൧൦. നിബ്ബാനരൂപസണ്ഠാനപഞ്ഹോ

൧൦. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘നിബ്ബാനം നിബ്ബാന’ന്തി യം വദേസി, സക്കാ പന തസ്സ നിബ്ബാനസ്സ രൂപം വാ സണ്ഠാനം വാ വയം വാ പമാണം വാ ഓപമ്മേന വാ കാരണേന വാ ഹേതുനാ വാ നയേന വാ ഉപദസ്സയിതു’’ന്തി? ‘‘അപ്പടിഭാഗം, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം, ന സക്കാ നിബ്ബാനസ്സ രൂപം വാ സണ്ഠാനം വാ വയം വാ പമാണം വാ ഓപമ്മേന വാ കാരണേന വാ ഹേതുനാ വാ നയേന വാ ഉപദസ്സയിതു’’ന്തി. ‘‘ഏതമ്പാഹം, ഭന്തേ നാഗസേന, ന സമ്പടിച്ഛാമി, യം അത്ഥിധമ്മസ്സ നിബ്ബാനസ്സ രൂപം വാ സണ്ഠാനം വാ വയം വാ പമാണം വാ ഓപമ്മേന വാ കാരണേന വാ ഹേതുനാ വാ നയേന വാ അപഞ്ഞാപനം, കാരണേന മം സഞ്ഞാപേഹീ’’തി. ‘‘ഹോതു, മഹാരാജ, കാരണേന തം സഞ്ഞാപേസ്സാമി. അത്ഥി, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദോ നാമാ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, അത്ഥേസോ മഹാസമുദ്ദോ’’തി. ‘‘സചേ തം, മഹാരാജ, കോചി ഏവം പുച്ഛേയ്യ ‘കിത്തകം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദേ ഉദകം, കതി പന തേ സത്താ, യേ മഹാസമുദ്ദേ പടിവസന്തീ’തി, ഏവം പുട്ഠോ ത്വം, മഹാരാജ, കിന്തി തസ്സ ബ്യാകരേയ്യാസീ’’തി? ‘‘സചേ മം, ഭന്തേ, കോചി ഏവം പുച്ഛേയ്യ ‘കിത്തകം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദേ ഉദകം, കതി പന തേ സത്താ, യേ മഹാസമുദ്ദേ പടിവസന്തീ’തി, തമഹം, ഭന്തേ, ഏവം വദേയ്യം ‘അപുച്ഛിതബ്ബം മം ത്വം അമ്ഭോ പുരിസ പുച്ഛസി, നേസാ പുച്ഛാ കേനചി പുച്ഛിതബ്ബാ, ഠപനീയോ ഏസോ പഞ്ഹോ. അവിഭത്തോ ലോകക്ഖായികേഹി മഹാസമുദ്ദോ, ന സക്കാ മഹാസമുദ്ദേ ഉദകം പരിമിനിതും സത്താ വാ യേ തത്ഥ വാസമുപഗതാതി ഏവാഹം ഭന്തേ തസ്സ പടിവചനം ദദേയ്യ’’’ന്തി.

‘‘കിസ്സ പന, ത്വം മഹാരാജ, അത്ഥിധമ്മേ മഹാസമുദ്ദേ ഏവം പടിവചനം ദദേയ്യാസി, നനു വിഗണേത്വാ [മിനിത്വാ (ക.)] തസ്സ ആചിക്ഖിതബ്ബം ‘ഏത്തകം മഹാസമുദ്ദേ ഉദകം, ഏത്തകാ ച സത്താ മഹാസമുദ്ദേ പടിവസന്തീ’’തി? ‘‘ന സക്കാ, ഭന്തേ, അവിസയോ ഏസോ പഞ്ഹോ’’തി.

