൧. കതാധികാരസഫലപഞ്ഹോ

൧. അഥ ഖോ മിലിന്ദോ രാജാ കതാവകാസോ നിപച്ച ഗരുനോ പാദേ സിരസി അഞ്ജലിം കത്വാ ഏതദവോച ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, ഇമേ തിത്ഥിയാ ഏവം ഭണന്തി [വഞ്ചോ ഭവതി അഫലോ (സീ. പീ. ക.)] ‘യദി ബുദ്ധോ പൂജം സാദിയതി, ന പരിനിബ്ബുതോ ബുദ്ധോ സംയുത്തോ ലോകേന അന്തോഭവികോ ലോകസ്മിം ലോകസാധാരണോ, തസ്മാ തസ്സ കതോ അധികാരോ അവഞ്ഝോ ഭവതി സഫലോ. യദി പരിനിബ്ബുതോ വിസംയുത്തോ ലോകേന നിസ്സടോ സബ്ബഭവേഹി, തസ്സ പൂജാ നുപ്പജ്ജതി, പരിനിബ്ബുതോ ന കിഞ്ചി സാദിയതി, അസാദിയന്തസ്സ കതോ അധികാരോ വഞ്ഝോ ഭവതി അഫലോ’തി ഉഭതോ കോടികോ ഏസോ പഞ്ഹോ, നേസോ വിസയോ അപ്പത്തമാനസാനം, മഹന്താനം യേവേസോ വിസയോ, ഭിന്ദേതം ദിട്ഠിജാലം ഏകംസേ ഠപയ, തവേസോ പഞ്ഹോ അനുപ്പത്തോ, അനാഗതാനം ജിനപുത്താനം ചക്ഖും ദേഹി പരവാദനിഗ്ഗഹായാ’’തി.

ഥേരോ ആഹ ‘‘പരിനിബ്ബുതോ, മഹാരാജ, ഭഗവാ, ന ച ഭഗവാ പൂജം സാദിയതി, ബോധിമൂലേ യേവ തഥാഗതസ്സ സാദിയനാ പഹീനാ, കിം പന അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബുതസ്സ. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഥേരേന സാരിപുത്തേന ധമ്മസേനാപതിനാ –

‘‘‘പൂജിയന്താ [പൂജിതാ (സ്യാ.)] അസമസമാ, സദേവമാനുസേഹി തേ;

ന സാദിയന്തി സക്കാരം, ബുദ്ധാനം ഏസ ധമ്മതാ’’’തി.

രാജാ ആഹ ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, പുത്തോ വാ പിതുനോ വണ്ണം ഭാസതി, പിതാ വാ പുത്തസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, ന ചേതം കാരണം പരവാദാനം നിഗ്ഗഹായ, പസാദപ്പകാസനം നാമേതം, ഇങ്ഘ മേ ത്വം തത്ഥ കാരണം സമ്മാ ബ്രൂഹി സകവാദസ്സ പതിട്ഠാപനായ ദിട്ഠിജാലവിനിവേഠനായാ’’തി.

ഥേരോ ആഹ ‘‘പരിനിബ്ബുതോ, മഹാരാജ, ഭഗവാ, ന ച ഭഗവാ പൂജം സാദിയതി, അസാദിയന്തസ്സേവ തഥാഗതസ്സ ദേവമനുസ്സാ ധാതുരതനം വത്ഥും കരിത്വാ തഥാഗതസ്സ ഞാണരതനാരമ്മണേന സമ്മാപടിപത്തിം സേവന്താ തിസ്സോ സമ്പത്തിയോ പടിലഭന്തി.

