൫. വേദനാപഞ്ഹോ

൫. രാജാ ആഹ ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, സുഖാ വേദനാ കുസലാ വാ അകുസലാ വാ അബ്യാകതാ വാ’’തി? ‘‘സിയാ, മഹാരാജ, കുസലാ, സിയാ അകുസലാ, സിയാ അബ്യാകതാ’’തി. ‘‘യദി, ഭന്തേ, കുസലാ ന ദുക്ഖാ, യദി ദുക്ഖാ ന കുസലാ, കുസലം ദുക്ഖന്തി നുപ്പജ്ജതീ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, മഹാരാജ, ഇധ പുരിസസ്സ ഹത്ഥേ തത്തം അയോഗുളം നിക്ഖിപേയ്യ, ദുതിയേ ഹത്ഥേ സീതം ഹിമപിണ്ഡം നിക്ഖിപേയ്യ, കിം നു ഖോ, മഹാരാജ, ഉഭോപി തേ ദഹേയ്യു’’ന്തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, ഉഭോപി തേ ദഹേയ്യു’’ന്തി. ‘‘കിം നു ഖോ, തേ മഹാരാജ, ഉഭോപി ഉണ്ഹാ’’തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി. ‘‘കിം പന തേ, മഹാരാജ, ഉഭോപി സീതലാ’’തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി. ‘‘ആജാനാഹി നിഗ്ഗഹം യദി തത്തം ദഹതി, ന ച തേ ഉഭോപി ഉണ്ഹാ, തേന നുപ്പജ്ജതി. യദി സീതലം ദഹതി, ന ച തേ ഉഭോപി സീതലാ, തേന നുപ്പജ്ജതി. കിസ്സ പന തേ, മഹാരാജ, ഉഭോപി ദഹന്തി, ന ച തേ ഉഭോപി ഉണ്ഹാ, ന ച തേ ഉഭോപി സീതലാ? ഏകം ഉണ്ഹം, ഏകം സീതലം, ഉഭോപി തേ ദഹന്തി, തേന നുപ്പജ്ജതീ’’തി. ‘‘നാഹം പടിബലോ തയാ വാദിനാ സദ്ധിം സല്ലപിതും, സാധു അത്ഥം ജപ്പേഹീ’’തി. തതോ ഥേരോ അഭിധമ്മസംയുത്തായ കഥായ രാജാനം മിലിന്ദം സഞ്ഞാപേസി –

‘‘ഛയിമാനി, മഹാരാജ, ഗേഹനിസ്സിതാനി സോമനസ്സാനി, ഛ നേക്ഖമ്മനിസ്സിതാനി സോമനസ്സാനി, ഛ ഗേഹനിസ്സിതാനി ദോമനസ്സാനി, ഛ നേക്ഖമ്മനിസ്സിതാനി ദോമനസ്സാനി, ഛ ഗേഹനിസ്സിതാ ഉപേക്ഖാ, ഛ നേക്ഖമ്മനിസ്സിതാ ഉപേക്ഖാതി, ഇമാനി ഛ ഛക്കാനി, അതീതാപി ഛത്തിംസവിധാ വേദനാ, അനാഗതാപി ഛത്തിംസവിധാ വേദനാ, പച്ചുപ്പന്നാപി ഛത്തിംസവിധാ വേദനാ, തദേകജ്ഝം അഭിസഞ്ഞുഹിത്വാ അഭിസമ്പിണ്ഡേത്വാ അട്ഠസതം വേദനാ ഹോന്തീ’’തി.

‘‘കല്ലോസി, ഭന്തേ നാഗസേനാ’’തി.

വേദനാപഞ്ഹോ പഞ്ചമോ.