‘‘യഥാ, മഹാരാജ, അത്ഥിധമ്മേ യേവ മഹാസമുദ്ദേ ന സക്കാ ഉദകം പരിഗണേതും [പരിമിനിതും (ക.)] സത്താ വാ യേ തത്ഥ വാസമുപഗതാ, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, അത്ഥിധമ്മസ്സേവ നിബ്ബാനസ്സ ന സക്കാ രൂപം വാ സണ്ഠാനം വാ വയം വാ പമാണം വാ ഓപമ്മേന വാ കാരണേന വാ ഹേതുനാ വാ നയേന വാ ഉപദസ്സയിതും, വിഗണേയ്യ, മഹാരാജ, ഇദ്ധിമാ ചേതോവസിപ്പത്തോ മഹാസമുദ്ദേ ഉദകം തത്രാസയേ ച സത്തേ, ന ത്വേവ സോ ഇദ്ധിമാ ചേതോവസിപ്പത്തോ സക്കുണേയ്യ നിബ്ബാനസ്സ രൂപം വാ സണ്ഠാനം വാ വയം വാ പമാണം വാ ഓപമ്മേന വാ കാരണേന വാ ഹേതുനാ വാ നയേന വാ ഉപദസ്സയിതും.

‘‘അപരമ്പി, മഹാരാജ, ഉത്തരിം കാരണം സുണോഹി, അത്ഥിധമ്മസ്സേവ നിബ്ബാനസ്സ ന സക്കാ രൂപം വാ സണ്ഠാനം വാ വയം വാ പമാണം വാ ഓപമ്മേന വാ കാരണേന വാ ഹേതുനാ വാ നയേന വാ ഉപദസ്സയിതുന്തി. അത്ഥി, മഹാരാജ, ദേവേസു അരൂപകായികാ നാമ ദേവാ’’തി. ‘‘ആമ, ഭന്തേ, സുയ്യതി ‘അത്ഥി ദേവേസു അരൂപകായികാ നാമ ദേവാ’’’തി. ‘‘സക്കാ പന, മഹാരാജ, തേസം അരൂപകായികാനം ദേവാനം രൂപം വാ സണ്ഠാനം വാ വയം വാ പമാണം വാ ഓപമ്മേന വാ കാരണേന വാ ഹേതുനാ വാ നയേന വാ ഉപദസ്സയിതു’’ന്തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ’’തി. ‘‘തേന ഹി, മഹാരാജ, നത്ഥി അരൂപകായികാ ദേവാ’’തി? ‘‘അത്ഥി, ഭന്തേ, അരൂപകായികാ ദേവാ, ന ച സക്കാ തേസം രൂപം വാ സണ്ഠാനം വാ വയം വാ പമാണം വാ ഓപമ്മേന വാ കാരണേന വാ ഹേതുനാ വാ നയേന വാ ഉപദസ്സയിതു’’ന്തി. ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, അത്ഥിസത്താനം യേവ അരൂപകായികാനം ദേവാനം ന സക്കാ രൂപം വാ സണ്ഠാനം വാ വയം വാ പമാണം വാ ഓപമ്മേന വാ കാരണേന വാ ഹേതുനാ വാ നയേന വാ ഉപദസ്സയിതും, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, അത്ഥിധമ്മസ്സേവ നിബ്ബാനസ്സ ന സക്കാ രൂപം വാ സണ്ഠാനം വാ വയം വാ പമാണം വാ ഓപമ്മേന വാ കാരണേന വാ ഹേതുനാ വാ നയേന വാ ഉപദസ്സയിതു’’ന്തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ഹോതു ഏകന്തസുഖം നിബ്ബാനം, ന ച സക്കാ തസ്സ രൂപം വാ സണ്ഠാനം വാ വയം വാ പമാണം വാ ഓപമ്മേന വാ കാരണേന വാ ഹേതുനാ വാ നയേന വാ ഉപദസ്സയിതും. അത്ഥി പന, ഭന്തേ, നിബ്ബാനസ്സ ഗുണം അഞ്ഞേഹി അനുപവിട്ഠം കിഞ്ചി ഓപമ്മനിദസ്സനമത്ത’’ന്തി? ‘‘സരൂപതോ, മഹാരാജ, നത്ഥി, ഗുണതോ പന സക്കാ കിഞ്ചി ഓപമ്മനിദസ്സനമത്തം ഉപദസ്സയിതു’’ന്തി. ‘‘സാധു, ഭന്തേ നാഗസേന, യഥാഹം ലഭാമി നിബ്ബാനസ്സ ഗുണതോപി ഏകദേസപരിദീപനമത്തം, തഥാ സീഘം ബ്രൂഹി, നിബ്ബാപേഹി മേ ഹദയപരിളാഹം വിനയ സീതലമധുരവചനമാലുതേനാ’’തി.

