൬. നേരയികഗ്ഗിഉണ്ഹഭാവപഞ്ഹോ

൬. രാജാ ആഹ ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, തുമ്ഹേ ഭണഥ ‘പാകതികഅഗ്ഗിതോ നേരയികോ അഗ്ഗി മഹാഭിതാപതരോ ഹോതി, ഖുദ്ദകോപി പാസാണോ പാകതികേ അഗ്ഗിമ്ഹി പക്ഖിത്തോ ദിവസമ്പി പച്ചമാനോ [ധമമാനോ (സീ. പീ.)] ന വിലയം ഗച്ഛതി, കൂടാഗാരമത്തോപി പാസാണോ നേരയികഗ്ഗിമ്ഹി പക്ഖിത്തോ ഖണേന വിലയം ഗച്ഛതീ’തി, ഏതം വചനം ന സദ്ദഹാമി, ഏവഞ്ച പന വദേഥ ‘യേ ച തത്ഥ ഉപ്പന്നാ സത്താ, തേ അനേകാനിപി വസ്സസഹസ്സാനി നിരയേ പച്ചമാനാ ന വിലയം ഗച്ഛന്തീ’തി, തമ്പി വചനം ന സദ്ദഹാമീ’’തി.

ഥേരോ ആഹ ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, മഹാരാജ, യാ താ സന്തി മകരിനിയോപി സുസുമാരിനിയോപി കച്ഛപിനിയോപി മോരിനിയോപി കപോതിനിയോപി, കിംനു താ കക്ഖളാനി പാസാണാനി സക്ഖരായോ ച ഖാദന്തീ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, ഖാദന്തീ’’തി. ‘‘കിം പന താനി താസം കുച്ഛിയം കോട്ഠബ്ഭന്തരഗതാനി വിലയം ഗച്ഛന്തീ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, വിലയം ഗച്ഛന്തീ’’തി. ‘‘യോ പന താസം കുച്ഛിയം ഗബ്ഭോ, സോപി വിലയം ഗച്ഛതീ’’തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി. ‘‘കേന കാരണേനാ’’തി? ‘‘മഞ്ഞാമി, ഭന്തേ, കമ്മാധികതേന ന വിലയം ഗച്ഛതീ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, കമ്മാധികതേന നേരയികാ സത്താ അനേകാനിപി വസ്സസഹസ്സാനി നിരയേ പച്ചമാനാ ന വിലയം ഗച്ഛന്തി. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ – ‘സോ ന താവ കാലം കരോതി, യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതീ’’’തി.

‘‘ഭിയ്യോ ഓപമ്മം കരോഹീ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, മഹാരാജ, യാ താ സന്തി സീഹിനിയോപി ബ്യഗ്ഘിനിയോപി ദീപിനിയോപി കുക്കുരിനിയോപി, കിംനു താ കക്ഖളാനി അട്ഠികാനി മംസാനി ഖാദന്തീതി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, ഖാദന്തീ’’തി. ‘‘കിം പന താനി താസം കുച്ഛിയം കോട്ഠബ്ഭന്തരഗതാനി വിലയം ഗച്ഛന്തീ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, വിലയം ഗച്ഛന്തീ’’തി. ‘‘യോ പന താസം കുച്ഛിയം ഗബ്ഭോ, സോപി വിലയം ഗച്ഛതീ’’തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി. ‘‘കേന കാരണേനാ’’തി? ‘‘മഞ്ഞാമി, ഭന്തേ, കമ്മാധികതേന ന വിലയം ഗച്ഛതീ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, കമ്മാധികതേന നേരയികാ സത്താ അനേകാനിപി വസ്സസഹസ്സാനി നിരയേ പച്ചമാനാ ന വിലയം ഗച്ഛന്തീ’’തി.

‘‘ഭിയ്യോ ഓപമ്മം കരോഹീ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, മഹാരാജ, യാ താ സന്തി യോനകസുഖുമാലിനിയോപി ഖത്തിയസുഖുമാലിനിയോപി ബ്രാഹ്മണസുഖുമാലിനിയോപി ഗഹപതിസുഖുമാലിനിയോപി, കിംനു താ കക്ഖളാനി ഖജ്ജകാനി മംസാനി ഖാദന്തീ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, ഖാദന്തീ’’തി. ‘‘കിം പന താനി താസം കുച്ഛിയം കോട്ഠബ്ഭന്തരഗതാനി വിലയം ഗച്ഛന്തീ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, വിലയം ഗച്ഛന്തീ’’തി. ‘‘യോ പന താസം കുച്ഛിയം ഗബ്ഭോ സോപി വിലയം ഗച്ഛതീ’’തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി. ‘‘കേന കാരണേനാ’’തി. ‘‘മഞ്ഞാമി, ഭന്തേ, കമ്മാധികതേന ന വിലയം ഗച്ഛതീ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, കമ്മാധികതേന നേരയികാ സത്താ അനേകാനിപി വസ്സസഹസ്സാനി നിരയേ പച്ചമാനാ ന വിലയം ഗച്ഛന്തി. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ – ‘‘സോ ന താവ കാലം കരോതി, യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതീ’’തി.

‘‘കല്ലോസി, ഭന്തേ നാഗസേനാ’’തി.

നേരയികഗ്ഗിഉണ്ഹഭാവപഞ്ഹോ ഛട്ഠോ.