‘‘യഥാ, മഹാരാജ, മഹതിമഹാഅഗ്ഗിക്ഖന്ധോ പജ്ജലിത്വാ നിബ്ബായേയ്യ, അപി നു ഖോ സോ, മഹാരാജ, മഹാഅഗ്ഗിക്ഖന്ധോ സാദിയതി തിണകട്ഠുപാദാന’’ന്തി? ‘‘ജലമാനോപി സോ, ഭന്തേ, മഹാഅഗ്ഗിക്ഖന്ധോ തിണകട്ഠുപാദാനം ന സാദിയതി, കിം പന നിബ്ബുതോ ഉപസന്തോ അചേതനോ സാദിയതി? ‘‘തസ്മിം പന, മഹാരാജ, അഗ്ഗിക്ഖന്ധേ ഉപരതേ ഉപസന്തേ ലോകേ അഗ്ഗി സുഞ്ഞോ ഹോതീ’’തി. ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, കട്ഠം അഗ്ഗിസ്സ വത്ഥു ഹോതി ഉപാദാനം, യേ കേചി മനുസ്സാ അഗ്ഗികാമാ, തേ അത്തനോ ഥാമബലവീരിയേന പച്ചത്തപുരിസകാരേന കട്ഠം മന്ഥയിത്വാ [മദ്ദിത്വാ (ക.)] അഗ്ഗിം നിബ്ബത്തേത്വാ തേന അഗ്ഗിനാ അഗ്ഗികരണീയാനി കമ്മാനി കരോന്തീ’’തി. ‘‘തേന ഹി, മഹാരാജ, തിത്ഥിയാനം വചനം മിച്ഛാ ഭവതി ‘അസാദിയന്തസ്സ കതോ അധികാരോ വഞ്ഝോ ഭവതി അഫലോ’തി.

‘‘യഥാ, മഹാരാജ, മഹതിമഹാഅഗ്ഗിക്ഖന്ധോ പജ്ജലി, ഏവമേവ ഭഗവാ ദസസഹസ്സിയാ [ദസസഹസ്സിമ്ഹി (സീ. പീ. ക.)] ലോകധാതുയാ ബുദ്ധസിരിയാ പജ്ജലി. യഥാ, മഹാരാജ, മഹതിമഹാഅഗ്ഗിക്ഖന്ധോ പജ്ജലിത്വാ നിബ്ബുതോ, ഏവമേവ ഭഗവാ ദസസഹസ്സിയാ ലോകധാതുയാ ബുദ്ധസിരിയാ പജ്ജലിത്വാ അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബുതോ. യഥാ, മഹാരാജ, നിബ്ബുതോ അഗ്ഗിക്ഖന്ധോ തിണകട്ഠുപാദാനം ന സാദിയതി, ഏവമേവ ഖോ ലോകഹിതസ്സ സാദിയനാ പഹീനാ ഉപസന്താ. യഥാ, മഹാരാജ, മനുസ്സാ നിബ്ബുതേ അഗ്ഗിക്ഖന്ധേ അനുപാദാനേ അത്തനോ ഥാമബലവീരിയേന പച്ചത്തപുരിസകാരേന കട്ഠം മന്ഥയിത്വാ അഗ്ഗിം നിബ്ബത്തേത്വാ തേന അഗ്ഗിനാ അഗ്ഗികരണീയാനി കമ്മാനി കരോന്തി, ഏവമേവ ഖോ ദേവമനുസ്സാ തഥാഗതസ്സ പരിനിബ്ബുതസ്സ അസാദിയന്തസ്സേവ ധാതുരതനം വത്ഥും കരിത്വാ തഥാഗതസ്സ ഞാണരതനാരമ്മണേന സമ്മാപടിപത്തിം സേവന്താ തിസ്സോ സമ്പത്തിയോ പടിലഭന്തി, ഇമിനാപി, മഹാരാജ, കാരണേന തഥാഗതസ്സ പരിനിബ്ബുതസ്സ അസാദിയന്തസ്സേവ കതോ അധികാരോ അവഞ്ഝോ ഭവതി സഫലോ.

