുപേക്ഖാ. യേ ച സങ്ഖാരാ യാ ച ഉപേക്ഖാ ഉഭോപേതേ സങ്ഖാരാ, തേ സങ്ഖാരേ അജ്ഝുപേക്ഖതീതി – സങ്ഖാരുപേക്ഖാ. പവത്തം സങ്ഖാരാ…പേ… നിമിത്തം സങ്ഖാരാ… ആയൂഹനാ സങ്ഖാരാ… പടിസന്ധി സങ്ഖാരാ… ഗതി സങ്ഖാരാ… നിബ്ബത്തി സങ്ഖാരാ… ഉപപത്തി സങ്ഖാരാ… ജാതി സങ്ഖാരാ… ജരാ സങ്ഖാരാ… ബ്യാധി സങ്ഖാരാ… മരണം സങ്ഖാരാ… സോകോ സങ്ഖാരാ… പരിദേവോ സങ്ഖാരാ…പേ… ഉപായാസോ സങ്ഖാരാ, തേ സങ്ഖാരേ അജ്ഝുപേക്ഖതീതി – സങ്ഖാരുപേക്ഖാ. യേ ച സങ്ഖാരാ യാ ച ഉപേക്ഖാ ഉഭോപേതേ സങ്ഖാരാ, തേ സങ്ഖാരേ അജ്ഝുപേക്ഖതീതി – സങ്ഖാരുപേക്ഖാ.

൫൫. കതിഹാകാരേഹി സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഹോതി? അട്ഠഹാകാരേഹി സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഹോതി. പുഥുജ്ജനസ്സ കതിഹാകാരേഹി സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഹോതി? സേക്ഖസ്സ കതിഹാകാരേഹി സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഹോതി? വീതരാഗസ്സ കതിഹാകാരേഹി സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഹോതി? പുഥുജ്ജനസ്സ ദ്വീഹാകാരേഹി സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഹോതി. സേക്ഖസ്സ തീഹാകാരേഹി സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഹോതി. വീതരാഗസ്സ തീഹാകാരേഹി സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഹോതി.

പുഥുജ്ജനസ്സ കതമേഹി ദ്വീഹാകാരേഹി സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഹോതി? പുഥുജ്ജനോ സങ്ഖാരുപേക്ഖം അഭിനന്ദതി വാ വിപസ്സതി വാ. പുഥുജ്ജനസ്സ ഇമേഹി ദ്വീഹാകാരേഹി സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഹോതി. സേക്ഖസ്സ കതമേഹി തീഹാകാരേഹി സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഹോതി? സേക്ഖോ സങ്ഖാരുപേക്ഖം അഭിനന്ദതി വാ വിപസ്സതി വാ പടിസങ്ഖായ വാ ഫലസമാപത്തിം സമാപജ്ജതി. സേക്ഖസ്സ ഇമേഹി തീഹാകാരേഹി സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഹോതി. വീതരാഗസ്സ കതമേഹി തീഹാകാരേഹി സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഹോതി? വീതരാഗോ സങ്ഖാരുപേക്ഖം വിപസ്സതി വാ പടിസങ്ഖായ വാ ഫലസമാപത്തിം സമാപജ്ജതി, തദജ്ഝുപേക്ഖിത്വാ സുഞ്ഞതവിഹാരേന വാ അനിമിത്തവിഹാരേന വാ അപ്പണിഹിതവിഹാരേന വാ വിഹരതി. വീതരാഗസ്സ ഇമേഹി തീഹാകാരേഹി സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഹോതി.

