൧. നിപ്പപഞ്ചപഞ്ഹോ

൧. ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ഭാസിതമ്പേതം ഭഗവതാ ‘നിപ്പപഞ്ചാരാമാ, ഭിക്ഖവേ, വിഹരഥ നിപ്പപഞ്ചരതിനോ’തി, കതമം തം നിപ്പപഞ്ച’’ന്തി? ‘‘സോതാപത്തിഫലം, മഹാരാജ, നിപ്പപഞ്ചം, സകദാഗാമിഫലം നിപ്പപഞ്ചം, അനാഗാമിഫലം നിപ്പപഞ്ചം, അരഹത്തഫലം നിപ്പപഞ്ച’’ന്തി.

‘‘യദി, ഭന്തേ നാഗസേന, സോതാപത്തിഫലം നിപ്പപഞ്ചം, സകദാഗാമിഅനാഗാമിഅരഹത്തഫലം നിപ്പപഞ്ചം, കിസ്സ പന ഇമേ ഭിക്ഖൂ ഉദ്ദിസന്തി പരിപുച്ഛന്തി സുത്തം ഗേയ്യം വേയ്യാകരണം ഗാഥം ഉദാനം ഇതിവുത്തകം ജാതകം അബ്ഭുതധമ്മം വേദല്ലം, നവകമ്മേന പലിബുജ്ഝന്തി ദാനേന ച പൂജായ ച, നനു തേ ജിനപ്പടിക്ഖിത്തം കമ്മം കരോതീ’’തി?

‘‘യേ തേ, മഹാരാജ, ഭിക്ഖൂ ഉദ്ദിസന്തി പരിപുച്ഛന്തി സുത്തം ഗേയ്യം വേയ്യാകരണം ഗാഥം ഉദാനം ഇതിവുത്തകം ജാതകം അബ്ഭുതധമ്മം വേദല്ലം, നവകമ്മേന പലിബുജ്ഝന്തി ദാനേന ച പൂജായ ച, സബ്ബേ തേ നിപ്പപഞ്ചസ്സ പത്തിയാ കരോന്തി. യേ തേ, മഹാരാജ, സഭാവപരിസുദ്ധാ പുബ്ബേ വാസിതവാസനാ, തേ ഏകചിത്തക്ഖണേന നിപ്പപച ഹോന്തി. യേ പന തേ ഭിക്ഖൂ മഹാരജക്ഖാ, തേ ഇമേഹി പയോഗേഹി നിപ്പപഞ്ചാ ഹോന്തി.

‘‘യഥാ, മഹാരാജ, ഏകോ പുരിസോ ഖേത്തേ ബീജം രോപേത്വാ അത്തനോ യഥാബലവീരിയേന വിനാ പാകാരവതിയാ ധഞ്ഞം ഉദ്ധരേയ്യ, ഏകോ പുരിസോ ഖേത്തേ ബീജം രോപേത്വാ വനം പവിസിത്വാ കട്ഠഞ്ച സാഖഞ്ച ഛിന്ദിത്വാ വതിപാകാരം കത്വാ ധഞ്ഞം ഉദ്ധരേയ്യ. യാ തത്ഥ തസ്സ വതിപാകാരപരിയേസനാ, സാ ധഞ്ഞത്ഥായ. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യേ തേ സഭാവപരിസുദ്ധാ പുബ്ബേ വാസിതവാസനാ, തേ ഏകചിത്തക്ഖണേന നിപ്പപഞ്ചാ ഹോന്തി, വിനാ വതിപാകാരം പുരിസോ വിയ ധഞ്ഞുദ്ധാരോ. യേ പന തേ ഭിക്ഖൂ മഹാരജക്ഖാ, തേ ഇമേഹി പയോഗേഹി നിപ്പപഞ്ചാ ഹോന്തി, വതിപാകാരം കത്വാ പുരിസോ വിയ ധഞ്ഞുദ്ധാരോ.