‘‘അപരമ്പി, മഹാരാജ, ഉത്തരിം കാരണം സുണോഹി യേന കാരണേന തഥാഗതസ്സ പരിനിബ്ബുതസ്സ അസാദിയന്തസ്സേവ കതോ അധികാരോ അവഞ്ഝോ ഭവതി സഫലോ. യഥാ, മഹാരാജ, മഹതിമഹാവാതോ വായിത്വാ ഉപരമേയ്യ, അപി നു ഖോ സോ, മഹാരാജ, ഉപരതോ വാതോ സാദിയതി പുന നിബ്ബത്താപന’’ന്തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, ഉപരതസ്സ വാതസ്സ ആഭോഗോ വാ മനസികാരോ വാ പുന നിബ്ബത്താപനായ’’. ‘‘കിം കാരണം’’? ‘‘അചേതനാ സാ വായോധാതൂ’’തി. ‘‘അപി നു തസ്സ, മഹാരാജ, ഉപരതസ്സ വാതസ്സ വാതോതി സമഞ്ഞാ അപഗച്ഛതീ’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, താലവണ്ടവിധൂപനാനി വാതസ്സ ഉപ്പത്തിയാ പച്ചയാ, യേ കേചി മനുസ്സാ ഉണ്ഹാഭിതത്താ പരിളാഹപരിപീളിതാ, തേ താലവണ്ടേന വാ വിധൂപനേന വാ അത്തനോ ഥാമബലവീരിയേന പച്ചത്തപുരിസകാരേന തം നിബ്ബത്തേത്വാ തേന വാതേന ഉണ്ഹം നിബ്ബാപേന്തി പരിളാഹം വൂപസമേന്തീ’’തി. ‘‘തേന ഹി, മഹാരാജ, തിത്ഥിയാനം വചനം മിച്ഛാ ഭവതി ‘അസാദിയന്തസ്സ കതോ അധികാരോ വഞ്ഝോ ഭവതി അഫലോ’തി.

‘‘യഥാ, മഹാരാജ, മഹതിമഹാവാതോ വായി, ഏവമേവ ഭഗവാ ദസസഹസ്സിയാ ലോകധാതുയാ സീതലമധുരസന്തസുഖുമമേത്താവാതേന ഉപവായി. യഥാ, മഹാരാജ, മഹതിമഹാവാതോ വായിത്വാ ഉപരതോ, ഏവമേവ ഭഗവാ സീതലമധുരസന്തസുഖുമമേത്താവാതേന ഉപവായിത്വാ അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബുതോ. യഥാ, മഹാരാജ, ഉപരതോ വാതോ പുന നിബ്ബത്താപനം ന സാദിയതി, ഏവമേവ ലോകഹിതസ്സ സാദിയനാ പഹീനാ ഉപസന്താ. യഥാ, മഹാരാജ, തേ മനുസ്സാ ഉണ്ഹാഭിതത്താ പരിളാഹപരിപീളിതാ, ഏവമേവ ദേവമനുസ്സാ തിവിധഗ്ഗിസന്താപപരിളാഹപരിപീളിതാ. യഥാ താലവണ്ടവിധൂപനാനി വാതസ്സ നിബ്ബത്തിയാ പച്ചയാ ഹോന്തി, ഏവമേവ തഥാഗതസ്സ ധാതു ച ഞാണരതനഞ്ച പച്ചയോ ഹോതി തിസ്സന്നം സമ്പത്തീനം പടിലാഭായ. യഥാ മനുസ്സാ ഉണ്ഹാഭിതത്താ പരിളാഹപരിപീളിതാ താലവണ്ടേന വാ വിധൂപനേന വാ വാതം നിബ്ബത്തേത്വാ ഉണ്ഹം നിബ്ബാപേന്തി പരിളാഹം വൂപസമേന്തി, ഏവമേവ ദേവമനുസ്സാ തഥാഗതസ്സ പരിനിബ്ബുതസ്സ അസാദിയന്തസ്സേവ ധാതുഞ്ച ഞാണരതനഞ്ച പൂജേത്വാ കുസലം നിബ്ബത്തേത്വാ തേന കുസലേന തിവിധഗ്ഗിസന്താപപരിളാഹം നിബ്ബാപേന്തി വൂപസമേന്തി. ഇമിനാപി, മഹാരാജ, കാരണേന തഥാഗതസ്സ പരിനിബ്ബുതസ്സ അസാദിയന്തസ്സേവ കതോ അധികാരോ അവഞ്ഝോ ഭവതി സഫലോതി.