൫൬. കഥം പുഥുജ്ജനസ്സ ച സേക്ഖസ്സ ച സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഏകത്തം ഹോതി? പുഥുജ്ജനസ്സ സങ്ഖാരുപേക്ഖം അഭിനന്ദതോ ചിത്തം കിലിസ്സതി, ഭാവനായ പരിപന്ഥോ ഹോതി, പടിവേധസ്സ അന്തരായോ ഹോതി, ആയതിം പടിസന്ധിയാ പച്ചയോ ഹോതി. സേക്ഖസ്സപി സങ്ഖാരുപേക്ഖം അഭിനന്ദതോ ചിത്തം കിലിസ്സതി, ഭാവനായ പരിപന്ഥോ ഹോതി, ഉത്തരിപടിവേധസ്സ അന്തരായോ ഹോതി, ആയതിം പടിസന്ധിയാ പച്ചയോ ഹോതി. ഏവം പുഥുജ്ജനസ്സ ച സേക്ഖസ്സ ച സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഏകത്തം ഹോതി അഭിനന്ദട്ഠേന.

കഥം പുഥുജ്ജനസ്സ ച സേക്ഖസ്സ ച വീതരാഗസ്സ ച സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഏകത്തം ഹോതി? പുഥുജ്ജനോ സങ്ഖാരുപേക്ഖം അനിച്ചതോപി ദുക്ഖതോപി അനത്തതോപി വിപസ്സതി. സേക്ഖോപി സങ്ഖാരുപേക്ഖം അനിച്ചതോപി ദുക്ഖതോപി അനത്തതോപി വിപസ്സതി. വീതരാഗോപി സങ്ഖാരുപേക്ഖം അനിച്ചതോപി ദുക്ഖതോപി അനത്തതോപി വിപസ്സതി. ഏവം പുഥുജ്ജനസ്സ ച സേക്ഖസ്സ ച വീതരാഗസ്സ ച സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ ഏകത്തം ഹോതി അനുപസ്സനട്ഠേന.

കഥം പുഥുജ്ജനസ്സ ച സേക്ഖസ്സ ച വീതരാഗസ്സ ച സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ നാനത്തം ഹോതി? പുഥുജ്ജനസ്സ സങ്ഖാരുപേക്ഖാ കുസലാ ഹോതി. സേക്ഖസ്സപി സങ്ഖാരുപേക്ഖാ കുസലാ ഹോതി. വീതരാഗസ്സ സങ്ഖാരുപേക്ഖാ അബ്യാകതാ ഹോതി. ഏവം പുഥുജ്ജനസ്സ ച സേക്ഖസ്സ ച വീതരാഗസ്സ ച സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ നാനത്തം ഹോതി കുസലാബ്യാകതട്ഠേന.

കഥം പുഥുജ്ജനസ്സ ച സേക്ഖസ്സ ച വീതരാഗസ്സ ച സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ നാനത്തം ഹോതി? പുഥുജ്ജനസ്സ സങ്ഖാരുപേക്ഖാ കിഞ്ചികാലേ സുവിദിതാ ഹോതി, കിഞ്ചികാലേ ന സുവിദിതാ ഹോതി. സേക്ഖസ്സപി സങ്ഖാരുപേക്ഖാ കിഞ്ചികാലേ സുവിദിതാ ഹോതി, കിഞ്ചികാലേ ന സുവിദിതാ ഹോതി. വീതരാഗസ്സ സങ്ഖാരുപേക്ഖാ അച്ചന്തം സുവിദിതാ ഹോതി. ഏവം പുഥുജ്ജനസ്സ ച സേക്ഖസ്സ ച വീതരാഗസ്സ ച സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ നാനത്തം ഹോതി വിദിതട്ഠേന ച അവിദിതട്ഠേന ച.

കഥം പുഥുജ്ജനസ്സ ച സേക്ഖസ്സ ച വീതരാഗസ്സ ച സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ നാനത്തം ഹോതി? പുഥുജ്ജനോ സങ്ഖാരുപേക്ഖം അതിത്തത്താ വിപസ്സതി. സേക്ഖോപി സങ്ഖാരുപേക്ഖം അതിത്തത്താ വിപസ്സതി. വീതരാഗോ സങ്ഖാരുപേക്ഖം തിത്തത്താ വിപസ്സതി. ഏവം പുഥുജ്ജനസ്സ ച സേക്ഖസ്സ ച വീതരാഗസ്സ ച സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ നാനത്തം ഹോതി തിത്തട്ഠേന ച അതിത്തട്ഠേന ച.

