൧൯. ധമ്മനാനത്തഞാണനിദ്ദേസോ

൭൩. കഥം നവധമ്മവവത്ഥാനേ പഞ്ഞാ ധമ്മനാനത്തേ ഞാണം? കഥം ധമ്മേ വവത്ഥേതി? കാമാവചരേ ധമ്മേ കുസലതോ വവത്ഥേതി, അകുസലതോ വവത്ഥേതി, അബ്യാകതതോ വവത്ഥേതി. രൂപാവചരേ ധമ്മേ കുസലതോ വവത്ഥേതി, അബ്യാകതതോ വവത്ഥേതി. അരൂപാവചരേ ധമ്മേ കുസലതോ വവത്ഥേതി, അബ്യാകതതോ വവത്ഥേതി. അപരിയാപന്നേ ധമ്മേ കുസലതോ വവത്ഥേതി, അബ്യാകതതോ വവത്ഥേതി.

കഥം കാമാവചരേ ധമ്മേ കുസലതോ വവത്ഥേതി, അകുസലതോ വവത്ഥേതി, അബ്യാകതതോ വവത്ഥേതി? ദസ കുസലകമ്മപഥേ കുസലതോ വവത്ഥേതി, ദസ അകുസലകമ്മപഥേ അകുസലതോ വവത്ഥേതി, രൂപഞ്ച വിപാകഞ്ച കിരിയഞ്ച അബ്യാകതതോ വവത്ഥേതി – ഏവം കാമാവചരേ ധമ്മേ കുസലതോ വവത്ഥേതി, അകുസലതോ വവത്ഥേതി, അബ്യാകതതോ വവത്ഥേതി.

കഥം രൂപാവചരേ ധമ്മേ കുസലതോ വവത്ഥേതി, അബ്യാകതതോ വവത്ഥേതി? ഇധട്ഠസ്സ ചത്താരി ഝാനാനി കുസലതോ വവത്ഥേതി, തത്രൂപപന്നസ്സ ചത്താരി ഝാനാനി അബ്യാകതതോ വവത്ഥേതി – ഏവം രൂപാവചരേ ധമ്മേ കുസലതോ വവത്ഥേതി, അബ്യാകതതോ വവത്ഥേതി.

കഥം അരൂപാവചരേ ധമ്മേ കുസലതോ വവത്ഥേതി, അബ്യാകതതോ വവത്ഥേതി? ഇധട്ഠസ്സ ചതസ്സോ അരൂപാവചരസമാപത്തിയോ കുസലതോ വവത്ഥേതി, തത്രൂപപന്നസ്സ ചതസ്സോ അരൂപാവചരസമാപത്തിയോ അബ്യാകതതോ വവത്ഥേതി – ഏവം അരൂപാവചരേ ധമ്മേ കുസലതോ വവത്ഥേതി, അബ്യാകതതോ വവത്ഥേതി.

കഥം അപരിയാപന്നേ ധമ്മേ കുസലതോ വവത്ഥേതി, അബ്യാകതതോ വവത്ഥേതി? ചത്താരോ അരിയമഗ്ഗേ കുസലതോ വവത്ഥേതി, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി നിബ്ബാനഞ്ച അബ്യാകതതോ വവത്ഥേതി – ഏവം അപരിയാപന്നേ ധമ്മേ കുസലതോ വവത്ഥേതി, അബ്യാകതതോ വവത്ഥേതി. ഏവം ധമ്മേ വവത്ഥേതി.

നവ പാമോജ്ജമൂലകാ ധമ്മാ. അനിച്ചതോ മനസികരോതോ പാമോജ്ജം ജായതി, പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി, പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി, പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദേതി, സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. സമാഹിതേ ചിത്തേ യഥാഭൂതം പജാനാതി പസ്സതി. യഥാഭൂതം ജാനം പസ്സം നിബ്ബിന്ദതി, നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി, വിരാഗാ വിമുച്ചതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ പാമോജ്ജം ജായതി…പേ… അനത്തതോ മനസികരോതോ പാമോജ്ജം ജായതി…പേ… വിമുച്ചതി.

രൂപം അനിച്ചതോ മനസികരോതോ പാമോജ്ജം ജായതി…പേ… രൂപം ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ…പേ… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… ചക്ഖും…പേ… ജരാമരണം അനിച്ചതോ മനസികരോതോ പാമോജ്ജം ജായതി…പേ… ജരാമരണം ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ പാമോജ്ജം ജായതി…പേ… ജരാമരണം അനത്തതോ മനസികരോതോ പാമോജ്ജം ജായതി, പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി, പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി, പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദേതി, സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. സമാഹിതേ ചിത്തേ യഥാഭൂതം പജാനാതി പസ്സതി. യഥാഭൂതം ജാനം പസ്സം നിബ്ബിന്ദതി, നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി, വിരാഗാ വിമുച്ചതി. ഇമേ നവ പാമോജ്ജമൂലകാ ധമ്മാ.

൭൪. നവ യോനിസോ മനസികാരമൂലകാ ധമ്മാ. അനിച്ചതോ യോനിസോ മനസികരോതോ പാമോജ്ജം ജായതി, പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി, പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി, പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദേതി, സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. സമാഹിതേന ചിത്തേന ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. ദുക്ഖതോ യോനിസോ മനസികരോതോ പാമോജ്ജം ജായതി, പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി, പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി, പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദേതി, സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. സമാഹിതേന ചിത്തേന ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. അനത്തതോ യോനിസോ മനസികരോതോ പാമോജ്ജം ജായതി…പേ….

രൂപം അനിച്ചതോ യോനിസോ മനസികരോതോ പാമോജ്ജം ജായതി…പേ… രൂപം ദുക്ഖതോ യോനിസോ മനസികരോതോ പാമോജ്ജം ജായതി…പേ… രൂപം അനത്തതോ യോനിസോ മനസികരോതോ പാമോജ്ജം ജായതി…പേ… വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം… ചക്ഖും…പേ… ജരാമരണം അനിച്ചതോ യോനിസോ മനസികരോതോ പാമോജ്ജം ജായതി…പേ… ജരാമരണം ദുക്ഖതോ യോനിസോ മനസികരോതോ പാമോജ്ജം ജായതി…പേ… ജരാമരണം അനത്തതോ യോനിസോ മനസികരോതോ പാമോജ്ജം ജായതി, പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി, പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി, പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദേതി, സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. സമാഹിതേന ചിത്തേന ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. ഇമേ നവ യോനിസോ മനസികാരമൂലകാ ധമ്മാ.

നവ നാനത്താ – ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്തം, വേദനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്തം, പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ലാഭനാനത്തം – ഇമേ നവ നാനത്താ. തം ഞാതട്ഠേന ഞാണം, പജാനനട്ഠേന പഞ്ഞാ. തേന വുച്ചതി – ‘‘നവധമ്മവവത്ഥാനേ പഞ്ഞാ ധമ്മനാനത്തേ ഞാണം’’.

ധമ്മനാനത്തഞാണനിദ്ദേസോ ഏകൂനവീസതിമോ.