‘‘അപരമ്പി, മഹാരാജ, ഉത്തരിം കാരണം സുണോഹി പരവാദാനം നിഗ്ഗഹായ. യഥാ, മഹാരാജ, പുരിസോ ഭേരിം ആകോടേത്വാ സദ്ദം നിബ്ബത്തേയ്യ, യോ സോ ഭേരിസദ്ദോ പുരിസേന നിബ്ബത്തിതോ, സോ സദ്ദോ അന്തരധായേയ്യ, അപി നു ഖോ സോ, മഹാരാജ, സദ്ദോ സാദിയതി പുന നിബ്ബത്താപന’’ന്തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ, അന്തരഹിതോ സോ സദ്ദോ, നത്ഥി തസ്സ പുന ഉപ്പാദായ ആഭോഗോ വാ മനസികാരോ വാ, സകിം നിബ്ബത്തേ ഭേരിസദ്ദേ അന്തരഹിതേ സോ ഭേരിസദ്ദോ സമുച്ഛിന്നോ ഹോതി. ഭേരീ പന, ഭന്തേ, പച്ചയോ ഹോതി സദ്ദസ്സ നിബ്ബത്തിയാ, അഥ പുരിസോ പച്ചയേ സതി അത്തജേന വായാമേന ഭേരിം അകോടേത്വാ സദ്ദം നിബ്ബത്തേതീ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, ഭഗവാ സീലസമാധിപഞ്ഞാവിമുത്തിവിമുത്തിഞാണദസ്സനപരിഭാവിതം ധാതുരതനഞ്ച ധമ്മഞ്ച വിനയഞ്ച അനുസിട്ഠഞ്ച [അനുസത്ഥിഞ്ച (സീ. പീ.)] സത്ഥാരം ഠപയിത്വാ സയം അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബുതോ, ന ച പരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതി സമ്പത്തിലാഭോ ഉപച്ഛിന്നോ ഹോതി, ഭവദുക്ഖപടിപീളിതാ സത്താ ധാതുരതനഞ്ച ധമ്മഞ്ച വിനയഞ്ച അനുസിട്ഠഞ്ച പച്ചയം കരിത്വാ സമ്പത്തികാമാ സമ്പത്തിയോ പടിലഭന്തി, ഇമിനാപി, മഹാരാജ, കാരണേന തഥാഗതസ്സ പരിനിബ്ബുതസ്സ അസാദിയന്തസ്സേവ കതോ അധികാരോ അവഞ്ഝോ ഭവതി സഫലോതി.

‘‘ദിട്ഠഞ്ചേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ അനാഗതമദ്ധാനം. കഥിതഞ്ച ഭണിതഞ്ച ആചിക്ഖിതഞ്ച ‘സിയാ ഖോ പനാനന്ദ, തുമ്ഹാകം ഏവമസ്സ അതീതസത്ഥുകം പാവചനം നത്ഥി നോ സത്ഥാതി, ന ഖോ പനേതം, ആനന്ദ, ഏവം ദട്ഠബ്ബം, യോ വോ, ആനന്ദ, മയാ ധമ്മോ ച വിനയോ ച ദേസിതോ പഞ്ഞത്തോ, സോ വോ മമച്ചയേന സത്ഥാ’തി. പരിനിബ്ബുതസ്സ തഥാഗതസ്സ അസാദിയന്തസ്സ കതോ അധികാരോ വഞ്ഝോ ഭവതി അഫലോതി, തം തേസം തിത്ഥിയാനം വചനം മിച്ഛാ അഭൂതം വിതഥം അലികം വിരുദ്ധം വിപരീതം ദുക്ഖദായകം ദുക്ഖവിപാകം അപായഗമനീയന്തി.

‘‘അപരമ്പി, മഹാരാജ, ഉത്തരിം കാരണം സുണോഹി യേന കാരണേന തഥാഗതസ്സ പരിനിബ്ബുതസ്സ അസാദിയന്തസ്സേവ കതോ അധികാരോ അവഞ്ഝോ ഭവതി സഫലോ. സാദിയതി നു ഖോ, മഹാരാജ, അയം മഹാപഥവീ ‘സബ്ബബീജാനി മയി സംവിരുഹന്തൂ’’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ’’തി. ‘‘കിസ്സ പന താനി, മഹാരാജ, ബീജാനി അസാദിയന്തിയാ മഹാപഥവിയാ സംവിരുഹിത്വാ ദള്ഹമൂലജടാപതിട്ഠിതാ ഖന്ധസാരസാഖാപരിവിത്ഥിണ്ണാ പുപ്ഫഫലധരാ ഹോന്തീ’’തി? ‘‘അസാദിയന്തീപി, ഭന്തേ, മഹാപഥവീ തേസം ബീജാനം വത്ഥും ഹോതി പച്ചയം ദേതി വിരുഹനായ, താനി ബീജാനി തം വത്ഥും നിസ്സായ തേന പച്ചയേന സംവിരുഹിത്വാ ദള്ഹമൂലജടാപതിട്ഠിതാ ഖന്ധസാരസാഖാപരിവിത്ഥിണ്ണാ പുപ്ഫഫലധരാ ഹോന്തീ’’തി. ‘‘തേന ഹി, മഹാരാജ, തിത്ഥിയാ സകേ വാദേ നട്ഠാ ഹോന്തി ഹതാ വിരുദ്ധാ, സചേ തേ ഭണന്തി ‘അസാദിയന്തസ്സ കതോ അധികാരോ വഞ്ഝോ ഭവതി അഫലോ’ തി.

‘‘യഥാ, മഹാരാജ, മഹാപഥവീ, ഏവം തഥാഗതോ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ. യഥാ, മഹാരാജ, മഹാപഥവീ ന കിഞ്ചി സാദിയതി, ഏവം തഥാഗതോ ന കിഞ്ചി സാദിയതി. യഥാ, മഹാരാജ, താനി ബീജാനി പഥവിം നിസ്സായ സംവിരുഹിത്വാ ദള്ഹമൂലജടാപതിട്ഠിതാ ഖന്ധസാരസാഖാപരിവിത്ഥിണ്ണാ പുപ്ഫഫലധരാ ഹോന്തി, ഏവം ദേവമനുസ്സാ തഥാഗതസ്സ പരിനിബ്ബുതസ്സ അസാദിയന്തസ്സേവ ധാതുഞ്ച ഞാണരതനഞ്ച നിസ്സായ ദള്ഹകുസലമൂലപതിട്ഠിതാ സമാധിക്ഖന്ധധമ്മസാരസീലസാഖാപരിവിത്ഥിണ്ണാ വിമുത്തിപുപ്ഫസാമഞ്ഞഫലധരാ ഹോന്തി, ഇമിനാപി, മഹാരാജ, കാരണേന തഥാഗതസ്സ പരിനിബ്ബുതസ്സ അസാദിയന്തസ്സേവ കതോ അധികാരോ അവഞ്ഝോ ഭവതി സഫലോതി.