കഥം പുഥുജ്ജനസ്സ ച സേക്ഖസ്സ ച വീതരാഗസ്സ ച സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ നാനത്തം ഹോതി? പുഥുജ്ജനോ സങ്ഖാരുപേക്ഖം തിണ്ണം സംയോജനാനം പഹാനായ സോതാപത്തിമഗ്ഗം പടിലാഭത്ഥായ വിപസ്സതി. സേക്ഖോ സങ്ഖാരുപേക്ഖം തിണ്ണം സഞ്ഞോജനാനം പഹീനത്താ ഉത്തരിപടിലാഭത്ഥായ വിപസ്സതി. വീതരാഗോ സങ്ഖാരുപേക്ഖം സബ്ബകിലേസാനം പഹീനത്താ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരത്ഥായ വിപസ്സതി. ഏവം പുഥുജ്ജനസ്സ ച സേക്ഖസ്സ ച വീതരാഗസ്സ ച സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ നാനത്തം ഹോതി പഹീനട്ഠേന ച അപ്പഹീനട്ഠേന ച.

കഥം സേക്ഖസ്സ ച വീതരാഗസ്സ ച സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ നാനത്തം ഹോതി? സേക്ഖോ സങ്ഖാരുപേക്ഖം അഭിനന്ദതി വാ വിപസ്സതി വാ പടിസങ്ഖായ വാ ഫലസമാപത്തിം സമാപജ്ജതി. വീതരാഗോ സങ്ഖാരുപേക്ഖം വിപസ്സതി വാ പടിസങ്ഖായ വാ ഫലസമാപത്തിം സമാപജ്ജതി, തദജ്ഝുപേക്ഖിത്വാ സുഞ്ഞതവിഹാരേന വാ അനിമിത്തവിഹാരേന വാ അപ്പണിഹിതവിഹാരേന വാ വിഹരതി. ഏവം സേക്ഖസ്സ ച വീതരാഗസ്സ ച സങ്ഖാരുപേക്ഖായ ചിത്തസ്സ അഭിനീഹാരോ നാനത്തം ഹോതി വിഹാരസമാപത്തട്ഠേന.

൫൭. കതി സങ്ഖാരുപേക്ഖാ സമഥവസേന ഉപ്പജ്ജന്തി? കതി സങ്ഖാരുപേക്ഖാ വിപസ്സനാവസേന ഉപ്പജ്ജന്തി? അട്ഠ സങ്ഖാരുപേക്ഖാ സമഥവസേന ഉപ്പജ്ജന്തി. ദസ സങ്ഖാരുപേക്ഖാ വിപസ്സനാവസേന ഉപ്പജ്ജന്തി.

കതമാ അട്ഠ സങ്ഖാരുപേക്ഖാ സമഥവസേന ഉപ്പജ്ജന്തി? പഠമം ഝാനം പടിലാഭത്ഥായ നീവരണേ പടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം. ദുതിയം ഝാനം പടിലാഭത്ഥായ വിതക്കവിചാരേ പടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം. തതിയം ഝാനം പടിലാഭത്ഥായ പീതിം പടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം. ചതുത്ഥം ഝാനം പടിലാഭത്ഥായ സുഖദുക്ഖേ പടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം. ആകാസാനഞ്ചായതനസമാപത്തിം പടിലാഭത്ഥായ രൂപസഞ്ഞം പടിഘസഞ്ഞം നാനത്തസഞ്ഞം പടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം. വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസമാപത്തിം പടിലാഭത്ഥായ ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞം പടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം. ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസമാപത്തിം പടിലാഭത്ഥായ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞം പടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം. നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തിം പടിലാഭത്ഥായ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞം പടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം. ഇമാ അട്ഠ സങ്ഖാരുപേക്ഖാ സമഥവസേന ഉപ്പജ്ജന്തി.

