൧൮. ഭൂമിനാനത്തഞാണനിദ്ദേസോ

൭൨. കഥം ചതുധമ്മവവത്ഥാനേ പഞ്ഞാ ഭൂമിനാനത്തേ ഞാണം? ചതസ്സോ ഭൂമിയോ – കാമാവചരാ ഭൂമി, രൂപാവചരാ ഭൂമി, അരൂപാവചരാ ഭൂമി, അപരിയാപന്നാ ഭൂമി. കതമാ കാമാവചരാ ഭൂമി? ഹേട്ഠതോ അവീചിനിരയം പരിയന്തം കരിത്വാ ഉപരിതോ പരനിമ്മിതവസവത്തീ ദേവേ [പരനിമ്മിതവസവത്തിദേവേ (ക.)] അന്തോകരിത്വാ യം ഏതസ്മിം അന്തരേ ഏത്ഥാവചരാ ഏത്ഥ പരിയാപന്നാ ഖന്ധധാതുആയതനാ രൂപം വേദനാ സഞ്ഞാ സങ്ഖാരാ വിഞ്ഞാണം – അയം കാമാവചരാ ഭൂമി.

കതമാ രൂപാവചരാ ഭൂമി? ഹേട്ഠതോ ബ്രഹ്മലോകം പരിയന്തം കരിത്വാ ഉപരിതോ അകനിട്ഠേ ദേവേ അന്തോകരിത്വാ യം ഏതസ്മിം അന്തരേ ഏത്ഥാവചരാ ഏത്ഥ പരിയാപന്നാ സമാപന്നസ്സ വാ ഉപപന്നസ്സ വാ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരിസ്സ വാ ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ – അയം രൂപാവചരാ ഭൂമി.

കതമാ അരൂപാവചരാ ഭൂമി? ഹേട്ഠതോ ആകാസാനഞ്ചായതനൂപഗേ ദേവേ പരിയന്തം കരിത്വാ ഉപരിതോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനൂപഗേ ദേവേ അന്തോകരിത്വാ യം ഏതസ്മിം അന്തരേ ഏത്ഥാവചരാ ഏത്ഥ പരിയാപന്നാ സമാപന്നസ്സ വാ ഉപപന്നസ്സ വാ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരിസ്സ വാ ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ – അയം അരൂപാവചരാ ഭൂമി.

കതമാ അപരിയാപന്നാ ഭൂമി? അപരിയാപന്നാ മഗ്ഗാ ച മഗ്ഗഫലാനി ച അസങ്ഖതാ ച ധാതു – അയം അപരിയാപന്നാ ഭൂമി. ഇമാ ചതസ്സോ ഭൂമിയോ.

അപരാപി ചതസ്സോ ഭൂമിയോ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനാ, ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ, ചത്താരി ഝാനാനി, ചതസ്സോ അപ്പമഞ്ഞായോ, ചതസ്സോ അരൂപസമാപത്തിയോ, ചതസ്സോ പടിസമ്ഭിദാ, ചതസ്സോ പടിപദാ, ചത്താരി ആരമ്മണാനി, ചത്താരോ അരിയവംസാ, ചത്താരി സങ്ഗഹവത്ഥൂനി, ചത്താരി ചക്കാനി, ചത്താരി ധമ്മപദാനി – ഇമാ ചതസ്സോ ഭൂമിയോ. തം ഞാതട്ഠേന ഞാണം, പജാനനട്ഠേന പഞ്ഞാ. തേന വുച്ചതി – ‘‘ചതുധമ്മവവത്ഥാനേ പഞ്ഞാ ഭൂമിനാനത്തേ ഞാണം’’.

ഭൂമിനാനത്തഞാണനിദ്ദേസോ അട്ഠാരസമോ.