‘‘അപരമ്പി, മഹാരാജ, ഉത്തരിം കാരണം സുണോഹി യേന കാരണേന തഥാഗതസ്സ പരിനിബ്ബുതസ്സ അസാദിയന്തസ്സേവ കതോ അധികാരോ അവഞ്ഝോ ഭവതി സഫലോ. സാദിയന്തി നു ഖോ, മഹാരാജ, ഇമേ ഓട്ഠാ ഗോണാ ഗദ്രഭാ അജാ പസൂ മനുസ്സാ അന്തോകുച്ഛിസ്മിം കിമികുലാനം സമ്ഭവ’’ന്തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ’’തി. ‘‘കിസ്സ പന തേ, മഹാരാജ, കിമയോ തേസം അസാദിയന്താനം അന്തോകുച്ഛിസ്മിം സമ്ഭവിത്വാ ബഹുപുത്തനത്താ വേപുല്ലതം പാപുണന്തീ’’തി? ‘‘പാപസ്സ, ഭന്തേ, കമ്മസ്സ ബലവതായ അസാദിയന്താനം യേവ തേസം സത്താനം അന്തോകുച്ഛിസ്മിം കിമയോ സമ്ഭവിത്വാ ബഹുപുത്തനത്താ വേപുല്ലതം പാപുണന്തീ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, തഥാഗതസ്സ പരിനിബ്ബുതസ്സ അസാദിയന്തസ്സേവ ധാതുസ്സ ച ഞാണാരമ്മണസ്സ ച ബലവതായ തഥാഗതേ കതോ അധികാരോ അവഞ്ഝോ ഭവതി സഫലോതി.

‘‘അപരമ്പി, മഹാരാജ, ഉത്തരിം കാരണം സുണോഹി യേന കാരണേന തഥാഗതസ്സ പരിനിബ്ബുതസ്സ അസാദിയന്തസ്സേവ കതോ അധികാരോ അവഞ്ഝോ ഭവതി സഫലോ. സാദിയന്തി നു ഖോ, മഹാരാജ, ഇമേ മനുസ്സാ ഇമേ അട്ഠനവുതി രോഗാ കായേ നിബ്ബത്തന്തൂ’’തി? ‘‘ന ഹി, ഭന്തേ’’തി. ‘‘കിസ്സ പന തേ, മഹാരാജ, രോഗാ അസാദിയന്താനം കായേ നിപതന്തീ’’തി? ‘‘പുബ്ബേ കതേന, ഭന്തേ, ദുച്ചരിതേനാ’’തി. ‘‘യദി, മഹാരാജ, പുബ്ബേ കതം അകുസലം ഇധ വേദനീയം ഹോതി, തേന ഹി, മഹാരാജ, പുബ്ബേ കതമ്പി ഇധ കതമ്പി കുസലാകുസലം കമ്മം അവഞ്ഝം ഭവതി സഫലന്തി. ഇമിനാപി, മഹാരാജ, കാരണേന തഥാഗതസ്സ പരിനിബ്ബുതസ്സ അസാദിയന്തസ്സേവ കതോ അധികാരോ അവഞ്ഝോ ഭവതി സഫലോതി.