‘‘യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, പുരിസോ മഹതിമഹന്തേ അമ്ബരുക്ഖമത്ഥകേ ഫലപിണ്ഡി ഭവേയ്യ, അഥ തത്ഥ യോ കോചി ഇദ്ധിമാ ആഗന്ത്വാ തസ്സ ഫലം ഹരേയ്യ, യോ പന തത്ഥ അനിദ്ധിമാ, സോ കട്ഠഞ്ച വല്ലിഞ്ച ഛിന്ദിത്വാ നിസ്സേണിം ബന്ധിത്വാ തായ തം രുക്ഖം അഭിരുഹിത്വാ ഫലം ഹരേയ്യ. യാ തത്ഥ തസ്സ നിസ്സേണിപരിയേസനാ, സാ ഫലത്ഥായ. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യേ തേ സഭാവപരിസുദ്ധാ പുബ്ബേ വാസിതവാസനാ, തേ ഏകചിത്തക്ഖണേന നിപ്പപഞ്ചാ ഹോന്തി, ഇദ്ധിമാ വിയ രുക്ഖഫലം ഹരന്തോ. യേ പന തേ ഭിക്ഖൂ മഹാരജക്ഖാ, തേ ഇമിനാ പയോഗേന സച്ചാനി അഭിസമേന്തി, നിസ്സേണിയാ വിയ പുരിസോ രുക്ഖഫലം ഹരന്തോ.

‘‘യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, ഏകോ പുരിസോ അത്ഥകരണികോ ഏകകോ യേവ സാമികം ഉപഗന്ത്വാ അത്ഥം സാധേതി. ഏകോ ധനവാ ധനവസേന പരിസം വഡ്ഢേത്വാ പരിസായ അത്ഥം സാധേതി. യാ തത്ഥ തസ്സ പരിസപരിയേസനാ, സാ അത്ഥത്ഥായ. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, യേ തേ സഭാവപരിസുദ്ധാ പുബ്ബേ വാസിതവാസനാ, തേ ഏകചിത്തക്ഖണേന ഛസു അഭിഞ്ഞാസു വസിഭാവം പാപുണന്തി, പുരിസോ വിയ ഏകകോ അത്ഥസിദ്ധിം കരോന്തോ. യേ പന തേ ഭിക്ഖൂ മഹാരജക്ഖാ, തേ ഇമേഹി പയോഗേഹി സാമഞ്ഞത്ഥമഭിസാധേന്തി, പരിസായ വിയ പുരിസോ അത്ഥസിദ്ധിം കരോന്തോ.

‘‘ഉദ്ദേസോപി, മഹാരാജ, ബഹുകാരോ, പരിപുച്ഛാപി ബഹുകാരാ, നവകമ്മമ്പി ബഹുകാരം, ദാനമ്പി ബഹുകാരം, പൂജാപി ബഹുകാരാ തേസു തേസു കരണീയേസു. യഥാ, മഹാരാജ, പുരിസോ രാജൂപസേവീ കതാവീ അമച്ചഭടബലദോവാരികഅനീകട്ഠപാരിസജ്ജജനേഹി, തേ തസ്സ കരണീയേ അനുപ്പത്തേ സബ്ബേപി ഉപകാരാ ഹോന്തി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ഉദ്ദേസോപി ബഹുകാരോ, പരിപുച്ഛാപി ബഹുകാരാ, നവകമ്മമ്പി ബഹുകാരം, ദാനമ്പി ബഹുകാരം, പൂജാപി ബഹുകാരാ തേസു തേസു കരണീയേസു. യദി, മഹാരാജ, സബ്ബേപി അഭിജാതിപരിസുദ്ധാ ഭവേയ്യും, അനുസാസനേന [അനുസാസകേന (സീ. പീ.)] കരണീയം ന ഭവേയ്യ. യസ്മാ ച ഖോ, മഹാരാജ, സവനേന കരണീയം ഹോതി, ഥേരോ, മഹാരാജ, സാരിപുത്തോ അപരിമിതമസങ്ഖേയ്യകപ്പം ഉപാദായ ഉപചിതകുസലമൂലോ പഞ്ഞായ കോടിം ഗതോ, സോപി വിനാ സവനേന നാസക്ഖി ആസവക്ഖയം പാപുണിതും. തസ്മാ, മഹാരാജ, ബഹുകാരം സവനം, തഥാ ഉദ്ദേസോപി പരിപുച്ഛാപി. തസ്മാ ഉദ്ദേസപരിപുച്ഛാപി നിപ്പപഞ്ചാ സങ്ഖതാ’’തി. ‘‘സുനിജ്ഝാപിതോ, ഭന്തേ നാഗസേന, പഞ്ഹോ, ഏവമേതം തഥാ സമ്പടിച്ഛാമീ’’തി.

നിപ്പപഞ്ചപഞ്ഹോ പഠമോ.