൬. വേദഗൂപഞ്ഹോ

൬. രാജാ ആഹ ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, വേദഗൂ ഉപലബ്ഭതീ’’തി? ‘‘കോ പനേസ, മഹാരാജ, വേദഗൂ നാമാ’’തി? ‘‘യോ, ഭന്തേ, അബ്ഭന്തരേ ജീവോ ചക്ഖുനാ രൂപം പസ്സതി, സോതേന സദ്ദം സുണാതി, ഘാനേന ഗന്ധം ഘായതി, ജിവ്ഹായ രസം സായതി, കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസതി, മനസാ ധമ്മം വിജാനാതി, യഥാ മയം ഇധ പാസാദേ നിസിന്നാ യേന യേന വാതപാനേന ഇച്ഛേയ്യാമ പസ്സിതും, തേന തേന വാതപാനേന പസ്സേയ്യാമ, പുരത്ഥിമേനപി വാതപാനേന പസ്സേയ്യാമ, പച്ഛിമേനപി വാതപാനേന പസ്സേയ്യാമ, ഉത്തരേനപി വാതപാനേന പസ്സേയ്യാമ, ദക്ഖിണേനപി വാതപാനേന പസ്സേയ്യാമ. ഏവമേവ ഖോ, ഭന്തേ, അയം അബ്ഭന്തരേ ജീവോ യേന യേന ദ്വാരേന ഇച്ഛതി പസ്സിതും, തേന തേന ദ്വാരേന പസ്സതീ’’തി.

ഥേരോ ആഹ ‘‘പഞ്ചദ്വാരം, മഹാരാജ, ഭണിസ്സാമി, തം സുണോഹി, സാധുകം മനസികരോഹി, യദി അബ്ഭന്തരേ ജീവോ ചക്ഖുനാ രൂപം പസ്സതി, യഥാ മയം ഇധ പാസാദേ നിസിന്നാ യേന യേന വാതപാനേന ഇച്ഛേയ്യാമ പസ്സിതും, തേന തേന വാതപാനേന രൂപം യേവ പസ്സേയ്യാമ, പുരത്ഥിമേനപി വാതപാനേന രൂപം യേവ പസ്സേയ്യാമ, പച്ഛിമേനപി വാതപാനേന രൂപം യേവ പസ്സേയ്യാമ, ഉത്തരേനപി വാതപാനേന രൂപം യേവ പസ്സേയ്യാമ, ദക്ഖിണേനപി വാതപാനേന രൂപം യേവ പസ്സേയ്യാമ, ഏവമേതേന അബ്ഭന്തരേ ജീവേന സോതേനപി രൂപം യേവ പസ്സിതബ്ബം, ഘാനേനപി രൂപം യേവ പസ്സിതബ്ബം, ജിവ്ഹായപി രൂപം യേവ പസ്സിതബ്ബം, കായേനപി രൂപം യേവ പസ്സിതബ്ബം, മനസാപി രൂപം യേവ പസ്സിതബ്ബം; ചക്ഖുനാപി സദ്ദോ യേവ സോതബ്ബോ, ഘാനേനപി സദ്ദോ യേവ സോതബ്ബോ, ജിവ്ഹായപി സദ്ദോ യേവ സോതബ്ബോ, കായേനപി സദ്ദോ യേവ സോതബ്ബോ, മനസാപി സദ്ദോ യേവ സോതബ്ബോ; ചക്ഖുനാപി ഗന്ധോ യേവ ഘായിതബ്ബോ, സോതേനപി ഗന്ധോ യേവ ഘായിതബ്ബോ, ജിവ്ഹായപി ഗന്ധോ യേവ ഘായിതബ്ബോ, കായേനപി ഗന്ധോ യേവ ഘായിതബ്ബോ, മനസാപി ഗന്ധോ യേവ ഘായിതബ്ബോ; ചക്ഖുനാപി രസോ യേവ സായിതബ്ബോ, സോതേനപി രസോ യേവ സായിതബ്ബോ, ഘാനേനപി രസോ യേവ സായിതബ്ബോ, കായേനപി രസോ യേവ സായിതബ്ബോ, മനസാപി രസോ യേവ സായിതബ്ബോ; ചക്ഖുനാപി ഫോട്ഠബ്ബം യേവ ഫുസിതബ്ബം, സോതേനപി ഫോട്ഠബ്ബം യേവ ഫുസിതബ്ബം, ഘാനേനപി ഫോട്ഠബ്ബം യേവ ഫുസിതബ്ബം, ജിവ്ഹായപി ഫോട്ഠബ്ബം യേവ ഫുസിതബ്ബം, മനസാപി ഫോട്ഠബ്ബം യേവ ഫുസിതബ്ബം; ചക്ഖുനാപി ധമ്മം യേവ വിജാനിതബ്ബം, സോതേനപി ധമ്മം യേവ വിജാനിതബ്ബം, ഘാനേനപി ധമ്മം യേവ വിജാനിതബ്ബം, ജിവ്ഹായപി ധമ്മം യേവ വിജാനിതബ്ബം, കായേനപി ധമ്മം യേവ വിജാനിതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി.