‘‘സുതപുബ്ബം പന തയാ, മഹാരാജ, നന്ദകോ നാമ യക്ഖോ ഥേരം സാരിപുത്തം ആസാദയിത്വാ പഥവിം പവിട്ഠോ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, സുയ്യതി, ലോകേ പാകടോ ഏസോ’’തി. ‘‘അപി നു ഖോ, മഹാരാജ, ഥേരോ സാരിപുത്തോ സാദിയി നന്ദകസ്സ യക്ഖസ്സ മഹാപഥവിഗിലന’’ന്തി [പവത്തമാനേപി (സ്യാ.)]. ‘‘ഉബ്ബത്തിയന്തേപി, ഭന്തേ, സദേവകേ ലോകേ പതമാനേപി ഛമായം ചന്ദിമസൂരിയേ വികിരന്തേപി സിനേരുപബ്ബതരാജേ ഥേരോ സാരിപുത്തോ ന പരസ്സ ദുക്ഖം സാദിയേയ്യ. തം കിസ്സ ഹേതു? യേന ഹേതുനാ ഥേരോ സാരിപുത്തോ കുജ്ഝേയ്യ വാ ദുസ്സേയ്യ വാ, സോ ഹേതു ഥേരസ്സ സാരിപുത്തസ്സ സമൂഹതോ സമുച്ഛിന്നോ, ഹേതുനോ സമുഗ്ഘാതിതത്താ, ഭന്തേ, ഥേരോ സാരിപുത്തോ ജീവിതഹാരകേപി കോപം ന കരേയ്യാ’’തി. ‘‘യദി, മഹാരാജ, ഥേരോ സാരിപുത്തോ നന്ദകസ്സ യക്ഖസ്സ പഥവിഗിലനം ന സാദിയി, കിസ്സ പന നന്ദകോ യക്ഖോ പഥവിം പവിട്ഠോ’’തി? ‘‘അകുസലസ്സ, ഭന്തേ, കമ്മസ്സ ബലവതായാ’’തി. ‘‘യദി, മഹാരാജ, അകുസലസ്സ കമ്മസ്സ ബലവതായ നന്ദകോ യക്ഖോ പഥവിം പവിട്ഠോ, അസാദിയന്തസ്സാപി കതോ അപരാധോ അവഞ്ഝോ ഭവതി സഫലോ. തേന ഹി, മഹാരാജ, അകുസലസ്സപി കമ്മസ്സ ബലവതായ അസാദിയന്തസ്സ കതോ അധികാരോ അവഞ്ഝോ ഭവതി സഫലോതി. ഇമിനാപി, മഹാരാജ, കാരണേന തഥാഗതസ്സ പരിനിബ്ബുതസ്സ അസാദിയന്തസ്സേവ കതോ അധികാരോ അവഞ്ഝോ ഭവതി സഫലോതി.

‘‘കതി നു ഖോ തേ, മഹാരാജ, മനുസ്സാ, യേ ഏതരഹി മഹാപഥവിം പവിട്ഠാ, അത്ഥി തേ തത്ഥ സവണ’’ന്തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, സുയ്യതീ’’തി. ‘‘ഇങ്ഘ ത്വം, മഹാരാജ, സാവേഹീ’’തി? ‘‘ചിഞ്ചമാണവികാ, ഭന്തേ, സുപ്പബുദ്ധോ ച സക്കോ, ദേവദത്തോ ച ഥേരോ, നന്ദകോ ച യക്ഖോ, നന്ദോ ച മാണവകോതി. സുതമേതം, ഭന്തേ, ഇമേ പഞ്ച ജനാ മഹാപഥവിം പവിട്ഠാ’’തി. ‘‘കിസ്മിം തേ, മഹാരാജ, അപരദ്ധാ’’തി? ‘‘ഭഗവതി ച, ഭന്തേ, സാവകേസു ചാ’’തി. ‘‘അപി നു ഖോ, മഹാരാജ, ഭഗവാ വാ സാവകാ വാ സാദിയിംസു ഇമേസം മഹാപഥവിപവിസന’’ന്തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി. ‘‘തേന ഹി, മഹാരാജ, തഥാഗതസ്സ പരിനിബ്ബുതസ്സ അസാദിയന്തസ്സേവ കതോ അധികാരോ അവഞ്ഝോ ഭവതി സഫലോ’’തി. ‘‘സുവിഞ്ഞാപിതോ, ഭന്തേ നാഗസേന, പഞ്ഹോ ഗമ്ഭീരോ ഉത്താനീകതോ, ഗുയ്ഹം വിദംസിതം, ഗണ്ഠി ഭിന്നോ, ഗഹനം അഗഹനം കതം, നട്ഠാ പരവാദാ, ഭഗ്ഗാ കുദിട്ഠീ, നിപ്പഭാ ജാതാ കുതിത്ഥിയാ, ത്വം ഗണീവരപവരമാസജ്ജാ’’തി.

കതാധികാരസഫലപഞ്ഹോ പഠമോ.