‘‘പദുമസ്സ, മഹാരാജ, ഏകോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ, ഉദകസ്സ ദ്വേ ഗുണാ, അഗദസ്സ തയോ ഗുണാ, മഹാസമുദ്ദസ്സ ചത്താരോ ഗുണാ, ഭോജനസ്സ പഞ്ച ഗുണാ, ആകാസസ്സ ദസ ഗുണാ, മണിരതനസ്സ തയോ ഗുണാ, ലോഹിതചന്ദനസ്സ തയോ ഗുണാ, സപ്പിമണ്ഡസ്സ തയോ ഗുണാ, ഗിരിസിഖരസ്സ പഞ്ച ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘പദുമസ്സ ഏകോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ’തി യം വദേസി, കതമോ പദുമസ്സ ഏകോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, പദുമം അനുപലിത്തം ഉദകേന, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം സബ്ബകിലേസേഹി അനുപലിത്തം. അയം, മഹാരാജ, പദുമസ്സ ഏകോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ഉദകസ്സ ദ്വേ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’തി യം വദേസി, കതമേ ഉദകസ്സ ദ്വേ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ഉദകം സീതലം പരിളാഹനിബ്ബാപനം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം സീതലം സബ്ബകിലേസപരിളാഹനിബ്ബാപനം. അയം, മഹാരാജ, ഉദകസ്സ പഠമോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഉദകം കിലന്തതസിതപിപാസിതഘമ്മാഭിതത്താനം ജനപസുപജാനം പിപാസാവിനയനം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം കാമതണ്ഹാഭവതണ്ഹാവിഭവതണ്ഹാപിപാസാവിനയനം. അയം, മഹാരാജ, ഉദകസ്സ ദുതിയോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. ഇമേ ഖോ, മഹാരാജ, ഉദകസ്സ ദ്വേ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘അഗദസ്സ തയോ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’തി യം വദേസി, കതമേ അഗദസ്സ തയോ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, അഗദോ വിസപീളിതാനം സത്താനം പടിസരണം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം കിലേസവിസപീളിതാനം സത്താനം പടിസരണം. അയം, മഹാരാജ, അഗദസ്സ പഠമോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, അഗദോ രോഗാനം അന്തകരോ, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം സബ്ബദുക്ഖാനം അന്തകരം. അയം, മഹാരാജ, അഗദസ്സ ദുതിയോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, അഗദോ അമതം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം അമതം. അയം, മഹാരാജ, അഗദസ്സ തതിയോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. ഇമേ ഖോ, മഹാരാജ, അഗദസ്സ തയോ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘മഹാസമുദ്ദസ്സ ചത്താരോ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’തി യം വദേസി, കതമേ മഹാസമുദ്ദസ്സ ചത്താരോ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദോ സുഞ്ഞോ സബ്ബകുണപേഹി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം സുഞ്ഞം സബ്ബകിലേസകുണപേഹി. അയം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദസ്സ പഠമോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദോ മഹന്തോ അനോരപാരോ, ന പരിപൂരതി സബ്ബസവന്തീഹി, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം മഹന്തം അനോരപാരം, ന പൂരതി സബ്ബസത്തേഹി. അയം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദസ്സ ദുതിയോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദോ മഹന്താനം ഭൂതാനം ആവാസോ, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം മഹന്താനം അരഹന്താനം വിമലഖീണാസവബലപ്പത്തവസീഭൂതമഹാഭൂതാനം ആവാസോ. അയം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദസ്സ തതിയോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദോ അപരിമിതവിവിധവിപുലവീചിപുപ്ഫസംകുസുമിതോ, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം അപരിമിതവിവിധവിപുലപരിസുദ്ധവിജ്ജാവിമുത്തിപുപ്ഫസംകുസുമിതം. അയം, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദസ്സ ചതുത്ഥോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. ഇമേ ഖോ, മഹാരാജ, മഹാസമുദ്ദസ്സ ചത്താരോ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ഭോജനസ്സ പഞ്ച ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’തി യം വദേസി, കതമേ ഭോജനസ്സ പഞ്ച ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ഭോജനം സബ്ബസത്താനം ആയുധാരണം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം സച്ഛികതം ജരാമരണനാസനതോ ആയുധാരണം. അയം, മഹാരാജ, ഭോജനസ്സ പഠമോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഭോജനം സബ്ബസത്താനം ബലവഡ്ഢനം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം സച്ഛികതം സബ്ബസത്താനം ഇദ്ധിബലവഡ്ഢനം. അയം, മഹാരാജ, ഭോജനസ്സ ദുതിയോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഭോജനം സബ്ബസത്താനം വണ്ണജനനം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം സച്ഛികതം സബ്ബസത്താനം ഗുണവണ്ണജനനം. അയം, മഹാരാജ, ഭോജനസ്സ തതിയോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഭോജനം സബ്ബസത്താനം ദരഥവൂപസമനം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം സച്ഛികതം സബ്ബസത്താനം സബ്ബകിലേസദരഥവൂപസമനം. അയം, മഹാരാജ, ഭോജനസ്സ ചതുത്ഥോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഭോജനം സബ്ബസത്താനം ജിഘച്ഛാദുബ്ബല്യപടിവിനോദനം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം സച്ഛികതം സബ്ബസത്താനം സബ്ബദുക്ഖജിഘച്ഛാദുബ്ബല്യപടിവിനോദനം. അയം, മഹാരാജ, ഭോജനസ്സ പഞ്ചമോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. ഇമേ ഖോ, മഹാരാജ, ഭോജനസ്സ പഞ്ച ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ആകാസസ്സ ദസ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’തി യം വദേസി, കതമേ ആകാസസ്സ ദസ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ആകാസോ ന ജായതി, ന ജീയതി, ന മീയതി, ന ചവതി, ന ഉപ്പജ്ജതി, ദുപ്പസഹോ, അചോരാഹരണോ, അനിസ്സിതോ, വിഹഗഗമനോ, നിരാവരണോ, അനന്തോ. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം ന ജായതി, ന ജീയതി, ന മീയതി, ന ചവതി, ന ഉപ്പജ്ജതി, ദുപ്പസഹം, അചോരാഹരണം, അനിസ്സിതം, അരിയഗമനം, നിരാവരണം, അനന്തം. ഇമേ ഖോ, മഹാരാജ, ആകാസസ്സ ദസ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘മണിരതനസ്സ തയോ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’തി യം വദേസി, കതമേ മണിരതനസ്സ തയോ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, മണിരതനം കാമദദം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം കാമദദം. അയം, മഹാരാജ, മണിരതനസ്സ പഠമോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, മണിരതനം ഹാസകരം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം ഹാസകരം. അയം, മഹാരാജ, മണിരതനസ്സ ദുതിയോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, മണിരതനം ഉജ്ജോതത്തകരം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം ഉജ്ജോതത്തകരം [ഉജ്ജോതത്ഥകരം (സീ. പീ.), ഉജ്ജോതിതത്ഥകരം (സ്യാ.)]