‘‘ന ഖോ തേ, മഹാരാജ, യുജ്ജതി പുരിമേന വാ പച്ഛിമം, പച്ഛിമേന വാ പുരിമം, യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, മയം ഇധ പാസാദേ നിസിന്നാ ഇമേസു ജാലവാതപാനേസു ഉഗ്ഘാടിതേസു മഹന്തേന ആകാസേന ബഹിമുഖാ സുട്ഠുതരം രൂപം പസ്സാമ, ഏവമേതേന അബ്ഭന്തരേ ജീവേനാപി ചക്ഖുദ്വാരേസു ഉഗ്ഘാടിതേസു മഹന്തേന ആകാസേന സുട്ഠുതരം രൂപം പസ്സിതബ്ബം, സോതേസു ഉഗ്ഘാടിതേസു…പേ… ഘാനേ ഉഗ്ഘാടിതേ…പേ… ജിവ്ഹായ ഉഗ്ഘാടിതായ…പേ… കായേ ഉഗ്ഘാടിതേ മഹന്തേന ആകാസേന സുട്ഠുതരം സദ്ദോ സോതബ്ബോ, ഗന്ധോ ഘായിതബ്ബോ, രസോ സായിതബ്ബോ, ഫോട്ഠബ്ബോ ഫുസിതബ്ബോ’’തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി.

‘‘ന ഖോ തേ, മഹാരാജ, യുജ്ജതി പുരിമേന വാ പച്ഛിമം, പച്ഛിമേന വാ പുരിമം, യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, അയം ദിന്നോ നിക്ഖമിത്വാ ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ തിട്ഠേയ്യ, ജാനാസി ത്വം, മഹാരാജ, ‘അയം ദിന്നോ നിക്ഖമിത്വാ ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ ഠിതോ’’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, ജാനാമീ’’തി. ‘‘യഥാ വാ പന, മഹാരാജ, അയം ദിന്നോ അന്തോ പവിസിത്വാ തവ പുരതോ തിട്ഠേയ്യ, ജാനാസി ത്വം, മഹാരാജ, ‘അയം ദിന്നോ അന്തോ പവിസിത്വാ മമ പുരതോ ഠിതോ’’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, ജാനാമീ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, അബ്ഭന്തരേ സോ ജീവോ ജിവ്ഹായ രസേ നിക്ഖിത്തേ ജാനേയ്യ അമ്ബിലത്തം വാ ലവണത്തം വാ തിത്തകത്തം വാ കടുകത്തം വാ കസായത്തം വാ മധുരത്തം വാ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, ജാനേയ്യാ’’തി. ‘‘തേ രസേ അന്തോ പവിട്ഠേ ജാനേയ്യ അമ്ബിലത്തം വാ ലവണത്തം വാ തിത്തകത്തം വാ കടുകത്തം വാ കസായത്തം വാ മധുരത്തം വാ’’തി. ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി.

‘‘ന ഖോ തേ, മഹാരാജ, യുജ്ജതി പുരിമേന വാ പച്ഛിമം, പച്ഛിമേന വാ പുരിമം, യഥാ, മഹാരാജ, കോചിദേവ പുരിസോ മധുഘടസതം ആഹരാപേത്വാ മധുദോണിം പൂരാപേത്വാ പുരിസസ്സ മുഖം പിദഹിത്വാ [പിദഹിത്വാവ (ക.)] മധുദോണിയാ പക്ഖിപേയ്യ, ജാനേയ്യ, മഹാരാജ, സോ പുരിസോ മധും സമ്പന്നം വാ ന സമ്പന്നം വാ’’തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി. ‘‘കേന കാരണേനാ’’തി. ‘‘ന ഹി തസ്സ, ഭന്തേ, മുഖേ മധു പവിട്ഠ’’ന്തി.

‘‘ന ഖോ തേ, മഹാരാജ, യുജ്ജതി പുരിമേന വാ പച്ഛിമം, പച്ഛിമേന വാ പുരിമ’’ന്തി. ‘‘നാഹം പടിബലോ തയാ വാദിനാ സദ്ധിം സല്ലപിതും; സാധു, ഭന്തേ, അത്ഥം ജപ്പേഹീ’’തി.

ഥേരോ അഭിധമ്മസംയുത്തായ കഥായ രാജാനം മിലിന്ദം സഞ്ഞാപേസി – ‘‘ഇധ, മഹാരാജ, ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, തംസഹജാതാ ഫസ്സോ വേദനാ സഞ്ഞാ ചേതനാ ഏകഗ്ഗതാ ജീവിതിന്ദ്രിയം മനസികാരോതി ഏവമേതേ ധമ്മാ പച്ചയതോ ജായന്തി, ന ഹേത്ഥ വേദഗൂ ഉപലബ്ഭതി, സോതഞ്ച പടിച്ച സദ്ദേ ച…പേ… മനഞ്ച പടിച്ച ധമ്മേ ച ഉപ്പജ്ജതി മനോവിഞ്ഞാണം, തംസഹജാതാ ഫസ്സോ വേദനാ സഞ്ഞാ ചേതനാ ഏകഗ്ഗതാ ജീവിതിന്ദ്രിയം മനസികാരോതി ഏവമേതേ ധമ്മാ പച്ചയതോ ജായന്തി, ന ഹേത്ഥ വേദഗൂ ഉപലബ്ഭതീ’’തി.

‘‘കല്ലോസി, ഭന്തേ നാഗസേനാ’’തി.

വേദഗൂപഞ്ഹോ ഛട്ഠോ.