കതമാ ദസ സങ്ഖാരുപേക്ഖാ വിപസ്സനാവസേന ഉപ്പജ്ജന്തി? സോതാപത്തിമഗ്ഗം പടിലാഭത്ഥായ ഉപ്പാദം പവത്തം നിമിത്തം ആയൂഹനം പടിസന്ധിം ഗതിം നിബ്ബത്തിം ഉപപത്തിം ജാതിം ജരം ബ്യാധിം മരണം സോകം പരിദേവം ഉപായാസം പടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം. സോതാപത്തിഫലസമാപത്തത്ഥായ ഉപ്പാദം പവത്തം നിമിത്തം ആയൂഹനം പടിസന്ധിം…പേ… പടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം. സകദാഗാമിമഗ്ഗം പടിലാഭത്ഥായ…പേ… സകദാഗാമിഫലസമാപത്തത്ഥായ…പേ… അനാഗാമിമഗ്ഗം പടിലാഭത്ഥായ…പേ… അനാഗാമിഫലസമാപത്തത്ഥായ …പേ… അരഹത്തമഗ്ഗം പടിലാഭത്ഥായ ഉപ്പാദം പവത്തം നിമിത്തം ആയൂഹനം പടിസന്ധിം ഗതിം നിബ്ബത്തിം ഉപപത്തിം ജാതിം ജരം ബ്യാധിം മരണം സോകം പരിദേവം ഉപായാസം പടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം. അരഹത്തഫലസമാപത്തത്ഥായ…പേ… സുഞ്ഞതവിഹാരസമാപത്തത്ഥായ…പേ… അനിമിത്തവിഹാരസമാപത്തത്ഥായ ഉപ്പാദം പവത്തം നിമിത്തം ആയൂഹനം പടിസന്ധിം…പേ… പടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം. ഇമാ ദസ സങ്ഖാരുപേക്ഖാ വിപസ്സനാവസേന ഉപ്പജ്ജന്തി.

൫൮. കതി സങ്ഖാരുപേക്ഖാ കുസലാ, കതി അകുസലാ, കതി അബ്യാകതാ? പന്നരസ സങ്ഖാരുപേക്ഖാ കുസലാ, തിസ്സോ സങ്ഖാരുപേക്ഖാ അബ്യാകതാ. നത്ഥി സങ്ഖാരുപേക്ഖാ അകുസലാ.

പടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ, അട്ഠ ചിത്തസ്സ ഗോചരാ;

പുഥുജ്ജനസ്സ ദ്വേ ഹോന്തി, തയോ സേക്ഖസ്സ ഗോചരാ;

തയോ ച വീതരാഗസ്സ, യേഹി ചിത്തം വിവട്ടതി.

അട്ഠ സമാധിസ്സ പച്ചയാ, ദസ ഞാണസ്സ ഗോചരാ;

അട്ഠാരസ സങ്ഖാരുപേക്ഖാ, തിണ്ണം വിമോക്ഖാന പച്ചയാ.

ഇമേ അട്ഠാരസാകാരാ, പഞ്ഞാ യസ്സ പരിച്ചിതാ;

കുസലോ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു, നാനാദിട്ഠീസു ന കമ്പതീതി.

തം ഞാതട്ഠേന ഞാണം, പജാനനട്ഠേന പഞ്ഞാ. തേന വുച്ചതി – ‘‘മുഞ്ചിതുകമ്യതാപടിസങ്ഖാസന്തിട്ഠനാ പഞ്ഞാ സങ്ഖാരുപേക്ഖാസു ഞാണം’’.

സങ്ഖാരുപേക്ഖാഞാണനിദ്ദേസോ നവമോ.