. അയം, മഹാരാജ, മണിരതനസ്സ തതിയോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. ഇമേ ഖോ, മഹാരാജ, മണിരതനസ്സ തയോ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ലോഹിതചന്ദനസ്സ തയോ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’തി യം വദേസി, കതമേ ലോഹിതചന്ദനസ്സ തയോ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ലോഹിതചന്ദനം ദുല്ലഭം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം ദുല്ലഭം. അയം, മഹാരാജ, ലോഹിതചന്ദനസ്സ പഠമോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, ലോഹിതചന്ദനം അസമസുഗന്ധം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം അസമസുഗന്ധം. അയം, മഹാരാജ, ലോഹിതചന്ദനസ്സ ദുതിയോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, ലോഹിതചന്ദനം സജ്ജനപസത്ഥം [സബ്ബജനപസത്ഥം (സ്യാ.)], ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം അരിയസജ്ജനപസത്ഥം. അയം, മഹാരാജ, ലോഹിതചന്ദനസ്സ തതിയോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. ഇമേ ഖോ, മഹാരാജ, ലോഹിതചന്ദനസ്സ തയോ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘സപ്പിമണ്ഡസ്സ തയോ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’തി യം വദേസി, കതമേ സപ്പിമണ്ഡസ്സ തയോ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, സപ്പിമണ്ഡോ വണ്ണസമ്പന്നോ, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം ഗുണവണ്ണസമ്പന്നം. അയം, മഹാരാജ, സപ്പിമണ്ഡസ്സ പഠമോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, സപ്പിമണ്ഡോ ഗന്ധസമ്പന്നോ, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം സീലഗന്ധസമ്പന്നം. അയം, മഹാരാജ, സപ്പിമണ്ഡസ്സ ദുതിയോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, സപ്പിമണ്ഡോ രസസമ്പന്നോ, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം രസസമ്പന്നം. അയം, മഹാരാജ, സപ്പിമണ്ഡസ്സ തതിയോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. ഇമേ ഖോ, മഹാരാജ, സപ്പിമണ്ഡസ്സ തയോ ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി.

‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ‘ഗിരിസിഖരസ്സ പഞ്ച ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’തി യം വദേസി, കതമേ ഗിരിസിഖരസ്സ പഞ്ച ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി? ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ഗിരിസിഖരം അച്ചുഗ്ഗതം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം അച്ചുഗതം. അയം, മഹാരാജ, ഗിരിസിഖരസ്സ പഠമോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഗിരിസിഖരം അചലം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം അചലം. അയം, മഹാരാജ, ഗിരിസിഖരസ്സ ദുതിയോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഗിരിസിഖരം ദുരധിരോഹം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം ദുരധിരോഹം സബ്ബകിലേസാനം. അയം, മഹാരാജ, ഗിരിസിഖരസ്സ തതിയോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഗിരിസിഖരം സബ്ബബീജാനം അവിരൂഹനം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം സബ്ബകിലേസാനം അവിരൂഹനം. അയം, മഹാരാജ, ഗിരിസിഖരസ്സ ചതുത്ഥോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. പുന ചപരം, മഹാരാജ, ഗിരിസിഖരം അനുനയപ്പടിഘവിപ്പമുത്തം, ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, നിബ്ബാനം അനുനയപ്പടിഘവിപ്പമുത്തം. അയം, മഹാരാജ, ഗിരിസിഖരസ്സ പഞ്ചമോ ഗുണോ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠോ. ഇമേ ഖോ, മഹാരാജ, ഗിരിസിഖരസ്സ പഞ്ച ഗുണാ നിബ്ബാനം അനുപവിട്ഠാ’’തി. ‘‘സാധു, ഭന്തേ നാഗസേന, ഏവമേതം തഥാ സമ്പടിച്ഛാമീ’’തി.

നിബ്ബാനരൂപസണ്ഠാനപഞ്ഹോ ദസമോ.