൧. സതിഉപ്പജ്ജനപഞ്ഹോ

൧. രാജാ ആഹ ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, കതിഹാകാരേഹി സതി ഉപ്പജ്ജതീ’’തി? ‘‘സത്തരസഹാകാരേഹി, മഹാരാജ, സതി ഉപ്പജ്ജതീ’’തി. ‘‘കതമേഹി സത്തരസഹാകാരേഹീ’’തി? ‘‘അഭിജാനതോപി, മഹാരാജ, സതി ഉപ്പജ്ജതി, കടുമികായപി സതി ഉപ്പജ്ജതി, ഓളാരികവിഞ്ഞാണതോപി സതി ഉപ്പജ്ജതി, ഹിതവിഞ്ഞാണതോപി സതി ഉപ്പജ്ജതി, അഹിതവിഞ്ഞാണതോപി സതി ഉപ്പജ്ജതി, സഭാഗനിമിത്തതോപി സതി ഉപ്പജ്ജതി, വിസഭാഗനിമിത്തതോപി സതി ഉപ്പജ്ജതി, കഥാഭിഞ്ഞാണതോപി സതി ഉപ്പജ്ജതി, ലക്ഖണതോപി സതി ഉപ്പജ്ജതി, സാരണതോപി സതി ഉപ്പജ്ജതി, മുദ്ദാതോപി സതി ഉപ്പജ്ജതി, ഗണനാതോപി സതി ഉപ്പജ്ജതി, ധാരണതോപി സതി ഉപ്പജ്ജതി, ഭാവനതോപി സതി ഉപ്പജ്ജതി, പോത്ഥകനിബന്ധനതോപി സതി ഉപ്പജ്ജതി, ഉപനിക്ഖേപതോപി സതി ഉപ്പജ്ജതി, അനുഭൂതതോപി സതി ഉപ്പജ്ജതീതി.

‘‘കഥം അഭിജാനതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി? യഥാ, മഹാരാജ, ആയസ്മാ ച ആനന്ദോ ഖുജ്ജുത്തരാ ച ഉപാസികാ, യേ വാ പന അഞ്ഞേപി കേചി ജാതിസ്സരാ ജാതിം സരന്തി, ഏവം അഭിജാനതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി.

‘‘കഥം കടുമികായ സതി ഉപ്പജ്ജതി? യോ പകതിയാ മുട്ഠസ്സതികോ, പരേ ച തം സരാപനത്ഥം നിബന്ധന്തി, ഏവം കടുമികായ സതി ഉപ്പജ്ജതി.

‘‘കഥം ഓളാരികവിഞ്ഞാണതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി? യദാ രജ്ജേ വാ അഭിസിത്തോ ഹോതി, സോതാപത്തിഫലം വാ പത്തോ ഹോതി, ഏവം ഓളാരികവിഞ്ഞാണതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി.

‘‘കഥം ഹിതവിഞ്ഞാണതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി? യമ്ഹി സുഖാപിതോ, ‘അമുകസ്മിം ഏവം സുഖാപിതോ’തി സരതി, ഏവം ഹിതവിഞ്ഞാണതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി.

‘‘കഥം അഹിതവിഞ്ഞാണതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി? യമ്ഹി ദുക്ഖാപിതോ, ‘അമുകസ്മിം ഏവം ദുക്ഖാപിതോ’തി സരതി, ഏവം അഹിതവിഞ്ഞാണതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി.

‘‘കഥം സഭാഗനിമിത്തതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി? സദിസം പുഗ്ഗലം ദിസ്വാ മാതരം വാ പിതരം വാ ഭാതരം വാ ഭഗിനിം വാ സരതി, ഓട്ഠം വാ ഗോണം വാ ഗദ്രഭം വാ ദിസ്വാ അഞ്ഞം താദിസം ഓട്ഠം വാ ഗോണം വാ ഗദ്രഭം വാ സരതി, ഏവം സഭാഗനിമിത്തതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി.

‘‘കഥം വിസഭാഗനിമത്തതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി? അസുകസ്സ നാമ വണ്ണോ ഏദിസോ, സദ്ദോ ഏദിസോ, ഗന്ധോ ഏദിസോ, രസോ ഏദിസോ, ഫോട്ഠബ്ബോ ഏദിസോതി സരതി, ഏവമ്പി വിസഭാഗനിമിത്തതോപി സതി ഉപ്പജ്ജതി.

‘‘കഥം കഥാഭിഞ്ഞാണതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി? യോ പകതിയാ മുട്ഠസ്സതികോ ഹോതി, തം പരേ സരാപേന്തി, തേന സോ സരതി, ഏവം കഥാഭിഞ്ഞാണതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി.

‘‘കഥം ലക്ഖണതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി? യോ പകതിയാ ബലീബദ്ദാനം അങ്ഗേന ജാനാതി, ലക്ഖണേന ജാനാതി, ഏവം ലക്ഖണതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി.

‘‘കഥം സാരണതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി? യോ പകതിയാ മുട്ഠസ്സതികോ ഹോതി, യോ തം ‘സരാഹി ഭോ, സരാഹി ഭോ’തി പുനപ്പുനം സരാപേതി, ഏവം സാരണതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി.

‘‘കഥം മുദ്ദാതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി? ലിപിയാ സിക്ഖിതത്താ ജാനാതി ‘ഇമസ്സ അക്ഖരസ്സ അനന്തരം ഇമം അക്ഖരം കാതബ്ബ’ന്തി ഏവം മുദ്ദാതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി.

‘‘കഥം ഗണനാതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി? ഗണനായ സിക്ഖിതത്താ ഗണകാ ബഹുമ്പി ഗണേന്തി, ഏവം ഗണനാതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി.

‘‘കഥം ധാരണതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി? ധാരണായ സിക്ഖിതത്താ ധാരണകാ ബഹുമ്പി ധാരേന്തി, ഏവം ധാരണതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി.

‘‘കഥം ഭാവനാതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി? ഇധ ഭിക്ഖു അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി, സേയ്യഥീദം, ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ…പേ… ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി, ഏവം ഭാവനാതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി.

‘‘കഥം പോത്ഥകനിബന്ധനതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി? രാജാനോ അനുസാസനിയം അസ്സരന്താ [അനുസ്സരന്താ (സബ്ബത്ഥ)] ഏതം പോത്ഥകം ആഹരഥാതി, തേന പോത്ഥകേന അനുസ്സരന്തി, ഏവം പോത്ഥകനിബന്ധനതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി.

‘‘കഥം ഉപനിക്ഖേപതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി? ഉപനിക്ഖിത്തം ഭണ്ഡം ദിസ്വാ സരതി, ഏവം ഉപനിക്ഖേപതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി.

‘‘കഥം അനുഭൂതതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി? ദിട്ഠത്താ രൂപം സരതി, സുതത്താ സദ്ദം സരതി, ഘായിതത്താ ഗന്ധം സരതി, സായിതത്താ രസം സരതി, ഫുട്ഠത്താ ഫോട്ഠബ്ബം സരതി, വിഞ്ഞാതത്താ ധമ്മം സരതി, ഏവം അനുഭൂതതോ സതി ഉപ്പജ്ജതി. ഇമേഹി ഖോ, മഹാരാജ, സത്തരസഹാകാരേഹി സതി ഉപ്പജ്ജതീ’’തി.

‘‘കല്ലോസി, ഭന്തേ നാഗസേനാ’’തി.

സതിഉപ്പജ്ജനപഞ്ഹോ പഠമോ.